Թե ինչ միջավայրում է գտնվում մերօրյա հայաստանաբնակը, դժվար է միանշանակ գնահատական տալ: Մեկն ինչ է թե կատարած առեւտրի դիմաց իրեն մեկնված կտրոնն է վերցրել ու հերոս է հռչակվել, մյուսը, մտավորական ներկայացող թիթեռնիկ փողկապավորն առաջարկում է ճիպոտահարվածների ենթարկել… մեղա, մեղա, արքեպիսկոպոսի, որը նույնն է, թե քո կարծիքը չկիսող սթափ ծնողիդ: Երրորդ մեկը քարկոծվելու վտանգից խուսափում է զգուշանալ ու լռել, որն ինչ-որ չորրորդի կողմից մեղք է դիտարկվում, եւ այսպես շարունակ:
Իրոք, ի՞նչ է կատարվում մեզ հետ, որի հստակության մոտեցող պատասխանը չունեն ոչ 80-ամյա ամենագետները եւ ոչ էլ մինչեւ ութ լեզուների տիրապետող կատարյալները: Արդյո՞ք մեզանում ծլարձակում են մեր այն նախնիների ավանդույթները, երբ ասենք անմեղ էշը նախ դիտարկվում էր որպես մսատու կենդանի, ապա՝ միայն բանող անասուն (ՀՍՀ հանրագիտարան, 4-րդ հատոր, էջ 60): Այսօր Հայաստանում չէ, ողջ հայության մեջ, չես գտնի մեկին, ով պատրաստ է այդ կենդանու մսից պատրաստել կամ համտեսել մեր անզուգական կերակուրները, ձեր ընտրությամբ: Ճիշտ նույն ձեւով ՀՀ հսկայական պետական կառույցների պաշտոնյաների ու պատասխանատուների մեջ չեք գտնի մեկին, ով տեղյակ է ԱՄՆ-ի ու Չինաստանի տնտեսություններում… դարձյալ մեղա, մեղա, հատիկ եգիպտացորենի նշանակության մասին, առաջինում մոտ 400 մլն տոննա, երկրորդում՝ 300 մլն տոննա, միասին՝ համաշխարհային արտադրության 60 տոկոսը, երբ առավել հանրահայտ ցորենի արտադրությունը ԱՄՆ-ում 2021 թվականին կազմել է մոտ 45 մլն տոննա, Չինաստանում՝ դրա եռապատիկը: Նաեւ այս տնտեսաոճի կառավարման հետեւանք է, որ ՀՀ-ում ստեղծվող արդյունքը չի հասնում 30 մլրդ դոլարի, երբ 1.2 մլն բնակչությամբ՝ մեր երբեմնի բախտակից Էստոնիայում այն վաղուց անցել է 60 մլրդ դոլարը: Թե ինչ միջոցներով, հարկ է, որ գտնեն ու իրականացնեն միլիոնավոր դրամներ ամսավճարներ ստացողները, որոնց դժվար է աշխատողներ անվանել: Եթե այս արտահայտության բուն իմաստին պատկանեին, վաղուց պարզած կլինեին, թե ինչպես է, ասենք, մեզ բարեկամ երկիր հռչակված Եգիպտոսը հարկեր – ՀՆԱ հարաբերակցությունը 6-7 տոկոս պահում, երբ ՀՀ-ում այն 23 տոկոս է, կառավարությունը ջանում է 25 տոկոս դարձնել, անշուշտ՝ հարկահավաքության մեթոդները կատարելագործելու միջոցով, որը նաեւ քերելու է կոչվում:
Տեղին է հիշել, որ Եգիպտոսի անկախացումից հետո արտգործնախարարը մեր հայրենակից Նուբար փաշան է եղել, որ հետագայում նաեւ վարչապետի պաշտոնն է զբաղեցրել: Այս ընթացքում հայերը Կահիրեում հիմնել են երկրի առաջին բանկը, այնպես որ ցանկության դեպքում բարյացկամության պակաս չենք զգա: Սակայն դրա համար աշխատել է պետք, նվիրվել Հայաստանին. ավա՜ղ…
Ծանոթացեք, թե ինչ է ասում ՀՀ կառավարության անդամներից մեկը. եթե մենք կենսաթոշակն այսօր բարձրացնենք եւ հասցնենք պարենային զամբյուղին համապատասխան մակարդակի, դա կբերի ֆինանսական միջավայրի անկայունության: Արդյունքում նույն կենսաթոշակառուները կունենան ավելի վատ կենսամակարդակ, քան այսօր: Էլի հիշենք մեղա, մեղան, քանզի կառավարության անդամին հակադրվում է համեստ կենսաթոշակառուն. այս իրավիճակում գտնվող ՀՀ 600.000 քաղաքացիներին հավելյալ ամիսը 10.000 դրամ վճարելու պարագայում տարվա արդյունքով ստացվում է 72.000.000.000 դրամ, որից հարկվող մասը 14.000.000.000 դրամ է: Մարդիկ առեւտուր կանեն, պետությունը հարկեր կգանձի, էլ ավելացած արժեքի, էլ ակցիզային ու գույքահարկ, շահութահարկ ու եկամտահարկ, տուրքեր ու տուգանքներ: Սակայն արի ու տես, որ Հայաստանի Հանրապետության հարկասեր քաղաքացիների կենսաթոշակառու եւ նպաստառու այս հատվածը հարկատու դառնալու համար չէ, պետությունը յուրօրինակ այս միջոցով նրան ազատում է հարկեր գանձելուց:
Տարօրինակ է, որ իշխանությունները կենսաթոշակառուներին չեն հիշեցնում յուրատեսակ հետվճար համարվող այն գումարների մասին, որոնք հիմնականում ավագ սերնդի մեր հայրենակիցները ստանում են Հ-1 հեռուստաընկերության «մասսովկաներին» ընդգրկելու արդյունքում: Կիրակնօրյա «Մեծ բանավեճ»-երի յուրաքանչյուր ծափահարող կարող է ամսվա արդյունքով մինչեւ 10.000 դրամ ստանալ: Բա՜… ծափավճարները հարկ է հիշել ու հիշեցնել, ի վերջո՝ աշխատատեղեր են:
Չգիտես՝ խնդա՞ս, թե՞ լաս. եթե դուք գիտեք՝ հուշեք:
ԳԵՂԱՄ ՔՅՈՒՐՈՒՄՅԱՆ
20.01.2026թ.
