1163-ին, երբ Մորիս դը Սյուլլին կատարեց Փարիզի Աստվածամոր տաճարի հիմնարկեքը, հավանաբար չէր պատկերացնում, որ կառուցվելիք տաճարը ժամանակ հետո դառնալու է աշխարհի ամենահայտնիներից մեկը: Որ երկրագնդի չորս ծագերում ապրող ամենատարբեր ազգության ու դավանանքի մարդիկ իրենց երազանքների շարքում փայլփայելու են այստեղ լինելու երազանքը:
Փարիզի Աստվածամոր տաճարը իր կառուցման եւ օծման հիշարժան թվականներից զատ ունի նաեւ այլ հիշարժան թվականներ:Բայց դրանցից ամենկարեւորը 1831 թվականի իրադարձությունն էր, որն իր գունեղ շարունակությունն ունեցավ 1956-ին, ապաՙ 1990-ականների վերջին: Այս երեք թվականները տաճարի համար կարծես դարձան ժամանակի հաշվարկման նոր մեկնարկ: Ո՞րն էր գաղտնիքը: Ինչ որ բա՞ն փոխվեց Աստվածամոր տաճարի հրաշալի ճարտարապետության մեջ, թե՞ աշխարհի ամենամեծ երգեհոններից մեկի խորհրդավոր հնչողության ու լատիներեն եկեղեցական երգեցողության միահյուսումը նոր , անբացատրելի մթնոլորտ ստեղծեց կիրակնօրյա պատարագների ժամանակ: Ո՛չ, որքան էլ տարօրինակ հնչի, գաղտնիքը տաճարի պատերից դուրս է:
1830 թվական, հունիս 25, Փարիզ, Ժան Գուժոն փողոց. Այստեղ դրվեց Աստվածամոր տաճարի հավերժական հռչակի հիմքը: Եվ դա արեց Վիկտոր Հյուգոն: Հեղափոխական թոհուբոհի մեջ նա հորինեց մի այնքան համոզիչ եւ գեղեցիկ ռոմանտիկական պատմություն, որ մինչեւ այժմ մարդկանց թվում է , թե Հյուգոյի հերոսներն իրական մարդիկ էին, իսկ վեպի սյուժենՙ վավերագրություն: 1831թվականին հունվար 14-ին Փարիզի Աստվածամոր տաճարը վեպի տեսքով ավարտվեց եւ սկսվեց նրա նոր կյանքը: Հետաքրքրասերների եւ ընթերցասերների, սենտիմենտալների եւ սիրահարների համար Փարիզի Աստվածամոր տաճարը դարձավ ուխտատեղի: Այստեղ գալիս էին տեսնելու այն վայրը, որտեղ ծավալվել էր Քվազիմոդոյի եւ Էսմերալդայի քնքուշ, մաքուր սերը: Մարդկանց մինչեւ հիմա գրավում է այդ սիրո պատմությունը: Մարդիկ չեն ուզում հավատալ, որ այն սոսկ գրողի երեւակայության արդյունքն է, որ սիրավեպի հերոսները մտացածին կերպարներ են: Գրական ստեղծագործության շնորհիվ Փարիզն իր Աստվածամոր տաճարով դարձավ այն երանելի վայրը, ուր ձգտում է Հյուգոյի վեպն ընթերցած յուրաքանչյուր մարդ: Կեցցե՛ Վիկտոր Հյուգոն:
1956թ.: Կինոռեժիսոր Ժան Դելանուան երկրորդ կյանք է տալիս Հյուգոյի հերոսներինՙ առավել մեծ թվով մարդկանց աչքերից արցունք քամելով եւ քնարական զեղումներ առաջացնելով: Աշխարհի բոլոր անկյուններում էկրան բարձրացած 115 րոպեանոց ֆիլմը վերջնականապես Փարիզը դարձնում է պարտադիր այցելության քաղաք, իսկ Աստվածամոր տաճարը վկաՙ աշխարհի ամենից անբասիր եւ տխուր, բայց եւ հորինվածՙ մեծագույն տաղանդով հորինված սերերից մեկի պատմության: Կեցցե՛ Վիկտոր Հյուգոն:
20-րդ դարի ավարտին, բազմաթիվ հրատապ սյուժեների եւ թեմաների փոխարեն կոմպոզիտոր Ռիկարդո Կոչանտեն Քվազիմոդոյի եւ Էսմերալդայի պատմությունը վերածեց մեղեդու եւ երգի: 7 նոտաների ներդաշնակ եւ տաղանդավոր միահյուսումը Փարիզի Աստվածամոր տաճարին երրորդ շնչառությունը տվեց: Ռոք օպերայի հնչյունները չեն լռում աշխարհի խայտաբղետ ազգերի շուրթերին:
Տաճարի այս երանելի կենսագրականըՙ փաստված երեւելի ճարտարապետությամբ, փայլուն գրականությամբ եւ երաժշտությամբ, կարծես թե պիտի ընդհատվեր 2019 ապրիլ 15-ինՙ այն չարաբաստիկ օրը, երբ կրակի բաժին դարձավ տաճարի մի հատվածըՙ մեծ ցավ պատճառելով ոչ միայն փարիզցիներին: Բայց հիմա էլ տաճարի շրջակայքում, զանգագատուն բարձրանալ չհասցրածների, տաճարի ներսում երբեւէ չեղածների մտքում դեռ այս սիրո տվայտանքն է եւ չքնաղ մեղեդինՙ նույնքան ազդեցիկ , որքան Նոտըր Դամի զանգերի ղողանջներըՙ հատկապես հնագույն «Բուրդոն Էմմանուելի» մերթ ավետաբեր, մերթ չարագույժ զարկերը :
Անցել է մոտ երկու հարյուրամյակ, բայց գրողի երեւակայության թռիչքը դեռ տակնուվրա է անում մարդկանց: «Սիրահարների ոսկորները փրկվե՞լ են» ,-հարցնում են նրանք: Ոսկորներ չկան , տիկնայք եւ պարոնայք, որովհետեւ չէին կարող լինել: Դուք հավատացել եք դրանց գոյությանը Վիկտոր Հյուգոյի տաղանդի շնորհիվ:
Կեցցե՛ Վիկտոր Հյուգոն:
ՆԱՐԻՆԵ ԹՈՒԽԻԿՅԱՆ-ԽԱՉԱՏՈՒՐՅԱՆ
