Վերջերս մեծ հետաքրքրություն առաջացնող էպիկենետիկայի ճյուղերից մեկի համաձայն վնասվածքները (տրավմաները), հատկապես ծանրագույն վնասվածքները ոչ միայն հիշողությունների, պատմողական նկարագրությունների միջոցով են անցնում սերնդե-սերունդ, այլ մոլեկուլային մակարդակով դրոշմվում մեր օրգանիզմի սաղմնային զարգացման փուլերում: Այդ պատճառով է, որ անընդհատ վախի, հետապնդումների եւ բռնությունների ենթարկված ժողովուրդները (հրեաները, հայերը) առավել նյարդային, գերզգայուն եւ ապագայի նկատմամբ դյուրագրգիռ ու մտահոգ են դառնում, քան նման արհավիրքների չենթարկված ժողովուրդները: Ցավը, տրավման մարմնական, ֆիզիկական լինելուց բացի հոգեկան, հոգեբանական բնույթ է կրում, որն առավել խորը եւ հաճախ անջնջելի ազդեցություն է թողնում անհատի վրա:
Նման հոգեբանական եւ մտավոր ուղղվածության հարցեր է քննարկել Ջեն Բալաքյանն իր «Dreams on Fire» (Բոցավառված անուրջներ) պիեսում, որն առայժմ, թագավարակի պատճառով, Քին (Kean) համալսարանի ուսանողների կատարմամբ առցանց zoom ընթերցանության ձեւաչափով է ներկայացվել հանրությանը՝ ճանաչված դերասանուհի եւ կինոարտադրող, SRFF կինոփառատոնի (Նյու Յորք) հիմնադիր Նորա Արմանիի բեմադրությամբ:
Պիեսի գլխավոր կերպարը Արամ Սարգսյանն է, որ տարվելով տատիկի Եղեռնի ծանրագույն տարիներին տեղի ունեցած ընտանեկան պատմությունների ազդեցությունից հոգեկան ընկճվածության վիճակում է հայտնվում եւ կամ իրոք չի հիշում, կամ էլ նախընտրում է մոռացության տալ իր վարքագիծը որոշակի իրավիճակներում:
Նա անավարտ է թողնում տարեվերջյան քննաշրջանը եւ նույնիսկ հրաժարվում էր սիրած աղջկան՝ Էմիլիին հանդիպելուց, որը պարզվում է ծագումով թուրք ամերիկացի է: Պիեսի հիմնական թեմաներից է նաեւ անավարտությունը: «Մենք բոլորս ժամանակ առ ժամանակ գիտակցում ենք, որ այս կամ այն գործը կիսատ ենք թողել եւ պարտավոր ենք այն ավարտին հասցնել, ինչպես Արամն է կարողանում կատարել պիեսի վերջում», ասում է Ջենը, եւ հավելում, որ մեծապես տպավորված է եղել Արթուր Միլերի «Վաճառականի մահը» պիեսի արտահայտչական միջոցներով, որոնք օգնել են իրեն կառուցելու իր պիեսի անցյալ իրադարձությունները:
Ջեն Բալաքյանը քույրն է 1998-ին «Լավագույն վաճառվող գիրք» ճանաչված «Ճակատագրի սեւ շունը» հուշագրության, որտեղ նույնպես փաստագրված է ծանրագույն տրավմայի ազդեցությունը մարդկային հոգեկան ապրումների վրա: Ջենը անգլերեն լեզու եւ գրականություն է դասավանդում Քին համալսարանում: Ունի հրապարակումներ տարբեր պարբերականներում:
Պատրաստեց՝ ՀԱԿՈԲ ԾՈՒԼԻԿՅԱՆԸ
(The Armenian Mirror-Spectator)
