ՄԱՆՈՒԿ ԱՐԱՄՅԱՆ
Օրերս Հայաստանի ներդումային վիճակի մասին լայնածավալ զեկույց է հրապարակել ԱՄՆ պետդեպարտամենտը, մասնավորապես նշելով, որ «հեղափոխությունից հետո կոռուպցիայի դեմ տարվող պայքարում առաջընթացը եւ որոշ ոլորտներում բարելավումները բարձրացնում են Հայաստանի գրավչությունըՙ որպես ներդրումային նպատակակետ, օտարերկրյա ներդրումների համար Հայաստանում մրցակցային միջավայրը բարելավվում է»: Չնայած զեկույցում մատնանշվում են նաեւ խնդիրները, սակայն ընդհանուր մոտեցումն այն է, որ «2018-ի ապրիլ-մայիսին Հայաստանում տեղի է ունեցել կառավարության կտրուկ փոփոխություն», որը մեր երկիրը դարձրել է ներդրումների համար դրախտ:
Ասել, որ այդ մոտեցումը չի համապատասխանում իրականությանը, շատ մեղմ կլինի: Դեռ մի կողմ թողնենք այն, որ ԱՄՆ պետդեպը զարմանալիորեն չի տեսնում Հայաստանում օրինականության եւ ժողովրդավարության խայտառակ ոտնահարումները, ինչպիսին չի եղել մեր երկրում երբեւէ: Ոչ միայն չի տեսնում, այլեւ դա անվանում է «կոռուպցիայի դեմ պայքար» կամ «բարեփոխումներ»: Ինչեւէՙ ամերիկյան երկակի ստանդարտների քաղաքականությունը նորություն չէ, պարզապես նման ցայտուն կերպով այն մեր հանդեպ դեռեւս չէր դրսեւորվել: Այժմ փաստերով եւ հանգամանորեն ներկայացնենք, թե ինչպիսի՞ն է Հայաստանում օտարերկրյա, այդ թվում ամերիկյան ներդրումների վիճակը եւ ինչպիսի՞ն է այն եղել, այսպես կոչված, «թավշյա հեղափոխությունից» առաջ եւ հետո:
Նախ հիշեցնենք ԱՄՆ նախկին դեսպան Ռիչարդ Միլսի դիտարկումը Հայաստանում ներդրումային միջավայրի մասին, որ նա արել էր Ամուլսարի հանքի շուրջ ստեղծված իրավիճակի առթիվ. «Նույնիսկ եթե ընդունեմ, որ խնդիրը բնապահպանական մտահոգություններն են, միամտություն է մտածել, որ կարելի է այսպես վարվել եւ դա հետեւանքներ չի ունենա միջազգային ներդրողների համար Հայաստանի գրավչության տեսակետից»: Այսինքն, այստեղ աշխատած ամերիկյան դեսպանը մի բան է ասում, իսկ նրա ներկայացրած կառույցըՙ ԱՄՆ պետդեպըՙ այլ բան: Արձանագրենք սա: Այժմ ներդրումների ցուցանիշների մասին:
Վերջին 15 տարիների ընթացքում (բացառությամբ 2015 թ.-ի)ՙ սկսած 2005 թ.-ից, օտարերկրյա ներդրումների ծավալը Հայաստանում գերազանցել է 2018-2019 թվականների ներդրումների ծավալներին, երբեմնՙ երկուսից-չորս անգամ: Օրինակՙ 2008 թ.-ին դրանք կազմել են 943 մլն դոլար, 2009 թ.-ինՙ 760 մլն դոլար, 2011 թ.-ին 653 մլն դոլար եւ այլն: Սրանք Կենտրոնական բանկի կողմից հրապարակված ցուցանիշներն են: Մինչդեռ, ըստ ԿԲ-ի, 2018 եւ 2019 թթ.-երին օտարերկրյա ներդրումները կազմել են տարեկան նույնՙ 254 մլն դոլարը: Ընդ որում, 2018 թ.-ի ցուցանիշին նպաստել էր նախորդ իշխանության ժամանակահատվածիՙ առաջին եռամսյակի ներդրումների բարձր ծավալը: Այս տարվաՙ 2020 թ.-ի առաջին եռամսյակի օտարերկրյա ներդրումների ծավալըՙ 26,7 մլն դոլար, պարզապես աղետալի է: Այդպիսի ցածր ծավալ տարվա առաջին եռամսյակում չի եղել 2003 թ.-ից ի վեր: Սակայն սա «հեղափոխությունից հետո» եւ դրանից առաջ օտարերկրյա ներդրումների դեռեւս ոչ ամբողջական պատկերն է:
Ներկայացնենք վիճակագրական կոմիտեի հրապարակած օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների ծավալը վերջին չորս տարիներին, վստահ լինելով, որ ինչպես այս, այնպես էլ ընդհանուր ներդրումների ծավալի մասին տեղեկատվությունը հայտնի է ԱՄՆ պետդեպին: Այսպիսով, օտարեկրյա ուղղակի ներդրումները Հայաստանում.
2016 թ.-ինՙ 62 մլրդ դրամ
2017 թ.-ինՙ 93 մլրդ դրամ
2018 թ.-ինՙ 74 մլրդ դրամ
2019 թ.-ինՙ 48 մլրդ դրամ
Ինչպես տեսնում ենք, թվերն ինքնին խոսում են: Սրան հավելենք, որ դարձյալ նույնՙ 2020 թ.-ի առաջին եռամսյակում ուղղակի ներդրումները բացասական են եղելՙ մինուս 11 մլրդ դրամ: Այսինքն, ոչ միայն ուղղակի ներդրումներ չեն եղել այս տարվա առաջին եռամսյակում, այլեւ այդքան գումար դուրս է բերվել Հայաստանից ներդրողների կողմից: Վստահ ենք, որ սրան էլ տեղյակ են ԱՄՆ պետդեպում:
Այժն ներկայացնենք Հայաստանում կատարված ամերիկյան ուղղակի ներդրումներինՙ դարձյալ հեղափոխությունից հետո եւ առաջ.
2016 թ.ՙ 2,1 մլրդ դրամ
2017 թ.ՙ 592 մլն դրամ
2018 թ.ՙ 1,3 մլրդ դրամ
2019 թ.ՙ մինուս 289 մլն դրամ
Այսպես կոչված «հեղափոխությունից հետո» ամերիկյան ուղղակի ներդրումները Հայաստանում ոչ միայն չեն ավելացել, այլ անցած տարի դարձյալ դուրս են տարվել մեր երկրից: Հետաքրքրական է. զեկույցը կազմելիս այս եւ վերոնշյալ մյուս ցուցանիշները ինչո՞ւ հաշվի չեն առել ամերիկյան արտաքին քաղաքական գերատեսչությունում: Պատասխանն առավել քան ակնհայտ էՙ չեն ցանկացել :
Եվ ամենակարեւորը, վաղուց արդեն ժամանակն է, որ դադարենք հավատալ ԱՄՆ պետդեպի զեկույցներին, որոնք պարզապես քաղաքական ճնշման (եթե իրենց ոչ հաճո իշխանություն է) կամ աջակցության (եթե իրենց «սրտի» իշխանություն է) գործիքներ են, որպիսիք աշխարհի ոչ մի այլ երկիր չի կիրառում:
