ՌԱԶՄԻԿ ՓԱՆՈՍՅԱՆ
Ստորեւ թարգմանաբար ներկայացված հոդվածում Գալուստ Գյուլբենկյան հիմնարկության հայկական համայնքների բաժնի տնօրեն Ռազմիկ Փանոսյանի տարեվերջյան զեկույցի ամփոփ նկարագրությունն է: Հիշեցնենք, որ անցած տարին հոբելյանական էր նաեւ այս մեծանուն հայի համար, որը Հայաստանում դժբախտաբար այդպես էլ չնշվեց…
Հայկական աշխարհում 2019 թվականը հարուստ էր 150-ամյակների տոնակատարություններով. Կոմիտաս վարդապետ, Հովհաննես Թումանյան, Լեւոն Շանթ, Երվանդ Օտյան եւ Գալուստ Գյուլբենկյան: Տարվա ընթացքում մի շարք հանդիսություններ տեղի ունեցան Պորտուգալիայում նշելու համար Գյուլբենկյան հիմնարկության հիմնադրի հիշատակը:
Հունվարի սկզբներին միաժամանակ անգլերեն եւ պորտուգալերեն լեզուներով լույս տեսավ մեր հիմնադրի առաջին ակադեմիական մակարդակի կենսագրությունը: Տարբեր լեզուներով արխիվային նյութերի հիման վրա գրված պրոֆ. Ջոնաթան Կոնլինի «Պարոն հինգ տոկոսը: Աշխարհի ամենահարուստ մարդուՙ Գալուստ Գյուլբենկյանի բազմաբնույթ կյանքը» խորագրով հատորը քննության էր առնում այդ բացառիկ, երբեմն նաեւ դժվարահաղորդ մարդու կերպարը եւ իր ամենատարբեր ոլորտների հետաքրքրասիրությունները (բիզնես, արվեստի գործեր, ընտանեկան կյանք եւ բարեգործություն), ինչը ցրում էր որոշ առասպելներ նրա մասին, բայց նաեւ վիճաբանությունների տեղիք տալիս: Գրքի շնորհանդեսին ներկա էր Պորտուգալիայի նախագահը: Հետագայում հատորը թարգմանվեց հայերենի եւ ռուսերենի:
Գալուստ Սարգսի Գյուլբենկյանը ծնվել էր Սկյուտարում 1869-ի մարտի 23-ին: Այս տարի նրա ծննդյան օրվա առթիվ կազմակերպվեց «Ո՞վ է Գալուստը» մրցանակաբաշխությունը 15-ից 25 տարեկան երիտասարդների համար:
Նրանք արվեստի տարբեր միջոցներով (երաժշտություն, ֆիլմ, կտավ, արձակ) ներկայացրին հիմնադրին եւ նրա ունեցած նշանակությունը իրենց կյանքում: 457 գործերի համար կազմակերպվեց հատուկ ցուցահանդես, որի ավարտին 12 հոգի արժանացան մրցանակների: Հանդիսության ամենատպավորիչ մասը «Collectif Medz Bazar» նվագախմբի հնչյունների ներքո երիտասարդների շուրջպար բռնելն էր, որ թնդացրեց մեր 1000 տեղանոց մեծ դահլիճը:
Նույն օրը կայացած ավելի պաշտոնական միջոցառմանը ներկա էին հիմնարկության հոգաբարձուների խորհուրդը, Արեւմտյան Եվրոպայի եւ Վատիկանի հայրապետական նվիրակ Խաժակ արք. Պարսամյանը, Գյուլբենկյանի ծոռՙ Մարտին Եսայանը, որ օրվա գլխավոր բանախոսն էր, եւ հիմնարկության նախագահ դոկտ. Իզաբել Մոտան, որ նույնպես ելույթ ունեցավ: Այդ օրը շրջանառության մեջ դրվեց Գյուլբենկյանին նվիրված դրոշմանիշըՙ թողարկված Պորտուգալիայի եւ Հայաստանի փոստային ծառայությունների կողմից:
Այդ երեկոյան բացվեց մեկ այլ ցուցահանդես «Գալուստ: Մի կյանք, բայց ոչ սոսկ ցուցադրություն» խորագրով, որը շարունակվեց 9 ամիս եւ ունեցավ ավելի քան 32 հազար այցելու: Ցուցահանդեսը ձեւավորել էր պորտուգալացի ճանաչված կուրատոր Պաուլո Պիրես դո Վեյլը , եւ առաջին անգամն էր, որ այն ներկայացվում էր երեք լեզուներովՙ պորտուգալերեն, անգլերեն եւ հայերեն:
Հանդիսություններից անմասն չմնաց նաեւ Գյուլբենկյան թանգարանը, որի կուրատոր Ջեսիկա Հալեթը «Իսլամական արվեստի վերելքը (1869-1939)» խորագրով ուշագրավ եւ շատ գեղեցիկ ցուցահանդես էր ձեւավորելՙ նվիրված Գյուլբենկյանի հսկայական հավաքածոյի արեւելյան ցուցոններին:
Ցուցահանդեսին առընթեր կազմակերպվեց նաեւ գիտաժողով: Հիմնարկության երաժշտական բաժինը մի շարք անզուգական համերգներ կազմակերպեց ամբողջ տարվա ընթացքում, հաճելի պահեր պարգեւելով ունկնդիրներին, որոնք ըմբոշխնեցին Տիգրան Մանսուրյանի , Գյուլբենկյան նվագախմբի եւ երգչախմբի, ինչպես նաեւ Գյուրջիեւ համույթի դաշնակահարուհի Լուսինե Գրիգորյանի , պորտուգալացի Մարիա Ժոաո Պիրեսի , Լիլիթ Գրիգորյանի , Տիգրան Համասյանի եւ ուրիշների ելույթները: Բոլոր համերգների ընթացքում առկա էր Կոմիտասի երաժշտությունը:
Գալուստ Գյուլբենկյանն իր ամբողջ կյանքի ընթացքում զբաղվել էր բարեգործությամբ: Իրականում նախքան իր ծնունդը, Ամիրաների ընտանիքից սերած իր տոհմը պոլսահայ համայնքում ճանաչված բարեգործներից էր եղել, եւ Գալուստը պարզապես շարունակել էր ավանդույթը:
Հուլիսի 20-ին, նրա մահվան օրը, հիմնարկությունը նշեց «Հիմնադիրի օրը» ծաղկեպսակի խոնարհումով եւ եկեղեցական արարողությամբ, որին Հռոմից դարձյալ եկել էր ներկա գտնվելու Խաժակ արք. Պարսամյանը : Այդ առթիվ տեղի ունեցավ «Մարդու իրավունքների Գյուլբենկյան մրցանակի» շնորհումը, որին արժանացավ լիբանանցի գրող եւ մանկավարժ Ամին Մաալուֆը :
«Հիմնադիրի օրը» նշանավորվեց նաեւ երկրորդ գրքի լույսընծայմամբ: Այս անգամ Գյուլբենկյանի նամակներն էին ուղղված իր միակ թոռանըՙ Միքայել Եսայանին, որին համարում էր իր հաջորդը: Մինչ վերջինս Լոնդոնում ուսանում էր 1940-ականներին, Գալուստը Լիսաբոնից ուղղակիորեն վերահսկում էր նրա կրթությունը, եւ արժեքավոր խորհուրդներ տալիս նրան: Միքայելի ծնողները այդ տարիներին գտնվում էին նացիստական տիրապետության տակ հյուծվող Ֆրանսիայում:
Փետրվար եւ մարտ ամիսներին համապատասխանաբար Լոնդոնում եւ Փարիզում կազմակերպվեցին Գյուլբենկյանի կենսագրությանը նվիրված գրքի շնորհանդեսներ:
Պորտուգալական մամուլն ու լրատվական միջոցները լայնորեն լուսաբանեցին ամբողջ տարվա ընթացքում Գյուլբենկյանին նվիրված միջոցառումները: Դրանցից վերջինը Գյուլբենկյանի երիտասարդ տարիների մասին էր «Expresso» թերթի դեկտեմբերի 7-ի համարում:
Մենք փորձեցինք իր նյութական, ֆինանսական հարստությունից ավելի մարդկանց ուշադրությանը հանձնել հիմնադիր բարերարի հոգեւոր արժեքները, շեշտադրելով այն հանգամանքը, որ Բիլ Գեյթսից կես դար առաջ Գյուլբենկյանը փաստորեն մտադրվել էր իր հարստությունը օգտագործել հանուն աշխարհի բարօրությանը եւ մարդկանց առաջընթացին:
Նոր 2020 տարվա մարտին մենք նախատեսում ենք հովանավորել մի շարք միջոցառումներ Երեւանում, որոնց ընթացքում մենք կներկայացնենք առաջիկա հինգ տարիների մեր անելիքները: Մի խոսքով 2020-ը լինելու է հաղորդակցության տարի:
Վերջում ցանկանում եմ իմ շնորհակալությունն ու երախտիքը հայտնել հիմնարկության նախագահ դոկտ. Իզաբել Մոտային, որ ինձ վստահեց 150-ամյակի տոնակատարությունների ամբողջ պատասխանատվությունը:
Թարգմ. ՀԱԿՈԲ ԾՈՒԼԻԿՅԱՆԸ
Նկար 1. «Ո՞վ է Գալուստը» մրցանակաբաշխությունից մի տեսարան
Նկար 2. «Գալուստ: Մի կյանք, բայց ոչ սոսկ ցուցադրություն»
