Իմաստաբանական բառարան

Թռիչքներ արթմնի

Հայ ժողովուրդը մեծ թռիչքների ընդունակ ազգ է:

Դուք հայից բացի չեք գտնի գեթ մեկ ուրիշ ազգ, որի ուսահոդից մինչեւ դաստակն ընկած հատվածը կոչվեր այն բառով, որն ի վերուստ նախատեսված է եղել թռչունների համար:

Պարզ ասած՝ միայն հայերի մոտ է, որ բազուկը «թեւ» է կոչվում: Մեկ էլ՝ թռչունների մարմնի աջ ու ձախ կողմերից կպածը, որով նրանք… թռչում են:

Արդյո՞ք սա չի նշանակում, որ հայերը անհիշելի ժամանակներից թռչելու ձիրք են ունեցել: Թե չէ հայ մարտիկը ինչո՞ւ կարոտից պիտի դնդնար.

«Թռչեի մտքով տուն, ուր իմ մայրն է արթուն»:

Կարոտն առնելու համար, օրինակ, թուրքմեն զինվորը կասեր՝

«Ձիով սլանայի դեպի իմ յուրդը…»

Հագարացին  էլ՝

«Ուղտ լիներ, ինձ հասցներ Արաբստան…»

Օդակայաններում միայն հայն է, որ իր հայ ծանոթին հետաքրքրությունից դրդված հարցնում է.

– Ու՞ր ես թռնում:

Եվ ստանում միանգամայն տեղին պատասխան.

– Քու ի՞նչ գործն է:

Եթե հայ երեխայի ուսահոդից մինչեւ դաստակն ընկած հատվածը «թեւ» չկոչվեր, տնային առաջադրանքներն ավարտելուց հետո նա ինչո՞ւ պիտի դուրս վազեր՝ գոռալով.

– Մամա՛, ես թռա:

Միայն հայն է, որ հրճվանքի պահին «վեր-վեր է թռնում»:

Թուրքը, օրինակ, թեւ չունենալու պատճառով, ընդամենը ցատկոտում է («Sevinçten z plamak»): Պարսիկն էլ թռչկոտելու փոխարեն պարզապես «տեղը տիտիկ չի անում»(ruy-e pa band nemishavad):

Իսկ մենք նույնիսկ սայթաքելիս վայր չենք ընկնում, մենք «վեր ենք ընկնում»: Այսինքն՝ բարձրանում ենք:

Վեր է բարձրացել ու անհետացել է նաեւ այն քարագործ վարպետը, որ Սուրբ Հոգուց թեւեր է խնդրել ու Սյունյաց աշխարհի հռչակավոր վանքը անվանակոչել Տաթեւ:

Կոմիտասն էլ, իր ձայնը աշխարհասփյուռ հայերին հասցնելու համար պարզապես ապավինել է թեւերին ու ասել.

Ձայնիկ ունիմ՝ հայուն-մայուն,

Սրտիդ բունեմ՝ կայուն-մայուն:

Ո՛վ իմ թեւիկ,

Տո՛ւր իմ հեւիկ,

Թռչեմ երթամ…

Գ. ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ