ժվար բան է գերմանացիներին բացատրել, թե ինչու ենք հայերս Սուրբ Ծնունդը նշում հունվարի 6- ինՙ իրենցից, կաթոլիկ ողջ աշխարհից տարբերվելով։ Երեկ, թվում է, ես նորից հաղթահարեցի այդ մարտահրավերըՙ տոնական երեք օրերին գերմանացի ծանոթներիս բավական համոզիչ մեկնաբանելով այն, ինչ սովետական դպրոցում չենք անցել, համալսարանում չենք անցել, բայց … գիտենք։ Կրոնագիտություն չենք ուսումնասիրել կրթական որեւէ աստիճանում, գերմանական դպրոցի քննական, տրամաբանական, վիճարկող միտքը նույնիսկ մի քիչ խրտնեցնող է այս պարագայում, երբ դու, գերմանական դպրոցն ավարտած երեխաներիդ նման չես խորանում Նոր կտակարանի 4 Ավետարանիչներից որի՛ պատմությունն է մտացածին։ Մենք համոզված ենք, որ Հայ եկեղեցին հավատարիմ է մնացել քրիստոնյաների նախնական ավանդույթին, ուխտին կամ դավանաբանությանըՙ Հիսուս Քրիստոսը ծնվել է հունվարի 5- ի գիշերը, 6-ին տոնում ենք Ծնունդն ու մկրտությունը։ Ու դա Լույսի, Սիրո, Հույսի, Հավատի հրաշալի տոն է։
Երեկ 17-ամյա Լիլիին նոր էի բացատրել մերՙ ավանդույթին հավատարիմ մնալու տարբերության մասին, երբ կարդացի դեկտեմբերի 24- ին «Ֆրանկֆուրտեր ռունդշաու» թերթին գերմանացի պատմաբան Միշայել Հեզեմաննի պարզաբանումները, ըստ որոնց «հայերը Սուրբ Ծնունդը նշում են հունվարի 7- ին»։ Երեք գրքերիՙ « Հիսուսը Նազարեթից. հնագետները Փրկչի հետքերով», «Մարիամը Նազարեթից. Պատմություն, հնագիտություն, լեգենդ», «Հիսուսը Եգիպտոսում. Ղպտիների գաղտնիքը» հեղինակ, դյուսսելդորֆաբնակ Հեզեմաննին Հայաստանում 2016- ից լավ են ճանաչում. Նա էր Վատիկանի աղբյուրներում գտել Հայոց ցեղասպանության մասին վավերագրեր, հրատարակել դրանք, Երեւանում հյուրընկալվել բազմիցս, նրան հաճախ ենք հանդիպել Գերմանիայում հայկական մշակութային տարբեր երեկոների ժամանակ։ Շատ կարեւոր մի փաստի առթիվ հնարավո՞ր է նման վրիպում։ Մեր թերթի սուղ տարածքում անկարելի է ամբարել Հեզեմաննի հետ ծավալուն հարցազրույցի բոլոր հետաքրքրական կամ տարօրինակ պարզաբանումները, բայց մի փաստ էլ ներկայացնենք։
Թեեւ գերմանացիները սուրբծննդյան նվերներ միմյանց հանձնում են դեկտեմբերի 24- ի երեկոյան ժամը 20- ին ի տարբերության իսպանացիների, որ նույն ուրախությունն զգալու համար սպասում են հունվարի 6- ին, այդուհանդերձ գերմանացի երեխաները երեք մոգերի հանդերձով շրջում են տնետուն, երգելով օրհնում եւ բարեգործության գումար հավաքում։ Գերմաներենում բառացի թարգմանությամբՙ երեք սուրբ թագավորներ են մոգերը։ «Իրականում եղե՞լ են մոգերը, ովքե՞ր են նրանք», թերթի հարցին գերմանացի պատմաբանի պատասխանը հետեւյալն էՙ թագավոր կամ արքա որակումը չկա Մատթեոսի ավետարանում, բնագրում Magoi ձեւն է։ Նրանք հին պարսկական քրմական դասին պատկանող աստղագուշակներ են եղել, պարզաբանում է Հեզեմաննըՙ հստակեցնելով նաեւ, թե Քրիստոսից առաջ 6- րդ դարում իրենց մարգարեինՙ Զարաթուստրային պաշտող մոգերը նրա ծննդյան մասին ծագող աստղից էին ավետում ստացել, եւ հին պարսկական կրոնը խիստ նման համարում հրեականին։
Վերջին տարիներին հայ տպագիր միտքն առավել հակված է մոգ բառը բխեցնելու Մոկ գավառից, իսկ երեք մոգերին կապելու հայկական իրականության հետ։ Առասպե՞լ է, վավերական պատմությու՞ն, թե՞ պարզապես կարծիք, մեր քննության ներկա խնդիրը չէ, խնդրանք էՙ նման տեսակետները, վարկածները միայն հայերեն չհրապարակել։ Բազմալեզվակիր հայ հոգեւոր դասին էլ հունվարի 6- ին ընդառաջ մի առաջարկՙ տեղեկատվություն ու բանավեճ ինտերներտի բաց ծովում։
Շնորհավոր Սուրբ Ծնունդ։
