Հայաստանի թվացյալ եւ հեղհեղուկ ներքին հանգստությունը մի քանի ժամում ոչ եւս եղավ այն բանից հետո, երբ Հայաստանի` այլեւս վտանգի քարտուղար Արմեն Գրիգորյանը հայտարարեց, թե Գորիս-Կապան ճանապարհին նոյեմբերի 11-ի զրո ժամից Ադրբեջանը մաքսային կետեր է տեղադրում, ու նույն օրվա ցերեկը առանց այլեւայլի վրադիր տեղեկացրեց, որ Հայաստանի քաղաքացին կարող է անցնել այդ ճանապարհով, ենթադրվում էՙ որոշակի մաքսային վճար վճարելուց հետո: Հայաստանի մայրուղով անցնելու համար: Հայաստանի քաղաքացիները: Մաքսային վճար: Ամենայն լրջությամբ:
Այսինքնՙ այն, ինչ մենք որպես դառը կատակ գրել էինք Իրանի վարորդների հետ կապված միջադեպից հետո, իրականում հենց իրականություն էր, դա հավանաբար մեր իշխանությունների, Ադրբեջանի եւ Ռուսաստանի գաղտնի պայմանավորվածությունների ծիրում էր, որի մասին հարկ չի համարվել տեղյակ պահել ժողովրդին, դեֆակտո կանգնեցնելով փաստի առաջ: Այլապես կառուցվող այլընտրանքային ճանապարհը դրանից մեկ շաբաթ առաջ իշխանությունն ափալ-թափալ չէր հանձնի շահագործման, որի մասին վերեւի սեւ գույժը Հանրային հեռուստատեսությամբ ժողովրդին դեմ տալիս հպարտորեն հայտնեց Արմեն Գրիգորյանը: Մնում է իմանալՙ որտեղի՞ց է կառավարվում Արմեն Գրիգորյանը, արդյոք Հայաստանն իշխանություն ունի՞ ի վերջո, ու ինչո՞ւ էր Նիկոլ Փաշինյանը դրանից երկու օր առաջ նույն Հանրային հեռուստատեսությամբ ասում, որ սահմանազատումը կատարվելու է 1920- ական թվականների քարտեզով (այդ քարտեզներով Գորիս-Կապան ճանապարհն ամբողջությամբ Հայաստանի վերահսկողության ներքո է), իսկ դրանից երկու օր հետո Ա. Գրիգորյանը տեղեկացնում է փաստացի սահմանազատման մասին խորհրդային քարտեզներով, առանց որեւէ իրավական հիմքի, առանց ստորագրված փաստաթղթի:
Ու կառավարության նիստին էլ Փաշինյանն իր նախորդ ասածին տրամաբանորեն հակառակ բան է ասում, թե բաՙ հնարավոր էր խուսափել մաքսակետերից, սակայն դրա գինը միջանցքային տրամաբանությունն էր լինելու, կրկին Էյվազլի ու Զայզամի էր անվանել հայկական բնակավայրերըՙ հասկացնելով, որ մաքսակետերը ադրբեջանական տարածքում են դրված, մինչդեռ տարբեր առիթներով կրկնել էր, որ միջանցքի հարց չի քննարկվում, իսկ տարանցման համար տրվող ճանապարհը Հայաստանի վերահսկողության տակ է լինելու:
Այսինքնՙ եթե մաքսակետերին դեմ լինեինքՙ միջանցք էինք տալու: Բայց Ադրբեջանը շարունակելու է միջանցք ուզել, ու Ադրբեջանի արտգործանախարարը մաքսակետերը տեղակայելուց հետո կրկին խոսելու է այդ մասին, շարունակելու է այս ու այն տարածքն անվանել ադրբեջանական, ու ի՞նչՙ անվերջ պատմությունը կրկնվելո՞ւ է:
Ու, նկատեք, սա կատարվում է առանց որեւէ փաստաթուղթ ստորագրելու, որից, շունչը պահած սպասելով, վախենում էր հայ հանրությունը: Ի՞նչ է կատարվում, ո՞վ է ամեն օր ստիպում մեր ղեկավարությանը խաբել ժողովրդին: Ո՞վ է ստիպում մեր ղեկավարներին անընդհատ փոխել որոշումները: Կամ հիմա ի՞նչ անենքՙ վախենանք անգամ դառը կատակ անե՞լՙ դե էն է բոլոր սահմաններին մոտիկ մայրուղիների համար այլընտրանքային ճանապարհներ կառուցեք, ու ողջ սահմանի երկայնքով տարածքները հանձնեք թշնամուն, ու բայղուշի նման նստեք Երեւանումՙ մինչեւ նոր համանման վիճակ:
Ճիշտն ասածՙ 44-օրյա պատերազմի մեկամյա տարելիցից հետո գրելիքս պիտի լիներ այն, թե այդ ժամանակահատվածն ամենեւին չամոքեց ցավը, որ առաջացել էր պատերազմի զոհերի, վիրավորների, ռազմագերիների պարագան, մեր հայրենիքի զգալի հատվածի կորուստը: Հակառակըՙ ցավը ծանրացել ու հաստատուն տեղ է գրավել մեր հոգիներումՙ տարբեր առիթներով դուրս պոռթկալու ներուժով: Եւ առհասարակՙ մեկ տարի առաջ տեղի ունեցածն ու ողջ տարվա ընթացքում դրան հետեւող ու դեռ հետեւելիք մետաստազները, այդ թվումՙ ամեն սահման անցած այս վերջինը, մեր երկրի շուրջ այսօր տեղի ունեցող վտանգավոր գործընթացները հուշում են այն մասին, որ պատերազմի ձայնը դեռ տասնամյակներով է լսվելու, տասնամյակների կյանք կանխորոշող դեպքեր են տեղի ունեցել, որոնց մեղավորներին ոչ ոք ո՛չ մոռանալու է, ո՛չ էլ ներելուՙ նրանք մարդու ու Աստծո դատաստանի առաջ են լինելու մշտապես: Ու այս կարգի փրկագներով սովորական կյանքի իմիտացիա ստեղծող իշխանությունից մի օր իրոք պատասխան պահանջողներ կլինեն:
Ուզում էի գրելՙ մի՛ ստեղծե՛ք պոպուլիստական ու խաբս տալու նպատակ դրած ԱԺ քննիչ հանձնաժողովը, պատերազմի պատճառահետեւանքային կապ, մեղավորներ գտնել այդ հանձնաժողովով չի ստացվելու, մի՛ արեք այդ բանը, մի՛ ձեւացրեք, որ իրոք ցանկություն ունեք մեղավորներին գտնելու, ախր նրանք վաղուց հայտնի են, ժողովուրդն առանց ձեզ է վաղուց ամեն ինչ քննելՙ պատերազմի դրվագներով լցված ողջ յութուբը վկա: Ֆարսով մի՛ զբաղվեք, դա միայն ավելի կծանրացնի վիճակըՙ անխուսափելի ձեւախեղումներով եւ կեղծիքներով ստվարացնելով մեղավորների մեղքը, որոնք այդ հանձնաժողովում փորձելու են մեղքը բարդել ուրիշների վրա ու քավության նոխազներ նշանակել, ինչպես որ մշտապես եղել է հայ իրականության մեջ, ու հատկապես այդ կարգի քննիչ հանձնաժողովներում:
Եւ առհասարակՙ անկախ ամեն տեսակի հանձնաժողովներից, ռազմական ղեկավարների դավաճանական կամ ոչ կոմպետենտ գործողություններից, սովորաբար պարտության մեղավորն այն մարդն է, որն ի պաշտոնե այդ պահին ղեկավարում է երկիրն ու բանակը, պատասխանատու է ամեն գործողության ելքի համար. Պատկերացնում եքՙ Նապոլեոնի պարտությունը վերագրվեր նրան իրոք դավաճանած այս կամ այն զորահրամանատարին, սա տրամաբանությունից դուրս է:
Ուզում էի գրել այն մասին, որ ընդդիմության հանրահավաքը նոյեմբերի 9-ի տարելիցին պարզապես հիասթափեցնող էր, քանի որ այնտեղ ոչ մի ծրագիր, ոչ մի ճանապարհային քարտեզ չկարՙ Հայաստանի եւ Արցախի վիճակիՙ իշխանությունից տարբեր մոտեցումների, նոյեմբերի 9-ի փաստաթղթի վերատեսության կամ թեկուզ Արցախի ճանաչման վերաբերյալ (այն, ինչն անում է նաեւ ընդդիմությունը խորհրդարանում), ոչ մի այլընտրանքային ծրագիր չկար, այլ միայն յոթ երգը մեղրի մասին, ու դա, հասկանում եք, նորմալ մարդկանց, երկրով իրոք մտահոգ մարդկանց վանում է տվյալ ընդդիմությունից: Ու ընդդիմությունն էլ էս վիճակի համար իր մեղքն ունի, որ երեկվա հայտարարության հանգովՙ իշխանությունն անկարող է դիմադրել Ադրբեջանին, կատարվածն ուղղակի սպառնալիք է Սյունիքի մարզի մեր հայրենակիցների անվտանգության, Հայաստանի պաշտպանունակության առումով: Մինչդեռ դիմադրության շարժման կարգախոսների անորոշությունն էլի նույնն է: Այն աստիճան, որ արդեն այսօր, երբ իրոք դիմակայություն է պետք ցույց տալ այս կարգի նոր գիշերային որոշումներին, մարդիկ չեն արձագանքում այդ ընդդիմության կանչին, իշխանությունն էլ հաջողությամբ կիրառում է ոստիկանական ռեսուրսը ու բերման ենթարկում մի քանի տասնյակ մարդկանց:
Ուզում էի գրել ու ասել նույնը հաջորդ օրը տեղի ունեցած Ագզային ժողովրդավարական բեւեռի հանրահավաքի մասին, որոնց անհատները ֆեյսբուքյան հավանումների քանակով իրենց պահանջարկված լինելու պատկերացմամբՙ արդեն իրենց միակ ու անկրկնելի փրկիչ են համարումՙ մոռանալով շաաա՜տ փոքրիկ մանրուք. այնՙ որ ժողովուրդն իրենց չի ճանաչում համարյա:
Ուզում էի ասել, ահա թե ինչ է լինում, երբ արտահերթ ընտրությունները դարձնում են գործիք նույն դաշտում խաղացող խորհրդարան հավաքելու համար (արհեստականորե՛ն), որը զրկել է Հայաստանին արտաքին ճակատում դիվերսիֆիկացված քաղաքականություն վարելուց եւ ստեղծել այս միակողմանի- փակուղային վիճակը, որից դուրս գալու համար գերմարդկային ճիգեր են պետք: Չնայած մի շարք արտաքին բարենպաստ ազդակների:
Ուզում էի ասել, որ ինչպես մեկ տարի առաջ, մեր մտքերը զբաղված են պատերազմով, նրա հետեւանքներով, Հայաստանի եւ Արցախի շուրջ ստեղծված վատթարագույն իրավիճակով, այդպես էլ հիմա է, ոչինչ չի փոխվել: Մինչդեռ շարունակում ենք զարմանալ, որ իշխանությունն ու ընդդիմությունը դեռ իշխանության համար պայքարում են ՏԻՄ ընտրություններում, օդանավակայանի տաքսիների հարց լուծում, վեթինգից խոսում կամ խաղատների գովազդն արգելել-չարգելելու հարց քննարկում, երբ երկրի սահմաններն անվտանգ չեն,«խաղաղության դարաշրջանի» ենթադրյալ շահառու-մեր թշնամին ուղիղ նշանառությամբ իր գործն անող խաղաղ հայ քաղաքացիների է սպանում, իսկ մեր կողմիցՙ ոչ մի պատասխան, հա դեՙ մենք էսկալացիա չենք կարող թույլ տալ, ամեն օր ում ուզում եք սպանեք: Մի խոսքով սիրտ տրաքելու թեմաների պակաս չկար գրելու:
Բայց շաբաթն ուրբաթից շուտ եկավ, քանի որ իշխանությունն արդեն անցավ կարմիր գիծըՙ Հայաստան մտած թշնամուն թույլատրելով մաքսակետեր տեղադրել, սպառնալիք ստեղծել Սյունիքի համար, նախադեպ դարձնելով կատարվածըՙ նմանատիպ այլ իրավիճակների համար: Անխոսՙ այս անգամ պիտի որ դիմակայություն լինի, ու դա պետք է անեն երկրով մտահոգ այն մարդիկ, որոնք իրենց հայ են համարում, ու չնայած որեւէ քաղաքական կանչի չեն ենթարկվում-օբյեկտիվ ու սուբյեկտիվ պատճառներով, բայց այս անգամ խնդիրը բոլորիս է վերաբերում, բոլորիս հայրենիքի մի հատվածը նվիրվել է թշնամուն, իսկ թշնամին կանգ չի առնելու: Արտակարգ իրավիճակը արտակարգ լուծումներ է պահանջում:
Անշուշտ, կհետեւեն զարգացումներ, ու այդ առումով անգամ անիմաստ է խոսել ԵԱՀԿ հովանու ներքո ՀՀ եւ Ադրբեջանի ԱԳ նախարարներ փարիզյան հանդիպումից (ի՞նչն է լեգիտիմացնում ԵԱՀԿ Մինսկի խումբն այս անգամ, արդյոք տեղի ունեցածըՙ որպես խաղաղության շարունակման քա՞յլ), կամ Մեծ Բրիտանիայի Լորդերի պալատում առաջին ընթերցմամբ ընդունված Հայոց ցեղասպանության ճանաչման նախագծից, քանի որ դրանք մեծ համատեքստերի բաղադրիչ են, շահերիի տարբեր ենթատեքստերով, իսկ կոնկրետ Հայաստանի շուրջ օղակը սեղմվում է:
