ԵՐԵՎԱՆ – Արման Պեշտմալջյանը (ծնված 1992-ին) մրցանակակիր կոմպոզիտոր, գործիքավորող, ստեղնահար–դաշնակահար եւ երաժշտական արտադրիչ է։ Մասնագիտացել է ջազի, փոփի, ֆոլքի եւ ֆյուժնի մեջ՝ շարունակաբար ուսումնասիրելով նորարարական մոտեցումներ տեխնո, D’n’B, Lo-Fi Hip Hop, Dream Pop եւ պսիխոդելիկ սոուլ ժանրերում։ Ուսանել է Երեւանի Ալեքսանդր Հեքիմյանի անվան երաժշտական դպրոցում (դաշնամուր, հարվածային գործիքներ, կիթառ, հարմոնիկա) եւ Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայում՝ մասնագիտանալով դաշնամուրի եւ կոմպոզիցիայի մեջ։ Ավելի ուշ ստացել է ջազային կոմպոզիցիայի մագիստրոսի աստիճան Բազելի (Շվեյցարիա) Երաժշտության Ակադեմիայի Ջազ կամպուսում։ Այժմ մասնակցում է «Էմ Վի Էֆ բենդ», «Գողթ բենդ», «Երեւան քոլինգ», «Զեստենգուստո» եւ «Արմինիըն նեվի բենդ» խմբերի գործունեությանը. վերջինս արժանացել է Բիբ Բի Սի Ռադիո 3-ի «Աշխարհի երաժշտություն» մրցանակին։ Ժամանակ առ ժամանակ հանդես է գալիս նաեւ Հայաստանի պետական ջազ նվագախմբի հետ։ Նախաձեռնել է սեփական արդի ջազ նախագիծը՝ «Արման Պեշտմալջյան գրուփը»։ Մեծ Բրիտանիայի երգահանների մրցույթում դարձել է եզրափակիչ փուլի մասնակից հինգ ստեղծագործություններով, որոնցից «Այս գիշերն» արժանացել է ժյուրիի հատուկ հիշատակման։ «Վորլդ Էնթերթեյնմենթ Աուորդս» մրցանակաբաշխությանը «Լավագույն ֆոլք երգ» անվանակարգում ներկայացել է «Զարթի՛ր, նազելի» ստեղծագործությամբ։ Ելույթներ է ունեցել մի շարք հեղինակավոր երաժշտական փառատոներում, այդ թվում՝ «Թողարկված է Նյու Յորքում» ջազային մրցույթում (2014), «Սմիթսոնյան ֆոլք» (2018), Սեուլում կայացած Կովկասյան մշակույթի (2016) եւ Երեւանյան ջազ (2015–2024) փառատոներում։
–Արմա՛ն, դու նոր շունչ ես հաղորդում քիչ հայտնի հայկական երգերին, միաժամանակ ստեղծում ես նորարարական ինքնուրույն գործեր։ Օրինակ, քո «Այս գիշեր» երգի մեկնաբանությունը համարվում է հայկական երաժշտության առաջին ստեղծագործությունը «դրիմ փոփ» ժանրում։ Որքանո՞վ են արդարացված նման վերաիմաստավորումները։
–Իմ կարծիքով՝ այսօր հայ երաժշտության ոլորտում պակասում են որոշ կարեւոր տարրեր։ «Հայկական» բառը հաճախ բացակայում է մեր երաժշտական արտադրություններում։ Հայ հին ժողովրդական երգերի պահպանման նախագծի շրջանակներում իմ նպատակը դրանք կենդանի պահելն է։ Հին երգերի նորովի մատուցումը չի նշանակում դրանց էության փոփոխություն կամ փոխարինում, այլ դրանք նոր սերունդների համար արդիական դարձնելու միջոց է։ Մեր ժողովրդական երգերից շատերը փոխանցվել են բանավոր ճանապարհով՝ բնականորեն զարգանալով ժամանակի ու միջավայրի ազդեցությամբ։ Իմ նպատակը դրանց ոգին պահպանելն է, միաժամանակ ներկայանալի դարձնելն այսօրվա ունկնդրին։ Այս կերպ հայ երաժշտությունն այսօր կներառի դարավոր գործեր, եւ յուրաքանչյուր ունկնդիր կարող է վստահորեն ասել՝ «Սա հայկակա՛ն է»։
Միաժամանակ, լրացնելու համար որոշ բացեր հայ երաժշտական ոլորտում, ես ստեղծում եմ երաժշտություն այլ ժանրերում, օրինակ՝ ձեր նշած «դրիմ փոփը»։ Մելամաղձոտ տրամադրությունը, մթնոլորտային հնչյունները, մեղմ վոկալը՝ այս բոլոր տարրերը բացակայում են հայ կոմերցիոն երաժշտական ոլորտում։ «Այս գիշեր»-ը հայկական առաջին «դրիմ փոփ» երգն էր։ Տեքստը հայերեն է, ընդգրկել եմ քանոնի նվագ, որպեսզի, կրկին, յուրաքանչյուր ունկնդիր կարողանա վստահ ասել, որ այն հայկական է։ «Դրիմ փոփի» սիրահարներն այժմ կարող են վայելել իրենց նախընտրած ժանրը հայերենով։ Ուստի՝ լինի ֆոլք թե փոփ, այս բոլոր նախագծերը նույն նպատակն ունեն․ անկախ ժանրից՝ ապահովել հայերեն տարբերակով այնպիսի երաժշտության, որը լսելով՝ կհասկանաս, որ այն պատկանում է հայ մշակույթին։
–Բացի հայ ժողովրդականից, ուրիշ ի՞նչ երաժշտական ազդեցություններ են ձեւավորել քո ստեղծագործությունը։
–Ջա՛զը. դրա հիմքի վրա է ձեւավորվել իմ երաժշտական մտածողությունը։ Բացի դրանից, ստեղծագործելով եւ ելույթներ ունենալով ֆոլք-ֆյուժն, ֆոլք-ավանգարդ, սոուլ, հիփ-հոփ եւ տեխնո ժանրերում՝ այդ բոլոր փորձառությունները եւս մեծապես ազդել են իմ մոտեցումների վրա։ Ուստիեւ ինձ համար միշտ դժվար է ճշգրիտ սահմանել իմ ստեղծագործությունների ժանրը։ Ես չեմ մտածում ժանրերի անունների մասին․ իմ երաժշտական մտածողությունը ձեւավորվել է բազմազանությամբ։
–Իմ սիրելի երգչուհի Քեթի Բերբերյանը մի անգամ ասել է, որ ջազը 20-րդ դարի «չարիքի արմատներից» է։ Նա այնպիսի մեկը չէր, որ պատահական արտահայտություններ աներ։ Որպես ջազի կոմպոզիտոր՝ ինչպե՞ս ես վերաբերվում այս տեսակետին։
–Ջազը միշտ եղել է մի ժանր, որը մարտահրավերներ է նետել ավանդույթներին․ այն ծնվել է պայքարից, ընդվզումից եւ տարբեր մշակույթների խառնուրդից։ Այն փոխեց երաժշտությունը, ինչպես մոդեռնիստական եւ ավանգարդ շարժումները փոխեցին արվեստի մյուս ձեւերը։ Որպես ջազի կոմպոզիտոր՝ ես այն դիտում եմ որպես արվեստի ազատ արտահայտման ձեւ։ Այն կարող է ներշնչվել տարբեր մշակույթներից եւ ընդունել միանգամայն նոր ձեւեր՝ դառնալով ամենից բաց ու զարգացող ոճերից մեկը։ Եթե մանրամասն ուսումնասիրենք Բերբերյանի արտահայտությունը, գուցե նա նկատի է ունեցել, որ ջազը ցնցել է երաժշտական աշխարհն անսպասելի ձեւերով։ Բայց ինձ համար հենց այդ փոփոխությունն է, որ ջազը դարձնում է այդքան հզոր։ Այն լի է ստեղծագործականությամբ, ռիսկով ու խորը հույզերով, եւ հենց այդ պատճառով շարունակում է ինձ ներշնչել։
Բացի այդ, 20-րդ դարից ի վեր շատ բան է փոխվել։ Ջազն այլեւս միայն խանգարող կամ հեղափոխական ուժ չէ․ այն դարձել է խորությամբ լի, հարուստ եւ մեծապես գնահատված արվեստի ձեւ, որն այսօր ազդում է գրեթե բոլոր երաժշտական ժանրերի վրա՝ կինոերաժշտությունից մինչեւ էլեկտրոնային երաժշտություն։
–Ինչո՞վ է «Արման Պեշտմալջյան գրուփը» տարբերվում այլ ջազային համույթներից։
–Նկատել եմ, որ Հայաստանում ջազային ոլորտը որոշ չափով սահմանափակված է եւ հիմնականում կենտրոնացած է 20-րդ դարի ջազային ստանդարտների ու ոճերի վրա։ Մեր խմբի առանձնահատկությունը սահմանների ընդլայնման եւ հայկական ջազային ոլորտը ժամանակակից դարձնելու փորձն է։ Այս նախագծով ես ձգտում եմ ներդրում ունենալ այդ փոփոխության մեջ՝ նոր կյանք ու բազմազանություն բերելով հայկական ջազի մեջ։ Մենք կատարում ենք միայն իմ հեղինակային ստեղծագործությունները, որոնք ներառում են տարրեր ֆոլքից, փոփից եւ այլ ժանրերից՝ համադրված հայ ժողովրդական երգերի մեղեդիներին ու ջազային իմպրովիզացիաներին։ Այս ֆյուժնը մեր երաժշտությունը դարձնում է ավելի բազմազան, քան սովորական ջազային խմբերի դեպքում, քանի որ այն պարզապես ավանդական ջազ չէ։
–Դու ելույթներ ես ունեցել անսովոր վայրերում, օրինակ՝ Վլադիվոստոկում…
–Որպես երաժիշտ՝ ես շատ եմ ճանապարհորդում եւ մասնակցում տարբեր փառատոների, ինչն իմ կարիերայի ամենահետաքրքրական կողմերից է։ «Երեւան քոլինգ» խմբի հետ Վլադիվոստոկում ելույթ ունենալն իսկապես յուրահատուկ փորձառություն էր։ Այնտեղ մի քանի անգամ հանդես եկանք միջազգային ջազ փառատոնում, որն այդ քաղաքի ամենամեծ իրադարձություններից է։ Վլադիվոստոկի ջազային փառատոնը հայտնի է, այն ամեն տարի հավաքում է աշխարհի լավագույն ջազիստներին։ Այնտեղ մարդիկ ապրում ու շնչում են ջազով, իսկ նման մթնոլորտում ելույթ ունենալը միշտ հաճելի է։ Վլադիվոստոկից անմիջապես հետո ուղեւորվեցինք Փարիզ՝ ելույթ ունենալու Արեւելյան Եվրոպայի մշակութային «Մի շաբաթավերջ Արեւելքում» փառատոնին։ Եվ հանդիսատեսի արձագանքը նույնքան ջերմ էր։ Փարիզում, որտեղ ջազն ունի խորը արմատներ, մենք ստացանք նույն մակարդակի ոգեւորություն եւ գնահատանք։ Այնպես որ, կարծում եմ, տեղն ամեն ինչ չէ։ Հիանալին այն է, որ երաժշտությունը կարող է կապ ստեղծել տարբեր լսարանների միջեւ՝ անկախ մշակութային կամ աշխարհագրական տարբերություններից։
–Պատմի՛ր նաեւ անցյալ տարի կայացած հայ-քրդական համատեղ համերգին մասնակցելու փորձառությանդ մասին։
–Հայ-քրդական համատեղ համերգին մասնակցելն ինձ համար խիստ կարեւոր եւ խորհրդանշական էր։ Դա մշակութային փոխանակման եւ միասնության հիանալի պահ էր, որտեղ համախմբվեցին երկու համայնքների երաժիշտները։ Երաժշտությունը ներկայացնում էր հայկական եւ քրդական ավանդույթների միաձուլումը՝ արտահայտելով երկու մշակութային աշխարհների նրբերանգները։ Հանդիսատեսի արձագանքն անչափ հուզիչ էր․ կար փոխըմբռնման եւ ընդհանուր զգացմունքների մթնոլորտ, որը համախմբում էր բոլորին՝ անկախ ծագումից։ Հայերի եւ քրդերի մշակութային խառնուրդը շատ խորն է ու հարուստ։ Շատ երգեր կան, որոնք երկու ժողովուրդներն էլ համարում են իրենցը։ Մենք հաճախ կատարում ենք նույն մեղեդիները, բայց տարբեր խոսքերով ու ավանդույթով։ Այս նմանությունները ցույց են տալիս, թե որքան սերտորեն են մեր երաժշտական ժառանգությունները կապված իրար։ Պատմականորեն Հայաստանը տարածաշրջանում եղել է մշակույթի եւ երաժշտական ոճերի փոխանակման առաջատարներից՝ կամրջելով տարբեր ժողովուրդների, ուստի նման մշակութային փոխանակման նախագծերին մասնակցելն անչափ կարեւոր է։ Այն մեզ հիշեցնում է մեր պատասխանատվության մասին՝ շարունակել ստեղծել ամուր կապեր եւ փոխանակել մեր մշակութային ու երաժշտական հարստությունները։
–Հաջողություն եմ մաղթում քո հետագա գործունեության մեջ։ Իսկ ի՞նչ սպասենք մոտ ապագայում։
–Շատ շնորհակալ եմ։ Խանդավառ եմ առաջիկա ծրագրերով։ Ես շարունակում եմ աշխատել ժողովրդական երաժշտության վերածննդի իմ նախագծի վրա եւ շուտով մի քանի նոր գործեր կհրապարակեմ։ Նախատեսում եմ սկսել համերգներ սփյուռքահայ համայնքների համար։ Կարծում եմ, որ հենց նրանք առավելապես կարիք ունեն լսելու հայ երաժշտություն։ Բացի այդ, նոր ջազային ալբոմ է սպասվում։ Միշտ նոր գաղափարներ ու համագործակցություններ են առաջ գալիս։ Երաժշտությունը մշտապես զարգացող ճանապարհ է, եւ ես անհամբեր սպասում եմ նոր հնարավորությունների ի հայտ գալուն…
Արծվի Բախչինյան
