«Եթե մի քիչ անձրեւ լիներ, ես կծաղկեի…»: Գեղանկարիչ Խաչիկ Հարությունյանի հիշատակին

Խաչիկ Հարությունը կյանքից հեռացավ՝ մինչեւ վերջ ձեռքին պահելով մեկ վրձինը, մեկ բահը: Հաճախ էր համացանցում ներկայացնում իր «ձեւապատկերներ»-աբստրահարումները, գրաֆիկական թերթերը, իսկ դիմանկարները, շատերի գնահատմամբ, արվեստի բարձր դրսեւորումներ էին՝ թե՛ կատարման վարպետությամբ եւ թե՛ հոգեբանական գեղանկարչական բնորոշումներով, բնորդի ներաշխարհի, մտածումի, տրամադրության գաղտնիության բացահայտումներով: Աշխատում էր արագ, կարճ ընթացքում վրձնելով կամ մատիտանկարելով այնպիսի դիմանկարներ, որոնք ցուցահանդեսների լավագույն գործերի շարքն էին դասվում: Մարդու հոգեաշխարհն աննկատ ներթափանցելու եւ դիտողականության շնորհը, թերեւս, եկել էր գեղանկարչի տարիների փորձառությունից, բայց դրա համար նաեւ բնածին նուրբ զգացողություն է պետք ունենալ: Եվ բնությունը շռայլ էր եղել իր հանդեպ՝ իր հսկա մարմնի մեջ դնելով մարդու հոգին կարդալու նրբությունը:

Գեղարվեստական կրթությունը ստացել էր Խ. Աբովյանի անվ. հայկական պետական մանկավարժական ինստիտուտում, կարճ ընթացք դասավանդել էր Ծովագյուղի միջնակարգ դպրոցում, ապա եղել Սեւանի քաղաքային կուլտուրայի բաժնի ժող. թատրոնի բեմադրող նկարիչ: 1977-82 թ.թ. Երեւանի Ալ. Սպենդիարյանի անվ. օպերայի եւ բալետի ակադեմիական թատրոնի նկարիչ- դեկորատորը լինելով՝ մասնակցել էր մի շարք օպերային եւ բալետային ներկայացումների («Դավիթ Բեկ»-ի, «Նորմա»-յի, «Տոսկա»-յի, «Դոն Ժուան»-ի, «Գայանե»-ի, «Անուշ»-ի եւ այլն) ձեւավորման աշխատանքներին: Երիտասարդական պալատի գլխավոր նկարիչ, Մարզահամերգային համալիրի գլխավոր նկարիչ, Էդվարդ Արծրունյանի համահեղինակությամբ Գետահովիտ գյուղի հանգստյան տան «Հայաստան» որմնանկարի ստեղծող, «Բանաստեղծություններ եւ նոթեր» գիրք-ալբոմի եւ սեփական գեղանկարչական աշխատանքների երեք ալբոմների, տասնյակից ավելի մոնումենտալ աշխատանքերի հեղինակ, ՀՀ եւ ՌԴ նկարիչների միությունների անդամ,- սա իր անցած ուղու խիստ համառոտ նկարագրությունն է: 2014 թվականին «Հայաստան» որմնանկարը հաստատվել է ՀՀ պատմամշակութային արժեքների ցանկում: Նրա բազմաթիվ աշխատանքներ պահպանվում են ՀՀ մշակույթի նախարարությունում եւ գեղարվեստական ֆոնդերում: Շատ գործեր գտնվում են անհատական հավաքածուներում, Ռուսաստանում, Գերմանիայում, Բելգիայում, Հոլանդիայում, Ֆրանսիայում, Լեհաստանում, ԱՄՆ-ում, այլուր:

Խ. Հարությունյանի բազմաթիվ «ձեւապատկերները»՝ թղթի վրա թանաքանկարները, գրչանկարները, յուղաներկ գործերը գունակոմպոզիցիոն երեւակայական պատկերներ են՝ երանգների համաչափության ճշգրիտ բաշխումներով եւ հազարումի ձեւերի հայտնություններով: Դրանք դիտողին տրամադրություն են հուշում եւ մեկնության ազատություն տալիս: Այդ մեկնությունների բանաստեղծական ձեւակերպումներից են նկարչի «Հոսող տրամադրություն» յուղաներկ կտավի տպավորությամբ տարիներ առաջ գրված տողերս.

Սիլուետ անձրեւներ՝ մարմիններ անկաշկանդ՝

Ցերեկվա անձկալի սպասման մաղոցներ,

Շղարշված մերկություն ու ձեւեր կանացի՝

Վարդագույն ու դեղին հոսանքներ յուղաներկ:

Առագաստ եւ քամի եւ ցայտող թռիչքներ,

Մեղմորեն մաղմղող անշոշափ կաթիլներ,

Ցերեկվա անհաղորդ լռության արձագանք՝

Չթխպած երկնքի անձրեւներ սիլուետ…

Վերջին 9-10 տարիներին Խաչիկ Հարությունյանը թողել էր երեւանյան իր արվեստանոցը եւ հաստատվել Արմավիրի մարզի մի գյուղական բնակավայրում՝ առանձնության մեջ ստեղծագործելու եւ հողին ու բնությանն առավել մոտ լինելու համար: Գոհություն կար նրանից, որ իր հողն  է մշակում, իր ծառերի ծաղկումն է տեսնում  եւ նկարում է սրտի ուզած չափ:

Ընդամենը յոթ ամիս առաջ էր, որ Հայաստանի նկարիչների միության մեծ սրահում բացվեց իր հոբելյանական ցուցահանդեսը: Նրանում ամբողջացված ներկայացված էր նկարչի տարբեր տարիների ստեղծագործությունների ընտրանին՝ գեղանկարչական գործեր, աբստրահարումներ, դիմանկարներ, թեմատիկ կոմպոզիցիաներ, գրաֆիկական թերթեր: Երկար չեմ ու կամի մեջ էր եղել՝ 2023-ի անհանգիստ օրերին բացե՞լ իր 70-ամյակի առիթով նախատեսված ցուցադրությունը, թե՞ ոչ: Հայ ազգի համար այդ դժնդակ, ծանր օրերին չհուսաբեկվելու, ստեղծագործելու, ապրելու ուղղակի հուշում-կոչ էր նրա ցուցահանդեսը: Ինքն էլ ցուցահանդեսի բացմանը հիշեց Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին շրջափակված, սովահար, արյունաքամ լինող, բայց պայքարող Լենինգրադում Շոստակովիչի 7-րդ՝ «Լենիգրադյան» սիմֆոնիան գրելու եւ հնչեցնելու փաստը, որ ապրելու եւ ապրեցնելու համար էր արարված: Իսկ ես, իր խոսքին համահավասար հիշեցի նույն տարիներին Դերենիկ Դեմիրճյանի գրած «Վարդանանք» վեպը, որ ոչ միայն բարձր գրական արժեք ուներ, այլ նաեւ բացահայտում էր մեր ազգի գոյատեւման գաղտնիքը, պարունակում անցյալի գնահատականներ եւ տալիս հուշումներ հետագայի համար: Արվեստագետն իր գրչով, վրձնով, երաժշտությամբ է պայքարում, թշնամու դեմ կռիվ տալիս ազգի «ես»-ի անունից: Այդ ցուցահանդեսը հատկապես ներկա ժամանակներում այդ աննկուն ոգու արտահատությունն էր: Ինչպես Խաչիկ Հարությունյանն էր ասում՝ «Եթե մի քիչ անձրեւ լիներ, ես կծաղկեի…»:

ՀԱՍՄԻԿ ՍԱՐԳՍՅԱՆ