Սրացող գալարումներ․ Նոր եւ նորանոր զոհեր Իրանում

2020թ. հունվարին Իրանի Իսլամական Հանրապետության Ատոմային էներգիայի կազմակերպության ղեկավար Ալի Ասգար Զարեանը հայտարարեց, որ երկրում հարստացված ուրանի պաշարները կազմում են 1,2 տոննա:

Նույն թվականի օգոստոս ամսին կազմակերպության ներկայացուցիչ Բեխրուզ Քամալվանդին հայտարարեց, որ այդ պաշարները գերազանցել են 3 տոննան: Միեւնույն ժամանակ համապատասխան ադմինիստրացիան որոշում ընդունեց 130 տոննա ստացված «ծանր ջուրը» արտահանել:

2020թ. հուլիսի 2-ին Իրանի Իսպահանի նահանգի Նաթանզի հատուկ օբյեկտում պայթյուն տեղի ունեցավ: Ուժգին պայթյունից հրդեհ բռնկվեց եւ լրջորեն վնասվեց ցենտրիֆուգների (խառնուրդները զտող մեքենա) արտադրության համար հատկացված շինությունը: Ոչնչացվեց նաեւ չափող սարքավորումը:

Պայթյունից հետո իշխանությունները քննարկում էին տարբեր վարկածներՙ Իսրայելի կողմից կազմակերպված վնասագործություն (դիվերսիա), անօդաչու թռչող սարքի հարված, հրթիռային հարձակում, նենգադավ գործողություն (սաբոտաժ), իսկ միգուցե կիբեռարձակում:

Միեւնույն ժամանակ իշխանությունները հայտնեցին, որ զոհեր, լուրջ ավերումներ, տեղանքի եւ մարդկանց ռադիոակտիվ վարակումներ չեն եղել եւ արտադրամասերը շարունակում են գործել կանոնավոր ռեժիմով:

Նաթանզի գործարանը տեղաբաշխված է Թեհրանից հարավ 250 կմ հեռավորության վրա:

Հիշեցնենք նաեւ, որ վերոհիշյալ միջադեպը տեղի ունեցավ «Փարչին» ռազմական համալիրի մոտ տեղի ունեցած պայթյունից վեց օր հետո:

Թեհրանից դեպի արեւելք 80 կմ հետավորության վրա Աբսարդ քաղաքի մոտակայքում 2020թ. նոյեմբերի 27-ին կատարված մահափորձի արդյունքում սպանվեց միջուկային ֆիզիկայի 62-ամյա գիտնական, Իրանի պաշտպանության նախարարությանը կից նորարարության եւ հետազոտությունների կազմակերպության ղեկավար, «Իրանական ռումբի հայր» Մոհսեն Ֆահրիզադեն:

Վերջինս Իրանի միջուկային ծրագիրը մշակող ամենահայտնի ֆիզիկոսներից մեկն էր, որն զբաղվում էր «Ամադ» միջուկային ծրագրով 2000-ականներից: Հայտնի է նաեւ, որ Ֆահրիզադեն, միաժամանակ բարձր պաշտոններ էր զբաղեցնում ե՛ւ երկրի պաշտպանության նախարարությունում, ե՛ւ Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսում:

Իրանի հասարակության շատ շերտերում Ֆահրիզադեն ուներ մոտավորապես նույն վարկանիշը, ինչ ուներ 2020թ. հունվարի 3-ին Բաղդադում սպանված ԻՀՊԿ գեներալ Ղասեմ Սոլեյմանին: Արեւմտյան զանգվածային լրատվության միջոցները Ֆահրիզադեին համեմատում են Մանհեթենի նախագծի (ամերիկյան միջուկային զենքի) ղեկավար Ռոբերտ Օպպենհեյմերի հետ:

Ֆիզիկոսը սպանվեց իր զրահապատ մեքենայից դուրս գալուց հետո: Նրա ուղղությամբ 3 րոպե տեւողությամբ կրակահերթ է արձակվել 150 մետր հեռավորության վրա կայանած «Նիսսան» պիկապ մոդելի ավտոմեքենայից: Հրաձգային զենքը իբր թե կառավարվել է արբանյակային կապով, իսկ մեքենան կրակոցներից հետո պայթել է:

Մեկ այլ վարկածի համաձայն, ահաբեկչական ակտին ներգրավված են եղել 2 դիպուկահար եւ 4 մոտոցիկլիստներ: Նշվում է նաեւ, որ նրանցից 2-ը վիրավորվել են ֆիզիկոսի թիկնապահների հետ փոխհրաձգության ժամանակ, սակայն հիվանդանոց տեղափոխվելիս նրանց ոչնչացրել են «հետքերը» ծածկելու նպատակով:

Ըստ նույն վարկածի, ահաբեկչական օպերացիան կառավարվել է 2 անօդաչու թռչող սարքերի կողմից, որոնք օդ են բարձրացել Ադրբեջանի տարածքից:

Ծանր վիրավորված գիտնականին ուղղաթիռով տեղափոխել են հիվանդանոց, որտեղ էլ նա վախճանվել է, քանի որ փամփուշտներից մեկը խոցել էր նրա ողնուղեղը:

Գիտնականի վախճանից հետո հայտարարություն արեց ԻՀՊԿ-ի հրամանատարներից Իսմայիլ Քաանին (սպանված Ղասեմ Սոլեյմանիին փոխարինած բրիգադային գեներալը) եւ ցավակցեց Ֆահրիզադեին եւ նրա ընտանիքին գիտնականի սուրբ նահատակի մահ ընդունելու կապակցությամբ, ինչպես նաեւ խոստացավ անպայման վրեժխնդիր լինել: Նոյեմբերի 27-ի երկրորդ կեսին Իրանի հոգեւոր առաջնորդ Խամենեին Ֆահրիզադեին նահատակի կարգավիճակ շնորհեց:

Ծանոթություն 1.

Եվ այսպես Ֆահրիզադեի դեմ ահաբեկչական ակտը առաջինը չէր Իրանի միջուկային ֆիզիկոսների դեմ: 2010-2012թթ. արդեն սպանվել էին միջուկային ֆիզիկայի խոշոր մասնագետները Մեսուդ Ալիմուհամմեդին, Շերհիդ Բեհեշտին, Մեջիդ Շեհրիյաին, Դարիուշա Ռեզահնեջադին, Մուստաֆա Ահմեդի Ռուշեն:

Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի հրամանատարներից Մուսլիմ Շահդան սպանվեց 2020թ. նոյեմբերի 29-ի Իրաք-Սիրիա սահմանի «Էլ Քաիմ» սահմանակետում անօդաչու թռչող սարքի հարվածի հետեւանքով: Մեքենայում բացի Շահդանից կային 3 այլ մարտիկներ: Բոլորը զոհվեցին:

Հիշեցման կարգով. – 2020թ. հունվարի 3-ի գիշերը Բաղդադի օդանավակայանի շրջակայքում անօդաչու թռչող սարքի հարվածից զոհվեցին ԻՀՊԿ նշանավոր «Ալ–Քուդս» հատուկ ստորաբաժանման հրամանատար, «ստվերի ասպետ» Ղասեմ Սոլեյմանին եւ նրան ուղեկցող այլ հրամանատարներ:

Եվ այսպես ահաբեկչական ակտեր, դիվերսիաներ, կիբեռհարձակումներ, ԻՀՊԿ հրամանատարների, միջուկային ֆիզիկոսների վերացում: «Ո՞վ է հաջորդը այդ տխրահռչակ ցուցակում»:

Որպես օրենք, այդ գործառույթներում կասկածվում եւ մեղադրվում են Իսրայելի «Մոսսադ», ԱՄՆ ԿՀՎ հետախուզությունները, ինչպես նաեւ Սաուդյան Արաբիայի հատուկ ծառայություններն ու «Իրանի ժողովրդի մոջահեդների» կազմակերպության ահաբեկիչները:

ԱՄՆ-ի ԶԼՄ-ների ներկայացուցիչները պարզից էլ պարզ մատնանշում են իսրայելական հետախուզությանը, որը միաժամանակ աշխատում է 2 հնարավոր ուղղություններովՙ

Ֆահրիզադեի սպանությամբ սահմանափակվում է Իրանի ռազմական պոտենցիալը միջուկային զենքի ձեռք բերման ուղղությամբ (համենայն դեպս որոշակի ժամանակով կհետաձգվի)

Սահմանափակել 2015թվ. Իրանի եւ 6 խոշոր պետությունների (ԱՄՆ, Մեծ Բրիտանիա, Ֆրանսիա, Չինաստան, Ռուսաստան եւ Գերմանիա) միջեւ ստորագրված, բայց 2018թ. խափանված համաձայնագրի վերսկսման դիվանագիտական գործընթացը: Խոսքը վերաբերում է այն համաձայնագրին, ըստ որի Իրանը սահմանափակում է միջուկային ծրագրի մշակումներըՙ փոխարենը մեղմացվում են Իրանի դեմ որոշակի պատժամիջոցներ:

Այդ համաձայնագրին միշտ դեմ է եղել Իսրայելը: 2018թ. մայիսին ԱՄՆ նախագահ Դ. Թրամփը հայտարարեց այդ համաձայնագրից ԱՄՆ-ի դուրս գալու մասին: Հիշեցնենք, որ պայմանագիրը ստորագրվել էր Դեմոկրատական կուսակցությունից ընտրված Բ. Օբամայի կողմից եւ հիմա նորից իշխանության են գալիս դեմոկրատները, այսինքն չի բացառվում, որ Ջո Բայդենը վերականգնի համաձայնագիրը: Ահա թե ինչու է անհանգիստ տարածաշրջանի գլխավոր խառնակիչ (Թուրքիայից հետո) Իսրայելը:

Ծանոթություն 2. 2020թ. նոյեմբերին ԱՄՆ պետքարտուղար Մ. Պոմպեոն հանդիպել է Իսրայելի վարչապետ Բ. Նաթանյահուի եւ Սաուդյան Արաբիայի թագաժառանգ Մոհամմեդ Բեն Սալմանի հետ:

Այս հանդիպումների ընթացքում քննարկված թեմաների վերաբերյալ երկար մտածելու կարիք չկա:

Նշենք նաեւ, որ ԱՄՆ նախագահի նախկին խորհրդական Ջոն Բոլթոնը հասցրել է հայտարարել, որ ֆիզիկոս Ֆահրիզադեի սպանությունը «կանխարգելիչ հարված է» եւ այն լիովին արդարացված է:

Եվ այսպեսՙ Իրանի հոգեւոր առաջնորդը, ԻՀԿՊ-հրամանատարները, իշխանության գրեթե բոլոր օղակները հայտարարում են պարտադիր վրեժխնդրության, պատասխան հարվածներ հասցնելու մասին ամեն զոհի համար:

Բայց կարո՞ղ են արդյոք իրականացնել այդ սպառնալիքները: Իհարկե Իրանը համարել թույլ եւ կամազուրկ պետություն, իսկ նրա ղեկավարներին վախկոտ, վաճառվող եւ ոչ հաշվենկատ, չի կարելի:

Բայց իհարկե պարզից էլ պարզ է, որ եթե Իրանի իշխանությունները լուրջ առիթ տան, ապա նրանց թշնամիները միայն այդ պատրվակին են սպասում պատերազմ սկսելու համար:

Առիթ կա Հայաստանում էլ լրջորեն մտածել, թե արդյոք այն, ինչ անցավ մեր գլխով եւ շարունակվում է Իրանով մեկ, մեծ ռազմավարական ծրագրի կետեր չե՞ն: Միգուցե սա էր պատճառը Իրանի հյուսիսային սահմաններին «մոտենալու» Ադրբեջանի առաջնահերթ ռազմական խնդիրը:

Դա չէին հասկանում Հայաստանում, «դա նորմալ է», դրա ժամանակը չկար էլ, իսկ ինչո՞ւ չէին հասկանում Իրանում:

Միգուցե ժամանակն է, որ Իրանի իշխանությունները լրջորեն զտեն իրենց հատուկ ծառայությունների շարքերը (իհարկե ոչ 5 ամիսը մեկ ղեկավար փոխելով):

Ծանոթություն 3. Ամերիկյան ռազմածովային ուժերի 5-րդ նավատորմի միջուկային ավիակիր «Նիմիցը» վերադարձել է Պարսից ծոց, Հնդկական օվկիանոսում անցկացված ռազմավարժանքներից հետո:

Ռազմանավը պարզապես «կայունությունն է հսկում» տարածաշրջանում:

ՎԼԱԴԻՄԻՐ ԴԱՐԲԻՆՅԱՆԻ, Անվտանգության հարցերով փորձագետ