Ֆրանսիայի հանրապետության պետական, զինվորական եւ քաղաքական գործիչ, գեներալ Շառլ դը Գոլի (1890-1970) ֆաշիստական Գերմանիայի Ֆրանսիա ներխուժման դեմ 1940 թվի հունիսի 18-ին արտասանած դիմադրական շարժման սկզբնավորումը ազդարարող հանրահայտ կոչի հիշատակի օրվա առթիվ ելույթ ունենալով Ֆրանսիայի գործող նախագահ Էմանուել Մակրոնը հայտարարել է, որ նախատեսվում է այդ շարժման հայազգի նշանավոր գործիչ Միսաք Մանուշյանի եւ նրա կնոջ՝ Մելինեի աճյունները ամփոփել երկրի ազգային պանթեոնում առաջիկա 2024 թվականի փետրվարի 21-ին, ոգեկոչելու նպատակով 1944 թվի այդ նույն օրը գերմանացիների կողմից նրա եւ մարտական 22 ընկերների գնդակահարման տարելիցը, տեղեկացնում է Փարիզից Ժան Էսքիյանը: Նա հավելում է, որ 1791-ից սկսած այդ պանթեոնում, որի ճակատամասում գրված է. «Երկրի Մեծերին՝ երախտապարտ հայրենիքից» հանգչում են Ֆրանսիայի ամենահայտնի դեմքերը, որոնցից առաջինը գրող, փիլիսոփա-լուսավորիչ Վոլտերն է եղել:
Միսաք Գեւորգի Մանուշյանը (1906-1944) ծնվել է Ադիյամանում (Օսմանյան Թուրքիա) սեպտեմբերի 1-ին, այգեգործի ընտանիքում: Ծնողները զոհվել են Մեծ Եղեռնի օրերին: Ինքնուս է եղել, աշխատել է որպես բանվոր, հետագայում դարձել է ատաղձագործ: 1920-ականների սկզբին ապաստան է գտել Լիբանանի հայկական որբանոցում, որտեղ էլ ստացել է իր կրթությունը: Ֆրանսիա է տեղափոխվել 1925-ին, որտեղ 1933-ին դարձել է «Հայաստանի օգնության կոմիտեի» (ՀՕԿ), ապա նրա Կենտրոնական վարչության անդամ: Ստանձնել է «Զանգու» շաբաթաթերթի խմբագրի պաշտոնը: 1935-ին դարձել է միջազգային կոմունիստական շարժման եւ ֆրանսահայերի միության գործադիր անդամներից մեկը: 1942-ին մասնակցել է գերմանացի զավթիչների դեմ մղվող պայքարին, միանալով ֆրանսիացիների դիմադրության շարժմանը: 1943-ի օգոստոսին նշանակվել է Փարիզի եւ Փարիզի շրջանի «Ինտերնացիոնալ պարտիզանական ջոկատների» հրամանատար: Իր հրամանատարության տակ գտնվող 50 մարտիկներից բաղկացած ջոկատները հիմնականում թիրախակալել են բարձրաստիճան գերմանացի զինվորականներին:
Մանուշյանին ձերբակալել են Ֆրանսիայի հետախուզական մարմինները 1943 թվի նոյեմբերի 16-ին, կտտանքների ենթարկել նրան եւ իր 22 մարտական ընկերներին, որից հետո հանձնել են Գերմանիայի գաղտնի ոստիկանությանը՝ «Վերմախտ Գեստապոյին»: 1944 թվի փետրվարի 19-ին կայացած հապճեպ դատավարությունից հեո նրանց գնդակահարել են 2 օր անց: Կնոջը՝ Մելինեին թաքցրել է Շառլ Ազնավուրի ընտանիքը: Նա խուսափել է կալանքից:
Գերմանական քաղաքական ուժերը առիթը օգտագործելով տարբեր ազգությունների «ահաբեկիչների» նկարներով մի ազդագիր են պատրաստել, որին «Կարմիր ազդագիր» (L Affiche Rouge) անունն են տվել: Նախքան դատավճռի ի կատար ածումը Մանուշյանը մի երկտող է գրել, որտեղ ասված է. «Մահվան շեմին հայտարարում եմ, որ ատելությամբ լցված չեմ հանդեպ գերմանացի ժողովրդի»: Ժամանակին, հետմահու, Մանուշյանը պարգեւատրվել է Ֆրանսիայի «Պատվո լեգեոն» շքանշանով:
Թարգմանեց՝ ՀԱԿՈԲ ԾՈՒԼԻԿՅԱՆԸ
(The Armenian Mirror-Spectator)Խմբ. կողմից.– Մեր հայրենակիցներին հիշեցնենք, որ Երեւանում խորհրդային շրջանից ի վեր գործում է Միսաք Մանուշյանի անվան թիվ 48 դպրոցը, ֆրանսիական թեքումով, ինչպես նաեւ Մաշտոցի պողոտայի վրա գտնվող Մանուշյանի անվան պուրակը, որ մեր քաղաքացիներին առավելաբար ծանոթ է «Մաշտոցի պուրակ» անունով:
