Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության մայրաքաղաք 12 միլիոնանոց Քինշասայում ապրում են մի բուռ հայեր:
Երկրիՙ Բելգիայի գաղութատիրության շրջանում (1908-1960) այստեղ ապրել ու աշխատել են հատուկենտ հայեր: Անասնաբույժ Հովհաննես Մահտեսյանը մինչեւ 1947-ին հայրենադարձվելը Բելգիայի կառավարության կողմից տաս տարի ծառայել է Կոնգոյում: Այստեղ շենքեր են կառուցվել ֆրանսահայ ճարտարապետ Գեւորգ Արսենյանի (1898-1980) նախագծով: 1953-ին ողջ երկրում բնակվել է 10-ից ավելի հայ, ամենահայտնին եղել է գործարար Մաթեո (Մկրտիչ) Մարկոսյանը, որին անվանել են «սիգարի բարոն»: Կոնգոյի տեղաբնակների մեջ եղել են հայ առաքելական եկեղեցու հետեւորդներ. 1960-ականներին մի խումբ նորադավաններ եկել են Ս. Էջմիածին եւ ձեռնադրվել ենՙ այնուհետեւ կազմակերպելով Զաիրի Հայաստանյայց Եկեղեցին: Այս մասին 1985-ին վկայել է պրոֆեսոր Բուակասսան Քինշասայից արգենտինահայ պատմաբան Նարսիսո Բինայան Կարմոնային, որն էլ այդ մասին նշել է իր աշխատություններից մեկում:
1984 թ. վիճակագրության համաձայնՙ Կոնգոյում ապրել է 100 հայ: Այսօր նրանց թիվն ավելի քիչ է, սակայն կոնգոյաբնակ հայերը մշտապես կապ են պահպանում միմյանց հետ: Նրանց մեջ Մերձավոր Արեւելքից եկածներից բացի կան նաեւ կես դար առաջ Կոնգոյում հաստատված ֆրանսաբնակ եւ բելգիաբնակ հայ գործարարների եւ տեղացի կանանց ամուսնություններից ծնվածները…
Իմ հեռակա զրույցը նրանցից մեկիՙ երիտասարդ գործարար Կարո (գրվում է Գարրո) Նանիկյանի հետ է… Հայ հոր եւ բանտու մոր զավակ Կարոն ուսանել է Կոնգոյի Բողոքական համալսարանում, տնօրինում է SCS ընկերությունը, որը զբաղվում է պրոֆեսիոնալ մարզական կադրերի զարգացումով: Նա Քինշասայում հայտնի է որպես բռնցքամարտի եւ այլ մարտարվեստների մրցամարտերի կազմակերպիչ, որոշ ժամանակ էլ նախագահել է Կոնգոյի հայ համայնքը…
– Հարգելի Կարո, ինչպիսի՞ն է մարզական ասպարեզը Կոնգոյում եւ ո՞րն է քո դերը Կոնգոյի մարզական կյանքում:
– Մենք ապրում ենք մի երկրում, որը խրախուսում է սպորտը: Մարզական ասպարեզը Կոնգոյում իսկապես գոհացուցիչ վիճակում էր, մինչեւ որ այս կովիդի համավարակը դանդաղեցրեց գործընթացը: Իրականում, սոցիալական ցանցերի տարածումից եւ սպորտային ալիքների գների անկումից ի վեր, Կոնգոյի բնակիչները նախկինից ավելի շատ են զբաղվում սպորտով: Ներկայումս ես աջակցում եմ մարտարվեստի տարբեր ձեւերի զարգացմանը ու նաեւ Կոնգոյի ոստիկանության բռնցքամարտի կազմակերպիչ եմ:
– Մոտ 15 տարի է, ինչ ես զբաղվում եմ աֆրիկյան մայրցամաքում (մասնավորապես Արեւելյան եւ Արեւմտյան, Կենտրոնական եւ Հարավային Աֆրիկայում) հայկական ներկայության պատմության ուսումնասիրությամբ: Այդ տարածաշրջանում հաստատված հայերի առաջին սերունդը եղել են գործարարներ եւ ձեռներեցներ Մերձավոր Արեւելքից: Ենթադրում եմՙ նույնը վերաբերում է նաեւ քո ընտանիքին:
– Հայրսՙ Պերճ Նանիկյանը, Լիբանանից է, որը հաստատվել է Կոնգոյում Մոնուսկոյի առաջին առաքելություն անվամբ հայտնի ՄԱԿ-ի կայունացման ծրագրի շրջանակներում: Այնուհետեւ երկար տարիներ բիզնես գործունեություն է ծավալել Կոնգոյում, տնօրինել է «UPHARCO» ընկերությունը: Այժմ հանգստի է կոչվել: Նա շատ զավակներ ունիՙ Ջեսիքա, Գրիգոր, Անտիոք, Դիդիե, Լեջիտե, Քարին, Քեթրին… բոլորն էլՙ Նանիկյաններ ու բոլորն էլ աշխատում են Կոնգոյի կյանքի տարբեր բնագավառներում:
– Երեւանում ապրող մի կես հայ, կես նիգերիացի երիտասարդ տիկին մի անգամ ասաց, որ Հայաստանում իրեն համարում են շատ թուխ, իսկ Աֆրիկայումՙ շատ բաց: Կիսո՞ւմ ես նրա կարծիքը:
– Սա մի խնդիր է, որին ամենուրեք բախվում են խառնածին մարդիկ: Մի բան է, որը որոշ մարդիկ ստիպում են ձեզ զգալ իրենց վերաբերմունքով: Իրականում եթե մարդիկ ձեզ դա զգալ չտան, դուք այդ մասին չեք էլ իմանա:
– Սովորաբար սփյուռքահայ նոր սերունդը չգիտի, թե Հայաստանի ո՛ր մասից են եղել իրենց նախնիները: Իսկ դո՞ւ:
– Ես որոշ գաղափար ունեմ, բայց ո՛չ մանրամասնորեն: Ես ավելի շատ կապված եմ իմ մայրական կողմի հետ: Անշուշտ, հայրական կողմի հետ նույնպես կապս պահում եմ:
– Իսկ գաղափար ունե՞ս, թե քանի հայ բնակիչ կա Կոնգոյում եւ ո՛րն է նրանց հիմնական զբաղմունքը:
– Մենք կարողացել ենք պարզել, որ Կոնգոյում բնակվում է վեց հայկական ընտանիք: Որոշ հայեր ժամանակավորապես գալիս են աշխատելու: Հայերը Կոնգոյում աշխատում են տարբեր ոլորտներումՙ շինարարություն, ապահովագրություն, վարչարարություն, հանքարդյունաբերություն եւ առեւտուր: Հայերը համախմբված են Ֆեյսբուքի «Կոնգոյի հայ համայնք» էջում: Նրանք ծագումով հիմնականում Լիբանանից են ու Սիրիայից:
– Քինշասայում երբեւէ հայկական միջոռացումներ եղե՞լ են:
– Երբ ես Կոնգոյի հայ համայնքի նախագահն էի, կազմակերպեցի համայնքի ժողովը: Քինշասայի հայերը միասին են նշում ծննդյան տարեդարձները, հարսանիքները, դիմավորում ու ճանապարհում են տարբեր երկրներից եկող հայրենակիցներին: Կոնգոյում ապրող Հայ-բելգիական առեւտրի պալատի նախագահ Վալերի Սաֆարյանի եւ իմ ջանքերի շնորհիվ երկու անգամ Քինշասայում ելույթ է ունեցել Բելգիայում ապրող հայ բռնցքամարտիկ, Եվրոպայի եռակի չեմպիոն Ալեքս Միսկիրտչյանը, որը հաղթել է Կոնգոյի փոխչեմպիոն Բիլինդո Էսեկոյին:
– Դու խոսում ես մի քանի լեզվով, այդ թվում ՙ աֆրիկյան լինգալա լեզվով: Իսկ հայերե՞ն:
– Հայերեն սովորում եմ, գիտեմ որոշ բառեր: Որոշ բաներ սովորում եմ Կոնգոյում ապրող լիբանանահայերից, բայց ավելի շատՙ ինքնուրույն, առցանց դասընթացների, նաեւՙ հայկական երգերի միջոցով:
– Դու մեկ անգամ ես այցելել Հայաստան. ինչպիսի՞ն էր փորձառությունդ:
– Շատ լավ, շատ սիրեցի, ձեռք բերեցի նոր ընկերներ, հիացա Երեւանով եւ Գառնիով: 2017-ի մայիսին էր, հրավիրված էի մասնակցելու Երեւանում կայացած «Բելգիա-Հայաստան» առեւտրի պալատի նախաձեռնությամբ անցկացված հանդիպմանը` Հայաստանի, Բելգիայի եւ Կոնգոյի գործարարների մասնակցությամբ: Գունագեղ երկիր է Հայաստանը, որին հաջողվել է ավանդականը միաձուլել արդիականին: Հրաշալի փորձառություն էր:
– Կրկին շնորհավորում եմ այս տարի քո դստերՙ Հայաստան Մարիայի ծննդյան կապակցությամբ: Մինչ Հայաստանում շատերն են իրենց զավակներին կնքում ոչ հայկական անուններով, դու Աֆրիկայում աղջկադ անվանել ես Հայաստան…
– Շնորհակալություն: Ես պարզապես ցանկանում եմ ամեն կերպ պահպանել իմ ծագումը…
