Սխալ լեզվամտածողության հատիկներ սերմանելով
Մի քանի օրից չորս տարին բոլորող թոռնիկիս համար պատկերազարդ ու գեղեցիկ մանկական գրքից հեքիաթ էի կարդում: Այն էլ ի՛նչ հեքիաթՙ Հովհաննես Թումանյանի «Քաջ Նազարը»: Նյութին արժանի առոգանությամբ կարդացի-կարդացի ու հասա այն տեղը, երբ անհաղթ քաջի անուն հանած Նազարին ուղարկում են վագրի դեմ կռվելու: Եվ ահա, «Նազար, դու Նազար, վախից գնում բարձրանում է մի ծառի ու պինդ-պինդ բռնվում ճյուղից»,- տեսա ու անակնկալի եկածՙ բառը երեխայի համար փոխած կարդացի…
«Բռնվելը», որ հայերեն նշանակում է մի բանի, մի արարքի համար ուրիշի կողմից որեէ անձի կամ անձանց բռնվելը, նաեւՙ բանտ նստելը, վերջերս շատերի առօրյա խոսքում սխալ կիրառություն ու, ցավոք, տարածում է գտելՙ մի բանից, մի տեղից բռնելու, հենվելու, պինդ կենալու, չընկնելու իմաստներով, ի խաթարումն հայերեն լեզվամտածողության: Ու գրական լեզու մտցնելու դեպքումՙ նաեւ ի խախտումն վ մասնիկի կիրառման ընդունված օրինաչափության ու կանոնի:
Հնարավոր չհամարելով, որ Մեծն Թումանյանն այդպես գրած լինի, ինձ տվյալ պահին հասանելի տարբեր էլեկտրոնային աղբյուրներից գտա հեքիաթի տվյալ հատվածը հետեւյալ կրկնվող եւ ակներեւաբարՙ բնագրին հարազատ շարադրանքով. «Նազարը… գնում է անտառում մի ծառի բարձրանում, վրեն տապ անում…»: «Տապ անելն» ո՜ւր, բռնվելն ո՛ւր:
Ընդհանրապես նկատելի է, որ հեքիաթը գրքում ներկայացված է տեղ-տեղ կրճատված ու բառերի մի մասն էլ երեւի մանուկների համար ավելի պարզ հասկանալի բառերով փոխարինված, ինչը գուցե ընդունված կարգ է, չգիտեմ: Բայց անշուշտ, հենց մանուկների հետ գործ ունենալն առավել պատասխանատվություն ու զգուշություն է պահանջում, եւ այստեղ լեզվական սխալ, աղավաղված կամ թեկուզ դեռ վիճելի ձեւերի գործածումը պետք է իսպառ բացառվիՙ գալիք սերնդի լեզվամտածողության հիմքը հենց սկզբից խաթարված չդնելու համար:
Մինչդեռ նույն լեզվական սխալը հեքիաթի այս գրքի տարբերակում մի տեղ էլ է կրկնվում. «Նազարը ձեռքը գցում է ծառի ճյուղերին, որպեսզի բռնվի…»: Այստեղ էլՙ «ձեռը գցում է, ուզում է մի ծառի փաթաթվի» բնագրային պարզ ու զուլալ հայերենի փոխարեն: Ի՞նչն է ստիպել, եւ ո՞վ է իրեն իրավունք վերապահել այսպես անխղճորեն «խմբագրել» Հովհաննես Թումանյանին ու հայոց լեզուն:
Այդ մանկական գրքում հեքիաթի սկզբնամասում նույն կերպ մի տարածված լեզվական սխալ էլ է ներմուծված: Նազարը, ըստ կայքերում բերված տեքստի, «խնդրում էՙ իր արածը տերտերը գրի», բայց գրքումՙ «խնդրում է, որպեսզի տերտերն իր արածի մասին գրի»: Գոնե «որ» շաղկապը գործածելու փոխարեն («խնդրում է, որ…») գրվել է որպեսզի… Եղա՞վ:
Ձեր արած լավ գործի վրա անտեղի ստվեր մի՛ գցեք, «ՄՀՄ գրատան» հարգելի հրատարակիչներ:
Ըստ հայերեն Վիքիպեդիայի, այս հեքիաթը գրելիս Թումանյանը ձեռքի տակ ունեցել է վախկոտ մարդու պատմության բազմաթիվ տարբերակներՙ գերմանական, ռուսական, վրացական, թուրքական եւ հայկական: Դե, նա էլ մարդ է, մի պահ գուցե ժամանակի լեզվական միջավայրի կամ հենց այդ այլ լեզուների ազդեցությամբ հեքիաթում մի տեղ գրել է, թե «օխտը» հսկա եղբայրները Նազարին «…էնքան են գովում, որ իրենց գեղեցիկ քույրը սիրահարվում է վրեն»: Խնդրո առարկա գիրքը կազմողներն այս «վրեն»-ը գրականացնելու համար դարձրել են «վրան», եւ միայն: Մինչդեռ սա հենց այն դեպքն էր, երբ մանուկներին ճիշտը սովորեցնելու համար երեւի արժեր այդ «վրեն»-ը կամ «վրան»-ը հանել, քանի որ գոնե այսօրվա հայերեն մտածողությամբ սիրահարվում են ոչ թե մարդու վրա, այլ մարդուն:
