Եվրամանների եւ ռուսամանների երկատված մեր քաղաքական հանրույթը

Այն ժամերին, երբ Բրյուսելում տեղի կունենա վերջին օրերին միջազգային եւ տեղական մակարդակով ամենաշատ քննարկված եւ կրքեր բորբոքած Փաշինյան-Բլինքեն- ֆոն դեր Լայեն հանդիպումը, Երեւանի «Մարիոթ» հյուրանոցում ռուսամետ կամ այդպիսի համարում ունեցող ուժերը, պաշտպանության նախկին նախարար Արշակ Կարապետյանի «Համահայկական ճակատի» նախաձեռնությամբ նոր քաղաքական կուսակցություն կհիմնեն: Իսկ դրանից էլ մեկ օր առաջ Հայաստանի Ազգային ժողովում լսումներ էին հրավիրվել՝ եվրոպական ինտերգրման հեռանկարների եւ մարտահրավերների հարցերով:

Այսինքն՝ Արեւմուտք-Ռուսաստան մրցակցության դրսեւորումները ոչ միայն միմյանց ուղղված փոխմեղադրանքներն են՝ մայրաքաղաքից մայրաքաղաք, կամ մայրցամաքից մայրցամաք, այլեւ իրադարձային առումով էլ անգամ ինչ-ինչ քայլերի սինքրոնացումը  բուն Հայաստանում:
Բրյուսելում կայանալիք հանդիպումը մի ուրիշ տեսակի անհանգստություն է առաջացրել Մոսկվայում եւ Բաքվում: ՌԴ ԱԳՆ պաշտոնական ներկայացուցիչ Մարիա Զախարովան, որ ամեն շաբաթ թույլատրելի կամ անթույլատրելի բառապաշարով անվերջ հակադարձում է հայկական կողմի այսուայն արեւմտամետ բարձրաձայնումներին ու ձգտումներին, այս օրերին անցավ ամեն չափ ու սահման: Իսկ Ալիեւն ընդհանրապես գերազանցեց ինքն իրեն՝ հայտարարելով, որ եթե բրյուսելյան հանդիպումը չհետաձգվի՝ ապա կարող է վերածվել մեր տարածաշրջանում անկայունության: Նույնիսկ Բլինքենն ու Տոյվո Կլաարն են փորձել հանգստացնել Ալիեւին:

Հայաստանի իշխանությունը դեռ չի ձեւակերպել ԵՄ անդամության թեկնածու դառնալու խնդրանքը, այդպիսի իրավական գործընթաց դեռ չկա: Ու անգամ Հայաստանում Ֆրանսիայի դեսպան Օլիվիե Դըկոնտինյին է պատկերացնում, որ աշխարահագրական դիրքը Հայաստանին ստիպում է ըստ իր շահերի հարաբերություններ կառուցել այս կամ այն երկրի հետ: Մինչդեռ հայ եվրաինտեգրիստները, կարելի է ասել, պարզապես առավելապաշտներ են, եթե վերադառնանք հինգշաբթի Ազգային ժողովում տեղի ունեցած եվրաինտեգրման թեմայով խորհրդարանական լսումներին եւ այնտեղ հնչած բազմաթիվ ելույթներին:

Մի քանի ժամ այդ ելույթները լսելիս առաջին միտքը, որ ծագում էր, այն էր, որ մարդ ընկել է մի ուղղությամբ մտասեւեռվածների հանրույթ, այն էլ այնքան մարդաշատ ու ելույթաշատ, որ զարմանալ կարելի էր, թե այսքան շատ մտահոգվածները որտեղի՞ց եւ ե՞րբ են առաջացել: Նկատի ունեցեք՝ էությամբ ես եվրաինտեգրման, ժողովրդավարության, օրենքի գերակայության կողմնակից եմ եւ ողջ կյանքում դրանց անհրաժեշտության մասին եմ գրել: Բայց մի քանի ժամ եվրաինտեգրիստներին լսելուց հետո ուզում ես եվրամտահոգվածների շերտից մաքուր օդ դուրս գալ այնպես, ինչպես պատահաբար ռուսամետների հավաքներում հայտնվելիս:

Միտքը, որին մարդ կարող է հանգել այն է, որ Հայաստանի իշխանությունները, անկախ նրանից ովքե՞ր են նրանք հիմա կամ ովքե՞ր են լինելու հետագայում, պետք է կարողանան եվրոպական կամ ռուսական նյութահոգեւոր ազդեցություններից ազատ նոր էլիտա ձեւավորել, եթե ուզում են ինքնուրույն պետություն ունենալ, սեւեռված, սրանից -նրանից նյութապես՝ դրամաշնորհներով կախվածություն ունեցող էլիտաներով հնարավոր չէ ինքնուրույն քաղաքականություն կառուցել ու հեռու մնալ երկու կողմերի էլ մոլիների աչառու գործելակերպից: Իհարկե, խոսքը բոլորի մասին չէ, եւ խորհրդարանական լսումների ելույթների մի երեսուն տոկոսը պրագմատիկ էին, ինչպես եւ նրանց հեղինակները:

Եվրաինտեգրան հանձնաժողովի նախագահ Արման Եղոյանի խոսքից պարզ դարձավ, որ եվրոպական պարտավորությունները բովանդակային, եւ ոչ թե ձեւական իրականացնելուց հետո միայն, թեկուզ մի քիչ ուշացումով, նպատակակետ կհասնենք: Նա մի փոքր փաստական ներկայացրեց արվածը, մենք միայն կփոխանցենք թիվ՝ եվրոպական խոստացված մեծ ֆինանսական աջակցությունից մինչեւ հիմա տրամադրվել է 550 միլիոն եվրո, Հյուսիս-հարավ ճանապարհի համար տրամադրված 1 միլիարդ եվրոն չհաշված: Եվրոպական խաղաղության գործիքակազմից օգտվելու համար էլ Հայաստանը դիմել է ԵՄ-ին՝ առաջարկների փաթեթով, օգտվելու համար նաեւ անվտանգային նշանակության գործիքներից:

Ըստ Հայաստանում Եվրոպական Միության պատվիրակության ղեկավար, դեսպան Վասիլիս Մարագոսի՝ Հայաստանի եվրաինտեգրման աշխատանքը բոլոր ուղղություններով է ընթանում եւ այսքան դինամիկ երբեւէ չի եղել. «Համատեղ արժեքներ ունենք, հստակ արդյունքների կհասնենք՝ հավատում եմ:Կամրապնդենք մեր եվրոպական ոգին, որովհետեւ մենք բոլորս Եվրոպա ենք»: Նրա ելույթն այս ոգով էր,հավելելով նաեւ ոչ մահաբեր զենքերով Հայաստանի զինված ուժերին աջակցելու ԵՄ մտադրվածությունը:

Հայ բանախոսների ելույթներն արդեն անհամբեր այն երեխայի վարքագծին էին նմանվում, որ տեսել է կոնֆետը, եւ այն ուզում է անհապա՛ղ: Անհապաղ, արագացված կարգով, անմիջապես անդամակցություն ԵՄ-ին, կտրե՛լ պորտալարը Ռուսաստանից, դուրս պրծնել ռուս- թուրքական պատանդի կարգավիճակից:

Նրանց անհամբերությունը միգուցե նշյալ հանրույթում տիրող մթնոլորտի առումով բնական է, քանի որ նրանք, ի տարբերություն պետության ղեկավարների, չեն կարող առարկայորեն պատկերացնել էներգետիկ, տնտեսական եւ այլ սպառնալիքները գործնականում, որ կարող է պատուհասել երկրին՝ ուզած կտրուկ որոշումից հետո: Տեսական պատկերացումներն անվտանգ են, ինչպես բոլոր տեսակի երազանքները: Դա նկատեց անգամ եվրաինտեգրման բանախոսներից մեկը (Արեգ Քոչինյանը)՝ հիմա, թե՞ փուլառփուլ՝ երկուսն էլ սխալ են, տարիների ամենօրյա աշխատանք է պահանջվում բազմաթիվ ոլորտներում: Բոլորն էին համարյա խոստովանում, որ վեկտորի կտրուկ փոփոխության գործնական կիրարկում սկսելուց հետո գլխավոր մարտահրավերը Ռուսաստանն է, նրա կողմից ստեղծվելիք հնարավոր սպառնալիքները ռեալ կդառնան Հայաստանի կողմից որպես թեկնածու ԵՄ մտնելու հայտը պաշտոնապես ձեւակերպելուց հետո: Բայց դրանից անհապաղ ԵՄ-ին անդամակցելու կոչերի պաթոսը չէր պակասում:

Մի քանի բնորոշ ձեւակերպումներ փոխանցենք՝ շատ չխորանալով ժամեր տեւող եւ ամեն ելույթ ունեցողի եվրահավատարմությունն արձանագրող ելույթներից, որոնց հասցեատերը ոչ թե մենք ենք ի վերջո, այլ եվրապաշտոնյաները:

Անհապաղ դուրս գալ ՀԱՊԿ-ից (Հովսեփ Խուրշուդյան), մեզ պետք են դաշնակիցներ, եւ ոչ թե փրկիչներ (Դ. Իոնեսյան), ապասովետականացում (Լեւոն Բարսեղյան), հնարավորությունների դուռ՝ գուցե վերջինը (Անահիտ Ադամյան), Հայաստանի անվտանգության ապահովման միակ միջոցը ՀԱՊԿ-ի ռազմաքաաքական համակարգից հեռանալն է (Արման Բաբաջանյան), Հայաստանը Եվրոպա է, եւ վերջ (Տիգրան Խզմալյան):
Հետաքրքրական է, որ Տիգրան Խզմալյանի կարծիքով այս խորհրդարանով հնարավոր չէ եվրաինտեգրվել՝ արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններ են պետք, այդ տեսակետն այլ ելույթներում էլ կար:

Ընդհանուր մթնոլորտի փոխանցման առումով վերը նկարագրվածը կարող է պատկերացում տալ, թե ինչ էին խոսում ԱԺ ամբիոնից մոլի եվրաինտեգրիստները մի քանի տասնյակ ելույթներում, որոնց հեղինակների մի մասը, սակայն, երաշխիք էր ուզում առ այն, որ այս կառավարությունը հատկապես ամուր կանգնած է եվրոպական ուղու վրա եւ չի նահանջելու այդ սկզբունքից:

Փոխանցենք նաեւ այն ակնկալիքները, որոնք ունեին եվրոմանները բրյուսելյան հանդիպումից, չնայած Հայաստանի ԱԳՆ-ն հայտարարել է նրա տնտեսական օրակարգի մասին: Այնուամենայնիվ՝ ակնկալիքները քաղաքական էին: ԵՄ դեսպան Մարգուլիսը հավատացած էր, որ համագործակցության խորացման ինչ-որ թուղթ ստորագրվելու է: Ելույթ ունեցողներից ոմանք սպասում էին, որ Նիկոլ Փաշինյանը պետք է Հայաստանի անդամակցության հայտ ներկայացնի, ԵԱՏՄ-ից, ԱՊՀ-ից, ՀԱՊԿ-ից դուրս գալու գործընթացի մասին հայտարարի, ուրիշներն էլ ավելի առաջ էին գնում՝ Ռուսաստանի հետ մեծ պայմանագրի դադարեցման հայտարարություն էին պահանջում:

Եթե այս աստիճան բեւեռացվել է հայ քաղաքական հանրույթը եվրոմանների եւ ռուսամանների, ինչ-որ լավ ակնկալիքներ ունենալ բալանսավորված արտաքին քաղաքականության առումով՝ երեւի դժվար է, տեսնենք, թե Բրյուսելյան հանդիպումն ինչ կբերի հայերիս:

ՄԱՐԻԵՏԱ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ