Ամբողջ աշխարհը փոխազդեցութիւններով կ՛ապրի, ամենափոքր սաղմէն մինչեւ անջրպետն ու մոլորակները, եւ այս փոխազդեցութիւններն են որ աշխարհի հաւասարակշռութիւնը կը պահեն: Սակայն ազգային տեսանկիւնէ դիտուածՙ փորձանք են անոնք, քանի որ ազդեցութիւնները կուտակուելով եւ կուտակուելով կրնան աղարտել իսկական ինքնութիւնը ազգի մը դիմագիծին, անոր հաւատքին, լեզուին, մշակոյթին:
Չտարածուինք ու խօսինք մենք մեր մասին: Հայերս, պատմութեան ընթացքին զանազան «Հայաստաններու» մէջ ապրելով, ենթարկուած ենք տարբեր ազդեցութիւններու, մերթ դրկից ժողովուրդներէն, մերթՙ մեր երկիրը ներխուժածներէն, մերթ ալՙ երբ ապրած ենք ուրիշ երկիրներ, տարբեր ժողովուրդներու գիրկին մէջ:
Հիմա եկած ենք Հայաստան ու մեր շուրջը դիտելովՙ շատ մը խորթ բաներու կը հանդիպինք ու կը քննադատենք, մասնաւորաբար օտարամուտ բառերն ու սովետական կենցաղէն ժառանգուած բարքերը:
Չենք անդրադառնար, որ այս մարդիկը ամբողջ 70 տարի սովետական իշխանութեան մականին տակ ապրեցան, իմաՙ ռուսակա՛ն, եւ ոչ միայն ազդուեցան, այլեւ ակամայ ռուսականացման գործընթացին ենթարկուելովՙ շատ մը խորթութիւններ կրեցին: Հարցը հասկնալի է, սակայն ինչ որ անհասկնալի էՙ այդ ազդեցութիւններէն լրիւ չձերբազատուիլն է անկախութեան անցնող քառորդ դարու ընթացքին:
Ճիշդ է որ հայերէնը պետական միակ լեզուն ընդունուեցաւ եւ կարգ մը ժառանգուած երեւոյթներ չքացան, ինչպէս պետական պաշտօնական որակումները (պրեզիտենդ-նախագահ, մինիստր-նախարար, եւ այլն), տեղանուններու մեծամասնութեան հայկականացումը: Սակայն եօթանասուն տարի կեղեւ կապած բանէ մը հրաժարիլը դիւրին չէ, գիտե՛նք, սակայն անկարելի ալ չէ, տակաւին կան բաներ, որոնք մոռացութեան տրուած են, կամ ալ անոնց կարեւորութիւն չէ տրուած, ինչպէս օրինակ հայերէն տառերու անուանումները:
Մեսրոպ Մաշտոց անուններ տուած է մեր տառերունՙ Այբ, Բեն, Գիմ…ճիշտ ինչպէս ուրիշ ազգերու տառերն ալ յատուկ անուններով կը կոչուին, «Ալֆա՛ Պեթթա, Կամմա… Էյ Պի, Սի,… Ալէֆ, Պա՛ը, Դա՛ը… եւայլն, սակայն մինչեւ այսօր Հայաստանի դպրոցներուն մէջ երեխաներուն մեր տառերը կը սորվեցնեն «Ա, Պը, Կը, Տը-ով (Ա, Բը, Գը, Դը)… Ճիշդ ռուսերէնի հնչիւններուն նման: Հայաստանի կրթութեան եւ գիտութեան նախարարութիւնը չի՞ նկատեր այս բացայայտ մեղանչումը մեր սրբութեան հանդէպ: Շատ պիտի փափաքէի լսել պաշտօնական կարծիքը տուեալ նախարարութեան: ՀԲԸՄ-ըՙ «Հօ, Բեն, Ըթ, Մէն» է, ոչ թէ «Հը, Պը, Ը, Մը»:
Շատ խօսուեցաւ հայերէն լեզուի անմաքրութեան մասին, պաշտօնական յայտարարութեանց ու մամուլի մէջ, կամ ժողովրդային խօսակցական լեզուի պարագային, սակայն ի զուր, ոչ մէկ փոփոխութիւն, ընդհակառակըՙ կարծես յատուկ ջանք կայ հայերէն բառերը պաշտօնազրկելու եւ անոնց փոխարէն օտար բառեր օգտագործելու:
Այո՛, փոխազդեցութիւնները անխուսափելի են, սակայն ոչ այն աստիճանի, որ իսկականը լրիւ աղաւաղուի եւ օտարանայ:
Ազդեցութիւններէն ու փոխազդեցութիւններէն զերծ մնալը հնարաւոր չէ, այլ անոնցմէ վնասակարներուն դէմ չպայքարի՛լն է վնասակարը:
