ԵՐԵՎԱՆ – Սերը հայ երաժշտության հանդեպ չիլիացի երաժիշտ Սեսար Վեաս Վալենսիային բերել է Երեւան: 33-ամյա Սեսարը 2007-2013 թթ. Սանտյագոյում երաժշտություն, իմպրովիզացիա եւ էլեկտրական կիթառ է ուսանել Խորխե Դիասի հետ: Էլեկտրական կիթառի կատարումներով ելույթներ է ունեցել «Պրոջազ» արհեստավարժ հաստատությունում: Հետագայում նաեւ երաժշտություն եւ ձայնային թերապիա է սովորել Սանտյագոյում՝ «Ռուտա Ալեգրա Օլիստիկ» ուսումնական կենտրոնում: Բացի այդ, հանդես է եկել Սանտյագոյի «Վոքս սելեստե» երգչախմբում: 2017-ին Վեասը հիմնել է «Ունիսոնո տերապիաս» ընկերությունը, որը Չիլի է ներմուծում երաժշտական եւ ձայնային թերապիայի մեջ մասնագիտացած երաժշտական գործիքներ: Նաեւ առաջարկել է ձայնային ու երաժշտական թերապիայի ծառայություններ տարբեր ընկերությունների, դպրոցների, մանկապարտեզների եւ մասնավոր անձանց:
–Սեզա՛ր, առաջին անգամ ե՞րբ լսեցիր հայկական երաժշտություն:
-Ամեն ինչ սկսվեց Գուրջիեւից: Ինձ խորապես հետաքրքրեցին նրա փիլիսոփայությունը, նաեւ նրա երաժշտությունն ու պարերը: Ցանկանալով ավելին իմանալ նրա մասին՝ ես հայտնաբերեցի, որ նա ծնունդով Գյումրիից է, Հայաստանից, ինչը հետաքրքրություն առաջացրեց հայ մշակույթի հանդեպ: Ես մասնակցեցի Գուրջիեւի երաժշտությունը պարունակող «Արեւելյան երգեր» սկավառակի ձայնագրմանը ու թողարկմանը: Հետաքրքրությունս ստիպեց ինձ ուսումնասիրել հայկական երաժշտությունը, հատկապես Կոմիտասին, եւ երբ առաջին անգամ լսեցի դուդուկի հնչյունները՝ անմիջապես գրավվեցի այդ գործիքով: Կապ հաստատեցի Արգենտինայի Կորդոբա քաղաքում ապրող դուդուկահար Գագիկ Գասպարյանի հետ, որն ինձ օգնեց դուդուկ գտնել եւ սկսեց դասեր տալ: Մոտ երեք տարի, տարին երկու-երեք անգամ մեկնում էի Գագիկի հետ պարապելու: Այնուհետեւ ցանկություն ունեցա այցելել Հայաստան. հիմա երկրորդ անգամ եմ այստեղ: Իմ առաջին այցը անցյալ տարի էր, վեց ամսով, ինչը հիանալի փորձառություն էր: Առաջին անգամ երբ Երեւան եկա, այստեղ ճանաչում էի միայն մեկ մարդու՝ դուդուկի մի վարպետի, որը գործիքներ էր տրամադրել Սանտյագոյի իմ փոքրիկ խանութի համար: Նա ինձ դիմավորեց օդակայանում եւ օգնեց կացարան գտնել: Ուսուցիչ գտնելն իմ հաջորդ խնդիրն էր: Երեւանի սրճարանում աշխատելիս նկատեցի մի երաժշտի, որով միշտ հիացել եմ՝ իմ սիրելի դուդուկահարներից Արսեն Պետրոսյանին: Ես խոսեցի նրա հետ, եւ բախտս բերեց, որ նա համաձայնեց լինել իմ ուսուցիչը: Նա հրաշալի անձնավորություն է: Իմ սիրտը միշտ խորապես հուզել է Կոմիտասի երաժշտությունը: Շարունակում եմ ավելի շատ ուսումնասիրել հայ երաժշտությունը: Վերջերս լսում եմ աշուղ Ջիվանու երգերը, որն այս պահին դարձել է իմ սիրելին: Ինձ հաճելիորեն զարմացրեց Հայաստանի երաժշտական բարձր մակարդակը՝ դասական, ժողովրդական, թե ջազային:
Մեկ այլ հիշարժան փորձառություն էր հանդիպել պարի փառատոնում մի տղայի հետ, որը, պարզվեց, երգում է երգչախմբում: Ես ասացի, որ կուզեմ հանդես գալ երգչախմբում, եւ նա ինձ ծանոթացրեց իր երգչախմբի դիրիժորի հետ: Այդպիսով ես դարձա «Խազեր» երգչախմբի անդամ: Ուստի հիմա դուդուկ նվագելն ու երգչախմբում երգելն իմ հիմնական երաժշտական գործունեությունն է Հայաստանում: Բացի այդ, ես որոշեցի միանալ Հայ կամավորական կորպուսին, որպեսզի ավելի խորասուզվեմ հայկական կյանքի մեջ եւ կապ հաստատեմ տեղացիների հետ: Ներկայումս աշխատում եմ «Ակնա» կազմակերպության հետ՝ Գուրջիեւի անվան համույթի ղեկավար Լեւոն Էսկենյանի գլխավորությամբ: Մեր նպատակներից մեկն է կազմակերպել անսամբլի շրջագայություն Լատինական Ամերիկա եւ Իսպանիա: Բացի երաժշտությամբ զբաղվելուց, իսպաներեն եմ դասավանդում Եվրոպական համալսարանում: Ես հաճելիորեն զարմացա՝ հայտնաբերելով, որ շատ հայեր մեծ սեր ունեն իսպանական մշակույթի ու լեզվի հանդեպ. եւս մե՛կ հիանալի փորձառություն Հայաստանում:
–Իսկ ինչպե՞ս է հայերեն սովորելու ձեր փորձառությունը:
-(Հայերեն) Շատ դժվար է: Բայց իսկապես հաճույք եմ ստանում հայերեն սովորելուց, ուստի հուսով եմ, որ շարունակելու դեպքում ավելի շատ կխոսեմ: Իրականում մինչեւ գալս ես առցանց դասերի էի հաճախում: Բարեբախտաբար, համալսարանն ինձ հայերենի դասընթացներ է առաջարկում: Հետաքրքրական է, որ երբ փորձում եմ ինչ-որ բան գնել խանութում, մարդիկ հաճախ անցնում են անգլերենի՝ ինձ օգնելու համար: Այնուամենայնիվ, ես նախընտրում եմ խոսել հայերեն, ուստի հայերեն նրանց ասում եմ՝ «Չեմ խոսում անգլերեն»:
–Երբեւէ հայկական համերգ կազմակերպե՞լ ես Չիլիում:
-Այո, նախքան Հայաստան գալս հնարավորություն ունեցա հանդես գալ համերգով, որտեղ հնչեց դուդուկի երաժշտություն: Հրաշալի փորձառություն էր, մանավանդ, որ վեց ամիս Հայաստանում մնալուց հետո հատուկ երկացանկ էի պատրաստել: Երկու-երեք շաբաթ պարապեցի երկու չիլիացի երաժիշտների հետ, որոնցից մեկը նվագում էր շվի, մյուսը` բլուլ եւ դափ: Մեր համերգին հիմնականում ներկա էր չիլիացի հանդիսատեսը: Բացի այդ, պատիվ եմ ունեցել ելույթ ունենալ Չիլիի հայ համայնքի համար: Հուսով եմ, որ Չիլիում ավելի շատ համերգների միջոցով կշարունակեմ ներկայացնել հայ երաժշտությունը:
–Սեսա՛ր, ինչպե՞ս կբնութագրես դուդուկի ձայնը:
– Խորը եւ հոգեւոր, որն ունկնդրին կապում է մի հինավուրց տեղանքի հետ:
–Իսկ չե՞ս կարծում, որ դուդուկը շատ սովորական մի բան է դառնում Հայաստանի համար:
-Ճիշտ է, դուդուկն ավելի տարածված է դարձել Հայաստանում, բայց իմ առաջին տպավորությունն այն է, որ շատերն այստեղ շատ բան չգիտեն հայ երաժշտության մասին: Տխուր է, քանի որ կարծում եմ, որ բոլորը պետք է դրա խորը ըմբռնումն ու գնահատումն ունենան: Սակայն նման իրավիճակ միայն Հայաստանում չէ: Այդուհանդերձ, կան բազմաթիվ նվիրյալ անհատներ, որոնք ջանասիրաբար աշխատում են հայ երաժշտությունն ու պարն ուսումնասիրելու եւ սովորելու ուղղությամբ: Ճիշտ է, որ գործիքը հայտնի է դարձել տարբեր երկրներում, մասամբ միջազգային ֆիլմերի շնորհիվ, բայց անձամբ կարծում եմ, որ դուդուկն ավելի մեծ ճանաչման է արժանի ամբողջ աշխարհում: Շատերը սխալմամբ կարծում են, թե այն հեշտ է նվագել: Իրականում դուդուկին տիրապետելը ուսուցչի հետ լուրջ վերապատրաստում է պահանջում: Ցավոք սրտի, այստեղ ոմանք չեն հասկանում, որ ինչ-որ մեկը կգա Հայաստան հատուկ դուդուկ նվագել սովորելու համար:
–Զարմանալի չէ, մի քանի տարի առաջ այստեղ էր մեքսիկացի Լուիս Արգյուելեսը, որը սովորեց դուդուկ նվագել եւ այժմ Մեքսիկայում գովազդում է մեր այդ գործիքը: Եվ ոչ միայն նա… Է՞լ ինչ ես սիրում Հայաստանում:
-Ինձ ամեն ինչ դուր է գալիս: Ես շատ եմ սիրում հայկական պարերը: Եվ մարդի՛կ: Նրանք շատ բարի են ու ջերմ, շատ բաց ու զգացմունքային: Ես ինձ հարմարավետ եմ զգում նրանց հետ: Հայաստանի, մասնավորապես Գորիսի, Ջերմուկի եւ Լոռու շրջակայքի բնական գեղեցկությունը գրավում է ինձ: Երեւանն իր բազմաթիվ տեսարժան վայրերով իսկապես գեղեցիկ քաղաք է: Եվ չմոռանանք անզուգական խոհանոցը, հայկական սուրճը, ամենահամեղ մրգերն ու բանջարեղենը, որ ես փորձել եմ այստեղ…
–Հայաստանի հետ կապված ի՞նչ երազանքներ ունես:
-Ապագա ուղիս անորոշ է: Ես տատանվում եմ Հայաստանում մնալու եւ Չիլի վերադառնալու միջեւ: Սակայն կարճաժամկետ հեռանկարում իմ երազանքն է կապեր հաստատել Հայաստանի եւ այլ ազգերի միջեւ՝ սկսած իմ հայրենիքից: Ես ձգտում եմ Չիլիում կազմակերպել հայկական մշակութային նախագծեր եւ համագործակցել հայ երաժիշտների հետ միջազգային մշակութային փոխանակումների համար: Հաղորդելով Հայաստանի հարուստ մշակութային ժառանգությունը աշխարհին՝ ես հույս ունեմ բարձրացնել իրազեկվածությունը եւ գնահատել այդ ժառանգության բազմազան ավանդույթները, որոնք համեմատաբար անհայտ են մնում աշխարհում:
–Այժմ Հայաստանում իրավիճակը կայուն չէ…
-Իրոք, իրավիճակը Հայաստանում կարող է մարտահրավեր լինել, եւ ես դրա ականատեսը եղա անցյալ սեպտեմբերին իմ այցելության ժամանակ: Սակայն միայն քաղաքական մթնոլորտը բավարար չէ այս պահին ինձ ստիպելու հեռանալ Հայաստանից: Կարծում եմ, որ այստեղ մնալը թույլ է տալիս իրականացնել իմ նպատակի մի մասը՝ աջակից լինել դժվար պահերին: Այստեղ ես կարող եմ ավելի արդյունավետ նպաստել Հայաստանին, քան կարող էի անել դա իմ երկրում:
–Շատ հուզիչ է նման խոսքեր լսել ոչ հայից: Շնորհակալություն այս զրույցի համար, Սեսա՛ր:
ԱՐԾՎԻ ԲԱԽՉԻՆՅԱՆ
