ԹՈՒՐՔԵՐԵՆՈՎ ՀՐԱՏԱՐԱԿՎԵԼ Է ԹԱԼԵԱԹ ՓԱՇԱՅԻ ՄԱՍԻՆ ԱՂՄԿԱՀԱՐՈՒՅՑ ԳԻՐՔԸ

4

Օսմանյան վերջին շրջանի եւ ընդհանրապես Թուրքիայի պատմության աշխարհահռչակ մասնագետ, Ցյուրիխի համալսարանի պրոֆեսոր Հանս Լուկաս Կիզերի հեղինակած «Թալեաթ փաշա, ժամանակակից Թուրքիայի հայրը, ցեղասպանության ճարտարապետը» խորագրով գիրքը վերջերս թարգմանվել է թուրքերեն: Այս մասին տեղեկացնում է թուրքագիտական մասնագիտացված ermenihaber.am-ը` հղում անելով QHA-ին:

Գրքի թարգմանությունն ու հրատարակությունը, ինչպես ենթադրելի էր, սրերով է դիմավորել թուրքերի կողմից: Մանավանդ ազգայնական շրջանակները բուռն աղմուկ են բարձրացրել մամուլում ու սոցցանցերում` դա համարելով… դավաճանության դրսեւորում:

Երկու հանգամանք կա, որոնք առավել քան որեւէ այլ բան, հունից հանում են այդ «անմեղ թուրքերին»:

Առաջինը բնականաբար «ցեղասպանության ճարտարապետ» բառակապակցությունն է, երկրորդը` այն, որ գիրքը անգլերենից թուրքերեն թարգմանած «Իլեթիշիմ Յայընլար» ( leti im Yay nlar ) հրատարակչությունը վերնագրի «ժամանակակից Թուրքիայի հայր» հատվածը փոփոխել է «իթթիհատականության ուղեղը» տարբերակով:

Թուրք ազգայնականներն ու պետական շրջանակները «Թալեաթ փաշա, իթթիհատականության ուղեղը, ցեղասպանության ճարտարապետը» վերնագիրը համարում են «ցեղասպանության պնդումների պրոպագանդա»:

Հետաքրքրական է նաեւ այն, որ վերջին տարիներին բազմաթիվ են Թալեաթ փաշայի մասին երեւան եկող աղմկահարույց փաստաթղթերն ու հուշագրությունները: Դրանցից մեկն է, օրինակ, Թալեաթի «Սեւ նոթատետրը», որի շուրջ «Լը նուվել դ՛Արմենի» պարբերական հանդեսի հրատարակչության տնօրեն Արա Թորանյանի` Թուրքիայի ժամանակակից պատմության հետազոտող Դույգու Թաշալփի հետ արված հարցազրույցը, որը «Ազգ»ը թարգմանաբար տպագրել է 2014թ. հոկտեմբերի 2-ի համարում:

Ուշագրավ աշխատություն է նաեւ 2019թ. Newmag հրատարակչության կողմից թարգմանված` Թալեաթ Փաշայի` Հայոց ցեղասպանությանը եւ հարակից հարցերին վերաբերվող հեռագրերն ու փաստաթղթերը պարունակող «Սպանության հրամաններ» աշխատությունը, որի հեղինակն արդեն բոլորիս հայտնի Թաներ Աքչամն է:

Թաներ Աքչամն այդ գրքով ապացուցում է Օսմանյան կառավարության` Հայոց ցեղասպանության մասին շրջանառվող փաստաթղթերի, առաջին հերթին Արամ Անտոնյանի հրատարակած «Նադիմ Բէյի յուշերը» գրքի իսկությունը: