Իմաստաբանական բառարան

Արտապատվիրակո՞ւմ, թե՞ outsourcing  

Հայերենը բառակազմության առումով անսպառ հնարավորություններ ունի, որը շռայլորեն օգտագործվել է, պայմանականորեն ասած՝ մինչեւ Հայաստանում «գլոբալիզացիայի» ծնունդը հանդիսացող սորոսականության հաղթարշավը:

Թեեւ սորոսականությունը  «լինգվիստիկայի»  հետ ոչ մի կապ չունի, բայց դրա արգասիքը լեզվամտածողության նոր մոդելի ձեւավորումն է, ինչն այդ ուսմունքի հետեւորդներին հնարավորություն է տալիս հազարավոր կիլոմետրերի հեռավորությունից ճանաչել զմիմյանս:

Մի ժամանակ մեր իրականություն մուտք գործող նոր բառերն ու եզրույթները պատճենվում էին օտար լեզվից եւ հետագայում դառնում մաքուր հայերեն: Այդպիսի բառերից են, օրինակ՝ «բազմաչարչարը», «ամպագորգոռը», «երկնաքերը», «հեռախոսը», «հեռուստացույցը», «բարձրախոսը», «հեռագիրը», «ինքնաթիռը», «ինքնաեռը» եւ հայկական «քաղաքացիություն» ստացած բազմաթիվ այլ բառեր:

Գլոբալիզացիայի ներկա դարաշրջանում, սակայն, հայերենի բառաշինական հնարքներն աստիճանաբար կորցնում են իրենց դերն ու նշանակությունը:

Այսօր մարդկանց ականջին «չալենջ»-ն ավելի խորիմաստ է հնչում, քան «մարտահրավերը», «նարատիվը»՝ ավելի ականջահաճո, քան «խոսույթը» կամ «պատումը»: Մեկը մյուսի հետ օրգանապես կապ չունեցող «քասթինգ» ու «շոու բիզնես» բառերն էլ շատ ավելի ախորժելի են մերոնց «քիմքին», քան դրանց դեռեւս հայերենում գոյություն չունեցող համարժեքները:

Չնայած «տոտալ»-ն ու «գլոբալ»-ը, «իմիջ»-ն ու «մեսիջ»-ը, «լատենտ»-ն ու «պատենտ»-ը, «կոլաբորացիա»-ն ու «դետերմինացիա»-ն ունեն մեր լեզվամտածողության մեջ ըմբռնելի համարժեքներ, այդուհանդերձ նրբանկատորեն շրջանցվում են դրանց հայկականացված տարբերակները:   «Սթենդ-ափ»-ի ու «թոք շոու»-ի իմաստային խորքերը դեռեւս չթափանցած բառերն էլ անհասանելի են այն անտիգլոբալիստների համար, որոնք զրկված են այդ երեւույթների էության ընկալունակությունից:

Մեր գլոբալիզացված դարաշրջանի եզրաբանական  բառարանը համալրելիս, այդ ինչպե՞ս պատահեց, որ «OUTSOURCING» եզրույթի փոխարեն   «վերեւներում» որոշում  կայացվեց բառը պատճենել եւ օգտագործել հայահունչ «ԱՐՏԱՊԱՏՎԻՐԱԿՈՒՄ» տարբերակը:

Համոզված կարող եմ ասել՝ որքան էլ «վերեւներում» այդ եզրույթի  հայկականացման փորձ արվի, միեւնույն է, այն չի կարող իր մեջ ներառել   «հայկական ինքնիշխանություն», «տարածքային ամբողջականություն» եւ «իրավազորություն» իմաստները:

Գ. ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ