«Նախիջեւանի հայկական նյութական եւ հոգեւոր մշակույթի պատմական ժառանգությունը». Ժայռապատկերներից մինչեւ բերդեր ու եկեղեցիներ
Սա Նախիջեւանի մասին հանրագիտարան է, որն ամբողջացնում է հայերի Հայրենիքի այդ մի կտոր հողի վերաբերյալ ամեն ինչ՝ սկսած ժայռապատկերներից, մինչեւ եկեղեցիներ ու գյուղեր. Արգամ Այվազյանի «Նախիջեւանի հայկական նյութական եւ հոգեւոր մշակույթի պատմական ժառանգությունը» գիրքն այսպես են գնահատում մասնագետները:
Թեքեյան կենտրոնում հունիսի 2-ին տեղի ունեցավ «Նախիջեւանի հայկական նյութական եւ հոգեւոր մշակույթի պատմական ժառանգությունը» ստվարածավալ, եռալեզու աշխատության շնորհանդեսը:
Լինելով նախիջեւանցի՝ Արգամ Այվազյանը դեռ նախորդ դարի կեսերից փաստահավաք առաքելություն է կատարել իր ծննդավայրում, որը 1921 թվականի Մոսկվայի պայմանագրով բռնակցվել է Ադրբեջանին:
1921 թվականի մարտի 16-ին Խորհրդային Ռուսաստանը եւ Թուրքիան Մոսկվայում կնքեցին պայմանագիր, ըստ որի՝ Նախիջեւանը հանձնվում էր Խորհրդային Ադրբեջանի խնամակալությանը: Միջազգային իրավունքի տեսակետից դա միանշանակ ապօրինի պայմանագիր էր: Երկու երկիր իրենց իսկ կողմից ինքնավար ճանաչված մի երրորդ պետության տարածք հանձնում էին մի չորրորդ պետության՝ Ադրբեջանին:
Ուշադրություն դարձրեք՝ Քեմալ Աթաթուրքը պայման է դրել, որ Թուրքիան Նախիջեւանը հանձնում է Ադրբեջանին՝ մի պայմանով, որ Ադրբեջանը ոչ մի դեպքում այն չի հանձնելու մի երրորդ պետության:
Պատմությունը կրկնվում է՝ 2021-ին Նախիջեւանը բռնակցվեց Ադրբեջանին, 2023-ին՝ Արցախը, հիմա Սյունիքի հերթն է:
Նախիջեւանն Ադրբեջանին բռնակցելուց հետո ոչնչացվեցին 219 եկեղեցիները եւ Ջուղայի միջնադարյան խաչքարերի գերեզմանոցը:
«Թեքեյան» մշակութային միության նախագահ Ռուբեն Միրզախանյանը պատմեց, որ Երեւանի մաթեմատիկական մքենաների գիտահետազոտական ինստիտուտի տնօրեն Ֆադեյ Սարգսյանը եւ Երեւանի կոնյակի գործարանի տնօրենը գաղտնի կերպով Նախիջեւանից մեկ բեռնատար խաչքար են տեղափոխել Հայաստան:
Խաչքարերը բեռնատարի մեջ են դրել խորհրդային զինվորները:
Արգամ Այվազյանը եւս կործանումից փրկել է բազմաթիվ խաչքարեր ու կոթողներ՝ դրանց մասին թողնելով գրավոր փաստեր ու լուսանկարներ: Այս աշխատությունը նա կազմել է իր նախորդ գրքերի հիման վրա, որոնք նախիջեւանյան ուսումնասիրություններ ու վավերագրություններ են:
Փաստավավերագրական նյութը ներկայացնում է Նախիջեւանում մինչեւ 1998-ից 2006 թվականներն ընկած ժամանակահատվածում հրաշքով փրկված հայկական հուշարձանները՝ վանքեր, եկեղեցիներ, գերեզմաններ, խաչքարեր, կամուրջներ, որմնանկարներ, մանրանկարներ, կիրառական արվեստի նմուշներ:
Գրքում ներառված է հազարից ավելի լուսանկար: Կից ներկայացված են տեղեկություններ, քարտեզներ՝ տվյալ շինության, եկեղեցու, պատմամշակութային կոթողի, բնակավայրի վերաբերյալ: Դրանք պատմական վկայություններ են, որոնք ապացուցում են, փաստում են, որ Նախիջեւանը հայերի Հայրենիքն է, ադրբեջանցիները որքան էլ ջանացել են այնտեղից ջնջել, ոչնչացնել հայկական հետքը, միեւնույն է, չի ստացվել:
Արգամ Այվազյանի «Նախիջեւանի հայկական նյութական եւ հոգեւոր մշակույթի պատմական ժառանգությունը» գիրքը հրատարակվել է բարերար Գագիկ Մելիքյանի մեկենասությամբ:
ՆԱԻՐ ՅԱՆ
