Մեր պատկերացումներում Ֆրեզնոն հաճախ զուգորդվում է աշխարհահռչակ բարի հսկա Վիլյամ Սարոյանի անվան հետ: Սակայն երեւի քչերը գիտեն, որ դեռեւս 19-րդ դարավերջին «Կալիֆոռնիայի նահանգի Սան Ռոգին հովիտն անապատ էր եւ հովիտն անապատից դրախտի վերածելու երկարամյա ու դժվարին գործում… իրենց անգնահատելի ավանդն են ներդրել նաեւ ամերիկահայ գաղթականները, որոնք իրենց քրտինքը խառնելով գետերի հետ, ոռոգելի ու մշակելի են դարձրել ամայի տարածությունը: …12 գավառներից բաղկացած Սան Ռոգին հովտի կենտրոնը Ֆրեզնոն է, որը շնորհիվ հայերի, ամենահարուստ ու ծաղկյալ մասն է դարձել եւ գերազանցել է նահանգի բոլոր գավառները» (պ.գ.թ. Քնարիկ Ավագյան: «Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Հայ գաղութի պատմությունը», ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատ., Երեւան, 2000, էջ 66-68):
Բացի երկրագործությունից եւ գյուղատնտսական աշխատանքներից հայերը մեծապես նպաստել են ինչպես արհեստների, այնպես էլ տարածաշրջանի հոգեւոր-մշակութային եւ կրթական կյանքի առաջխաղացմանը: Հիմնել են հայերենակցական, բարեգործական կազմակերպոթյուններ:
Անցյալի եւ հատկապես վերջին 50 տարիների ընթացքում գործած այդ երախտավորների հիշատակը վառ պահելու եւ ներկա սերնդի ներկայացոցիչներին նրանց օրինակով կրթելու նպատակով Ֆրեզնոյի հայկական թանգարանում հունիսի 25-ին բացվել է «Ֆրեզնոյի հայերը 50 տարի առաջ» եւ «Ֆրեզնոյի այգիներից» խորագրերով համատեղ լուսանկարչա-ձայնա-հնչյունային մի ինքնատիպ ցուցահանդես, որը գործելու է մինչեւ օգոստոսի 27-ը:
«Արմինյն Միրոր-Սփեքթեյթրի» հաղորդմամբ ցուցադրվել են Ռոբբի Անտոնյանի 1970-ական թվականների հայ համայնքի սոցիալական կյանքը (միջոցառումներ, ծիսակատարումներ, զբոսարշավներ, եւայլն) պատկերող ավելի քան 300 ուշագրավ լուսանկարներ: Անտոնյանը հասակ է առել շրջապատված տարբեր տասնամյակերում Ֆրեզնո ժամանած հայերով (Արեւմտ. Հայաստանից, Ռուսաստանից, Միջին Արեւելքից), որոնք իրենց բազմազան մշակութային ժառանգությունն են բերել եւ փորձել ամեն գնով պահպանել հայկական ինքնատիպությունը նոր միջավայրում: Մասնագիտությամբ ճարտարապետ, նա առիթը բաց չի թողել «անմահացնելու» մտերիմ հավաքույթների չափազանց տպավորիչ, եզակի կադրերը:
Լուսանկարչական ցուցահանդեսին զուգահեռ թանգարանում տեղակայվել են նաեւ ձայնա-հնչյունային հարմարանքներ երգահան Ջոզեֆ Պողիկյանի նախաձեռնությամբ, որ ցանկացել է դրանով հարգանքի տուրք մատուցել Ցեղասպանությունից մազապուրծ վերապրողների ժառանգներին, որոնք Ֆրեզնոյում նոր կյանք սկսելով չեն մոռացել իրենց անցյալի ուրախ եւ տխուր պատմություններն ու հայկական ժողովրդական բանահյուսության անմոռանալի նմուշները: Պողիկյանի ստեղծագործություններում, որոնք հնչել են ԱՄՆ-ից բացի նաեւ Մոնրեալում, Իռլանդիայում, Ավստրալիայում եւ այլուր, միահյուսված են արխիվային ձայնագրություններն ու հարցազրույցները, որոնք նոր շունչ են հաղորդում երբեմնի մոռացված պատմություններին:
«Ժառանգության եւ ինքնատիպության պահպանման լուսանկարչա-ձայնա-հնչյունային այս առինքնող ցուցահանդեսը, որ երկու սերունդների վարպետության գրավականն է, այցելուների առաջ բացահայտում է Ֆրեզնոյի հայկական անցյալի խորապես զգացմունքային հիշողությունները», նշել է բացման առթիվ թանգարանի տնօրեն Վարուժան Տեր-Սիմոնյանը:
Մանրամասնությունների համար այցելել www.armof.org կայքը:
Պատրաստեց` ՀԱԿՈԲ ԾՈՒԼԻԿՅԱՆԸ
Լուսանկարում` Ռոբբի Անտոնյան եւ Ջոզեֆ Պողիկյան
