Խաչքարված երկրի սրբալույս նշխարները

Վերջերս լույս է տեսել ճանաչված բանաստեղծ, թարգմանիչ, մշակույթի գործիչ, Հայաստանում Սերբիայի Հանրապետության պատվավոր հյուպատոս Բաբկեն Սիմոնյանի «Խաչքարված երկիր»՝ թվով 16-րդ գիրքը, որի անդրանիկ շնորհանդեսը տեղի ունեցավ Կարեն Դեմիրճյանի անվան թանգարանում: Գրքի շնորհանդեսից հետո զրուցել ենք հեղինակի հետ:

–Պարոն Սիմոնյան, ինչո՞ւ հենց «Խաչքարված երկիր»:

 -Եթե ուշադրությամբ զննեք մեր հիասքանչ երկիրը, կտեսնենք, որ այն ամբողջությամբ հոգեւոր գանձարան է՝ նախաքրիստոնեական ու քրիստոնեական մշակույթի հուշարձաններ, տաճարներ, ժանեկահյուս խաչքարեր, վանքեր, եկեղեցիներ ու մատուռներ, ամբողջությամբ մեր հոգեւոր ժառանգությունն է խտացած Հայոց լեռնաշխարհում: Հայաստանն արարչապարգեւ երկիր է, այստեղ ամեն բան սրբացած է, ինչպես ամեն մի խաչքար: Այդ առումով էլ գիրքը վերնագրել եմ «Խաչքարված երկիր»: Գրքում նաև նույն վերնագրով բանաստեղծություն ունեմ, որով անվանել եմ նաեւ գիրքս:

–Թերթելով ձեր գիրքը, հասկացա, որ ամեն տողից հայրենասիրություն է հորդում…

-Էլ ի՞նչ պոեզիա առանց հայրենասիրության: Հայրենասիրությունն է այն հիմնական կռվանը, որը ազգ ու հայրենիք է պահում: Հիշում եք՝ ամեն անգամ, երբ վտանգված էր մեր հայրենիքը թշմնամու հարձակումներից, արծվասիրտ տղաները հաղթական երգերով էին գնում մարտի՝ հույս ու հավատ ներշնչելով եւ քաջալերելով մարդկանց: Ցավով եմ նշում, որ աշխարհում այսօր իշխում է անհայրենիք ու անարմատ պոեզիան: Դասական տաղաչափությամբ երգող բանաստեղծը ստեղծելով հավերժի հուշարձաններ՝ մեծարում է իր հայրենիքի սրբավայրերը, հայրենաշեն մարդկանց, անցյալի փառավոր էջերը: Ես եղել եմ տարբեր երկրներում, շատ եմ շրջագայել նաև Հայաստանում, եւ ինձ համար այս մի բուռ, հրաշքով պահպանված հողի ամեն մի պտղունցը սրբավայր է: Հայաստանը բանաստեղծական գունեղ մի ներկապնակ է՝ իր անբացարտելի ու անվերծանելի երանգներով: Աշխարհի որ անկյունում էլ եղել եմ, սրտի թրթիռով եմ սպասել Հայաստան վերադառնալուս, որովհետեւ անհնար է հայ լինել ու ապրել առանց բիբլիական Արարատի ներկայության:

 –Ո՞րն է գրքի հիմնական ուղերձը:

 -Այս գրքով ցանկացել եմ ավելի ամուր եւ առարկայական դարձնել մեր պատմական հիշողությունը, որովհետեւ ոչ մի ժողովուրդ չի կարող գոյատեւել առանց պատմական հիշողության: Իմ նպատակն է եղել ընթերցողի մեջ արթուն պահել հայրենասիրության բաբախը, որը հազարամյակներով ուղեկցել է մեր ժողովրդին: Իմ ուղերձն է բոլոր ընթերցողներին՝ ուշադիր կարդալ այս գիրքը: Նրանք կտեսնեն, որ այն գրված է ոչ միայն այսօրվա, այլեւ բոլոր ժամանակների համար: Կարծում եմ՝ այս գրքով ես իմ բանաստեղծական հորդորը կթողնեմ գալիք սերունդներին՝ աչքի լույսի պես պահպանելու հայրենի հողն ու մեր հոգեւոր արժեքները, անմեռ կարոտը մեր կորուսյալ երկրի ու 1915-ին նրա նահատակված ժողովրդի հանդեպ:

 –Քանի՞ ստեղծագործություն է զետեղված «Խաչքարված երկիր» գրքում:

 -Այս գիրքը տպագրված եւ անտիպ բանաստեղծությունների ընտրանի է, որը ներառում է շուրջ 160 ստեղծագործություն: Մի մասը ծաղկաքաղ է արված բանաստեղծական իմ նախորդ ժողովածուներից, մնացած շուրջ 50-ը՝ առաջին անգամ են լույս տեսնում գրքում: Որոշեցի «Խաչքարված երկիր» գրքով ներկայացնել իմ բանաստեղծական ամբողջական ներկապնակը, որպեսզի ընթերցողին հասկանալի դառնա ստեղծագործական շուրջ 50-ամյա ճանապարհս:

–Ի՞նչ սկզբունքով եք ընտրել եւ դասակարգել բանաստեղծությունները:

-Գրքի վրա երկար եմ աշխատել, որպեսզի կարողանամ ճիշտ տեղաբաշխել բանաստեղծությունները եւ ընտրել դրանց հերթականությունը: Փորձել եմ այնպես կառուցել գիրքը, որ նոր բանաստեղծությունները թեմատիկ առումով շաղկապվեն ու ներդաշնակվեն նախորդ գրքերից ընտրված ստեղծագործություններին: Բանաստեղծությունները տեղաբաշխել եմ ոչ թե ըստ ժամանակագրության, այլ՝ թեմատիկայի: Ցանկացել եմ, որ նոր բանաստեղծությունները համահունչ լինեն նախորդ գրքերում տպագրված ստեղծագործություններին և միասին կազմեն ամբողջական պատկեր:

 -Եթե «Խաչքարված երկիր» գիրքը մեկ քառատողով ներկայացնեիք, ո՞րը կլիներ դա:

Թախծում է նորից հոգիս թափառող,

Ես քո կարոտն եմ առնում, Հայաստա՛ն,

Իմ արեւաբույր ու չքնաղ ոստա՛ն,

Պաշտելի ու սուրբ հայրենի իմ հո՛ղ:

–Ավելի քան հինգ տասմանյակ զբաղվել եք սերբական գրականության թարգմանությամբ: Եթե այս գիրքը թարգմանվեր սերբերեն, ի՞նչ կցանկանայիք, որ սերբ ընթերցողը առաջին հերթին կարդար Հայաստանի մասին:

-Սերբիայում այս տարվա աշնանը սերբերեն թարգմանաբար լույս կտեսնի բանաստեղծություններիս ժողովածուն, որում կլինեն ստեղծագործություններ նաեւ «Խաչքարված երկիր» գրքից: Սերբ ընթերցողը, անշուշտ, տեղյակ Հայաստանի պատմության անցյալին ու ներկային, սակայն բանաստեղծական խոսքը նրան ավելի հասանելի ու հասկանալի կդարձնի մեր երկրի ու նրա մշակույթի մասին: Գրքում ներկայացված կլինեն ե՛ւ Հայաստանը, ե՛ւ Սերբիան, ե՛ւ իմ խոհերն ու մտորումները մարդկային ճակատագրերի ու փոխհարաբերությունների մասին:

 –Անդրանիկ շնորհանդեսի համար ինչո՞ւ ընտրեցիք հենց Կարեն Դեմիրճյանի թանգարանը:

-Ասեմ, որ այս գրքում կա Կարեն Դեմիրճյանին նվիրված բանաստեղծություն՝ «Շինարարի լույսը»: Եվ որպես հարգանքի տուրք մատուցեմ ազնվագույն հայի հիշատակին, որոշեցի առաջին շնորհանդեսը իրականացնել նրա անունը կրող թանգարանում: Հետաքրքրական պատմություններ եմ լսել Կարեն Դեմիրճյանի մասին տիկին Ռիմայից: Նա ինձ մի օր հրավիրեց թանգարան, որտեղ ավելի ամբողջացավ մեծ հայի կերպարը եւ իսկույն ծնվեց նրան նվիրված բանաստեղծությունս: Նա բացառիկ անհատականություն էր: Տեղին է բնութագրել նրան անվանի բանաստեղծուհի Սիլվա Կապուտիկյանը. «Կարեն Դեմիրճյանն ավելին էր, քան ժողովրդի սիրեցյալ զավակը, ավելին էր, քան կուսակցության առաջին քարտուղարը, քան Կարեն Շինարարը, քան Ազգային ժողովի նախագահը, ավելին էր, քան` ինքը: Նա առաքյա՜լ էր»:

Այդ բանաստեղծությունը Կարեն Դեմիրճյանի կյանքը, գործը եւ հիշատակը հավերժացնող չափածո մի հուշարձան է, որը մեզանում ամուր պիտի պահի մեր արժանապատվությունը եւ անմեռ պատմական հիշողությունը:

Զրուցեց՝ ՌԱԶՄԻԿ ԽԱԼԱԹՅԱՆԸ