Աշխարհը սպասում է Թրամփ-Զելենսկի բանակցությունների հերթական ռաունդին` առաջին սկանդալային հանդիպումից հետո, իսկ Հայաստանը` Գյումրիի ընտրություններին: Մերոնք լրիվ կենտրոնացել են Սարիկ-Ռուբեն-Վարդանիկ-Մարտուն-եւ այլք գծի վրա` որպես հայկական քաղաքական քառանկյունու հիմնամասերի հավակնությունների փորձաքննություն, ավել-պակաս կցումները հաշված: Չնայած` Գյումրիի ՏԻՄ ընտրությունները նույնպես մեծ հաշվով աշխարհաքաղաքական սպասումների համատեքստից դուրս չեն ի վերջո` հո փակ կաթսայի մեջ չե՞նք:
Գումրիում է նաեւ ավելի առարկայական արտացոլվում Հայաստանի ընդդիմության երկու առանցքային բեւեռների` Ռոբերտ Քոչարյանի ասուլիսից հետո նոր թափ հավաքած ներքին հակամարտութունը, որն առանց այդ առիթի էլ սրվել էր վերջին շրջանում համացանցում միմանց վրա շաղ տրվող կոմպրոմատների հեղեղով, հրապարակային ելութներով, չնայած ԱԺ վերջին ճեպազրույցում «Պատիվ ունեմ» խմբակցության քարտուղար Հայկ Մամիջանյանը ժխտում էր հակամարտության առկայությունը: Բայց երեւի հնարավոր չէ ժխտել անժխտելին:«Հայաստան» դաշինքից Աղվան Վարդանյանն, ինչպես միշտ, օրիգինալ է. «Եթե համախմբում հնարավոր չէ, տարանջատվելն ու մոտեցումները հստակեցնելը մյուս ճանապարհն է», ասել է նա եւ առաջարկել հիմնական ընդդիմադիր ուժերին (երկրորդ նախագահ- «Հայաստան» դաշինք, Հանրապետական եւ Դաշնակցություն)` փակել թեման, արձանագրել տարանջատումը եւ գործել գլխավոր ուղղությամբ, ամեն մեկն իր պատկերացրած ձեւով:
Նկատենք` ընդդիմության ներքին հակամարտությունն, իրոք, հարմարավետ միջավայր է ստեղծում իշխանութան համար եւ դեռ ստեղծելու է`ընդամենը մեկ տարի հետոյի խորհրդարանական ընտրությունների ֆոնին: Հայտնի օրինակով պատկերավորենք` սովորաբար երբ որսի համար անզիջում կռվում են երկուսը-երեքը, որսը փախցնում է բոլորովին ուրիշ մեկը: Այս իմաստով միմանց դեմ պաքարող ընդդիմադիր թեւերը, նկատո՞ւմ են դա, թե ոչ, հենց Գյումրիում էլ իշխանության համար հարմարավետ միջավայր են ստեղծում: Եթե, իհարկե, մեծ սցենարն ադպիսին չէ:
Ուրիշ բան, որ ոչ ոք չի փոխել բնության մեջ անվրեպ գործող ռեցեսիայի օրենքը, որն աշխատում է ինչպես տնտեսական գործընթացներում, այնպես էլ քաղաքական: Եթե Գյուրմրիում դա աշխատի, ու մարտի 30-ին «Մեր Սարիկը»,«Մեր Ռուբենը» , «Մեր Մարտունը» եւ այլք պարտվեն Վարդանիկին, ապա հայկական քաղաքական կյանքի ողջ խայտառակությունը, այն է` ընտրողի հիասթափությունը բոլորից, ակնառու կլինի` ռեցեսիան անկասելի դարձնելով:
Սակայն Գյումրիի առաջիկա ՏԻՄ ընտրություններն առաջին հայացքից են միայն առանցքային` հետագա ներհայկական գործընթացների առումով ավելի կարեւոր է արտաքին քաղաքական ֆոնը, որտեղ ամեն ինչ, ի դեմս ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի չափազանց արագացված գործողությունների, փոխվում է լույսի արագությամբ, եւ այն, ինչ երեկ թվում էր առարկայական, այսօր դատարկ օդ է: Ուկրաինային ամերիկյան ռազմական աջակցությունից զրկելը, հետախուզական տվյալների չտրամադրումը, Ռուսաստանին հարմար պայմաններով խաղաղության հարկադրանքը, աշխարհի վերաձեւման թրամփյան նոր պահանջներն առհասարակ, հարցականի տակ են դնում մինչեւ այժմ առկա բոլոր պայմանավորվածությունները: Ինքը` Եվրոպան է ելքեր փնտրում` իքնապաշտպանվելու նոր իրավիճակի տնտեսական ու քաղաքական հարվածներից, եւ չնայած եվրոպական առաջնորդների` տարբեր առիթներով հանդիպումներին ու բարձրաձայնումներին, թե Եվրոպայի ճակատագիրը չի կարող որոշվել Վաշինգտոնում, ակնհայտ է, որ Եվրոպան ինքը չունի շատ հարցերի լուծման բանալին:
Էլ ուր մնաց, որ փոքր պետություններն իրենց բոլոր նախկին քայլերի հաստատության մեջ համոզված լինեն: Ինչպես ասում են` աշխարհում հիմա ամեն բան կախված է մազից, ու որ Հայաստանում շարունակում են խոսել խաղաղության օրակարգից, ավելին` երկրի վարչապետն իր հերթական հոդվածով ու հրապարակումներով կարծես խնդրողի դիրքից ուզենա արագացնել հարեւանի հետ թուղթ ստորագրելու հնարավորությունը, խիստ զարմանալի է, անկախ այն բանից, որ հարեւանն ամենեւին նման ցանկություն չի դրսեւորում, եթե չասենք ընդհակառակը`սրում եւ հրահրում է, անընդհատ նոր պահանջներ ներկայացնում: Հերթականը` մարտի 5-ին, Իգդիր -Նախիջեւան գազատարի բացման ժամանակ Ալիեւը Սյունիքն Արեւմտյան Զանգեզուր է անվանել: Նույնիսկ դպրոցականն այս օրերին կարող է ասել, որ մեր տարածաշրջանի բոլոր խնդիրները, այդ թվում հաղորդուղիների բացումն ուղիղ կապ ունեն ռուս-ամերիկյան բանակցությունների եզրափակիչ որոշումների հետ, որից հետո հասկանալի կլինի հերթի դրված մեր տարածաշրջանին մեծ խաղացողների վերաբերմունքը, ըստ այդմ էլ` շատ ու շատ հարցերի աշխարհաքաղաքական դրվածքը: Այսինքն` ինչ-որ թուղթ ստորագրվի-չստորագրվի, ոչ մի նշանակություն չի ունենալու այն պահի համար, երբ աշխարհի մեծերը որոշեն մեր տարածաշրջանով զբաղվել:
Չնայած` չի կարելի ասել, որ մերոնք դա չեն նկատել կամ հաշվի առել: Հենց միայն այն, որ տեխնիկական ինչ-որ տարաձայնություններով բացատրելով Ազգային ժողովի լիագումար նիստ չընդգրկվեց ԵՄ անդամակցության մեկնարկի մասին օրինագիծը, դրա վկայությունն է (որքան էլ պատասխանատուները ժխտեն դա): Այս քառօրյայի ԱԺ -կառավարություն հարցուպատասխանին անգամ արտգործնախարարին չէին թողնում, որ իրեն ուղղված հարցերին պատասխանի (արտաքին քաղաքականության մասին ընդհանրական հարցերին աշխատում էր վարչապետը պատասխանել, մի անգամ անգամ Միրզոյանն արդեն ոտքի էր կանգնել, որ մոտենար ամբիոնին, վարչապետը նրանից շուտ մոտեցավ), նկատվում էր, որ իշխանությունն իր ասած ամեն բառը փորձում է վերահսկել: Ու ավելի շատ` խոսելու իրավունք տրված է վարչապետին ու ԱԺ նախագահին: Ի դեպ` վերջինս լրագրողների հետ զրույցում խորհրդավոր կերպով ակնարկել էր, թե առաջիկա օրերին ինչ-որ արագացված զարգացումներ են սպասվում:
Ու անգամ պատերազմի հանգամանքները քննող հանձնաժողովի զեկույցի քննարկման` անորոշ ժամանակով հետաձգումն այս համատեքստում կարելի է դիտարկել` շառից-փորձանքից հեռու:
Բայց, օրինակ, հայ գերիների` Բաքվում խոշտանգման, տեղի ունեցող ֆարս-դատավարության վերաբերյալ Հայաստանի իշխանության ավելի քան զգուշավոր քայլերը հայ հանրությանն անհասկանալի են, հանրությունն ավելի գործուն քայլերի է սպասում: Սխալ է մտածել, որ չպետք է գրգռել Ադրբեջանին` ավելի խիստ գնահատականներով, քանի որ Բաքուն այդ ֆարսով փորձում է իրավական գործիքակազմ հավաքագրել հենց Հայաստանի դեմ` ապագա միջազգային դատական գործընթացներում դատավճիռերի օրինակներ ունենալու համար: Եւ Արցախի ռազմաքաղաքական ղեկավարությանը ներկայացվող մեղադրանքների մի մասը կարելի է ներկայացնել ՀՀ քաղաքացիներից նրանց, որոնք գեթ մի անգամ մեկնել են Արցախ: Վերջապես Ալմաաթիի համաձայնագրով Արցախն Ադրբեջանի կազմում ճանաչած Նիկոլ Փաշինյանին եւս` այդ դեպքում նրա ղեկավարած երկրի ստորաբաժանումներն ի՞նչ էին անում Արցախում 2020-ի պատերազմի ժամանակ:
Չնայած ԱԺ նախագահը, մեր հարցին պատասխանելով նշել էր, թե հազիվ թե միջազգային դատարանները կամ գործիչները լուրջ ընդունեն կամ իրավական ուժ ունեցող համարեն Բաքվի ֆարսը, սակայն այն, որ հիմա Արցախը բոլորն են համարել Ադրբեջանի մաս, հենց դա իրավական առումով սպառնալիք է Հայաստանի համար, ու այդ պատճառով Ադրբեջանը մտադիր է հետ չքաշել միիջազգային իրավական հայցերը: Իսկ Հայաստանն, օրինակ, հայցերը հետ քաշելու պատրաստակամություն հայտնում է, եւ միգուցե այդ համատեքստում է ՄԻԵԴ-ում Հայաստանի ներկայացուցիչ Եղիշե Կիրակոսյանի հրաժարաումն իր պաշտոնից: Իսկ որ Հայաստանին դեսկտրուկտիվության, բանակցությունները փակուղի տանելու մեջ չմեղադրեն եւ պատերազմի մեջ չներքաշեն` սա՛ է պատճառ ռազմագերիների հարցն ավելի ինտենսիվ չբարձրացնելու համար` դա մոլորություն է եւ հակառակ ազդեցություն է ունենում Ադրբեջանի վրա, թույլին ավելի շատ պահանջներ ներկայացնելու բանաձեւով:
Արցախում աշխատած ընդդիմադիր պատգամավոր Տիգրան Աբրահամյանը եւս համաձայն է մեզ հետ` Բաքվում Հայաստանին են մեղադրանք ներկայացրել, եւ դա ապագա լուրջ սպառնալիք է պարունակում` Հայաստանից ստեղծել ագրեսորի, տարածքային հակամարտություն հրահրողի կերպար:
Ի դեպ` Ստրասբուրգում եկող շաբաթ կայանալիք Եվրախորհրդարանի լիագումար նիստում հնարավոր են դեբատներ եւ բանաձեւի ընդունում` մեր ռազմագերիների հանդեպ կիրառված կտտանքների վերաբերյալ:
ՄԱՐԻԵՏԱ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ
Հեղինակի յութուբյան հրապարակումներն` այս հղումով.
