Պատմության մեջ առաջին անգամ բրնձակեր ճապոնացիները ցորենի հացին ծանոթացել են 16-րդ դարումՙ պորտուգալացի միսիոներների շնորհիվ: Ճապոնիայիՙ աշխարհից ամբողջական մեկուսացման պատճառով հետագա դարերում ցորենի մշակույթը մնացել է անծանոթ մինչեւ 19-րդ դարի կեսը: Հաջորդ հարյուրամյակին ճապոնացիները սկսել են ավելի բացվել աշխարհի առաջ եւ փորձել տարբեր մշակույթներ, այդ թվումՙ սնունդի մշակույթը:
Առաջին աշխարհամարտից հետո Ճապոնիայի ամենից ազդեցիկ անձանցից մեկըՙ մեծահարուստ Օկուրա Կիհատիրոն, որը եղել է «Օկուրա-գումի» խոշոր ֆինանսական կազմակերպության ներկայացուցիչը եւ Տոկիոյի տնտեսագիտական համալսարանի հիմնադիրը, հատուկ եկել է Հարբինՙ լսած լինելով այնտեղ հաստատված ռուսաստանցի մի հմուտ հացթուխի մասին, որի թխած հացաբուլկեղենի համբավը հասել է մինչեւ Ճապոնիա: Կիհատիրոն նրան շահավետ պայմաններով առաջարկել է տեղափոխվել Ճապոնիա, եւ հացթուխը համաձայնվել է: Այստեղ էլ նրան վիճակվեց ստեղծել այսօր Ճապոնիայում լայն տարածում գտած մի հացաբուլկեղեն…
Հացթուխի անունն էր Հովհաննես (Իվան) Սագոյան Ղեւենյան : Նրա մասին շատ բան հայտնի չէ: Ծնվել է 1888-ին, Կարինում (Էրզրում): Բուն ազգանունը թերեւս եղել է Սաղոյան: Հավանաբար վաղ տարիքից տեղափոխվել է Մոսկվա, որտեղ դարձել է Ռոմանովների տան անձնական հացթուխը: Հայտնի է, որ ռուսական թագավորական ընտանիքը շատ է սիրել Սագոյանի ստեղծած հացաբուլկեղենի տեսականին, որը նա ստեղծել է ֆրանսիական եւ վիեննական հացագործության հիման վրա: 1917-ի հեղափոխությունից հետո Սագոյան Ղեւենյանը տարագրվել է Չինաստան եւ հաստատվելով Հարբինումՙ դարձել է «Նոր Հարբին» հյուրանոցի հացթուխը:
Ընդունելով Ճապոնիայում աշխատելու հրավերըՙ Սագոյանը հաստատվել է Տոկիոյի Մեգուրո արվարձանում, աշխատել Տոկիոյի «Իմպերիալ» հյուրանոցում, նաեւ բացել իր անունով «Մսյե Իվան» հացի փուռ: Ճապոնիայում Սագոյանը երկու տեսակ խմորի համակցումից ստեղծել է մելոնպան (ֆրանսերեն բառացիՙ սեխահաց) կամ սանրայզպան (անգլերեն-ֆրանսերենՙ արեւածագի հաց) անունով կանտալուպ սեխի տեսք ունեցող հացաբուլկին: Այն անմիջապես ընդունվել է սննդի եւ հատկապես հացեղենի հարցում պահպանողական ճապոնացիների կողմից ու մինչ օրս մեծ ժողովրդականություն է վայելումՙ դառնալով ազգային բրենդ: Մելոնպանը մեծ տարածում ունի նաեւ Թայվանում, Չինաստանում եւ Լատինական Ամերիկայում: Այն պատրաստվում է սովորական թթխմորով քաղցր խմորից, որը պատում են կարագով ու ձվով խմորի բարակ շերտով: Սովորաբար մելոնպանը սեխի համ չունի, սակայն վերջերս որոշ արտադրողներ բուլկիի մեջ սեխ են ավելացնում: Կան այս հացաբուլկեղենի տարատեսակներՙ շոկոլադով, կարամելով, թխենու օշարակով, երբեմնՙ հարած սերուցքով կամ կրեմով:
Կարեւոր է նաեւ, որ Հովհաննես Սագոյանն աճեցրել է ճապոնացի հացթուխների մի քանի սերունդ, նրա ամենահայտնի աշակերտը եղել է Ֆուկուդա Մոտոյոշին, որը համարվում է Ճապոնիայում տարածված «հյուրանոցային» կոչվող հացի ստեղծողը:
Սագոյանն ամուսնացած է եղել ճապոնուհի Ցուրուկո (Ցուրու) Սագոյանի (1888-1962) հետ եւ ունեցել երեք դուստր, որոնք չունենալով Ճապոնիայի քաղաքացիությունՙ եղել են հայրենազուրկ (ըստ ճապոնական օրենքիՙ ճապոնացիների եւ օտարազգիների ամուսնությունից ծնվածները չեն կարող լինել Ճապոնիայի քաղաքացի): Սագոյանի դուստրերը թեեւ հայերենին չեն տիրապետել, սակայն իրենց հայ են համարել եւ հաճախել են Տոկիոյի Սուրբ Նիկոլայ (Նիկորաի-դո) Հարության ուղղափառ եկեղեցի: 1925-ին Ճապոնիա այցելած Էջմիածնի միաբան Ռուբեն արքեպիսկոպոս Մանասյանը Ամենայն հայոց կաթողիկոս Գեւորգ Ե-ին գրած եւ Հայաստանի ազգային արխիվում պահվող իր ուղեւորության զեկուցագրում նշել է հետեւյալը. «Տոկիոյում ոմն էրզրումցի Յովհաննէս Ղեւենեան, որը երկար տարիներ ապրում է Ջափոնիայում, ունէր Ջափոնուհի կին եւ երեք աղջիկ, որոնք դեռ մկրտւած չէին: Կինըՙ Ցուրուկօ Միակոզաւան եւ Քիմիկօ, Եւգենիա եւ Լիլի աղջիկները մկրտւեցին իմ ձեռքովՙ ընդունելով Հայադաւանութիւն, իսկ Յովհաննէս Ղեւենեանը եւ Ցուրուկօ Միակոզաւան պսակւեցին Հայոց եկեղեցու ծէսով» :
Սագոյաններին է նկատի ունեցել 1932-ին Բոստոնի «Հայրենիք» օրաթերթին նամակ հղած Յ. Խ. սկզբնատառերով բոստոնցի հայըՙ գրելով. «Թոքիօ (Ճափոն) ունիմ բարեկամ մը, որ ամուսնացած է ճափոնացի աղջկան մը հետ, որմէ ունի երեք դուստրեր, մինՙ 12, միւսըՙ 15 եւ երրորդըՙ 18 տարեկան: Բարեկամս ցանկութիւն կը յայտնէ գալ հաստատուիլ կամ ատեն մը բնակիլ Ամերիկա, որպէսզի հնարաւորութիւն ստեղծէ ամերիկեան կրթութիւն տալու իր դուստրերուն»: Ղեւենյանի այդ ցանկությունը, սակայն, չի իրականացել:
Սագոյանի դուստրերից Լիլին տեսքով նման է եղել հայուհու: Մինչեւ 1941-ը նա թղթակցել է Բոսթոնի անգլերեն «Հայրենիք» շաբաթաթերթին, իսկ 1943-1945 թթ. աշխատել է «Ռադիո Տոկիոյում» որպես մեքենագրուհի: Երբեմն էլ վարել է «Զրո ժամ» քարոզչական անգլալեզու հաղորդումը, որը սփռվել է Խաղաղ օվկիանոսի գոտում գտնվող հակահիտլերյան խմբավորման համար: Այսպիսով, Լիլին դարձել է «Տոկիոյի վարդեր» անվանված անգլալեզու ռադիոհաղորդավարուհիների խմբի անդամ, Իվա Իկուկո Տոգուրի դ Աքուինոյի, Ֆումի Սաիսոյի, Ռութ Հայակավայի եւ այլոց հետ միասին: Ի դեպ, Լիլի Ղեւենյանը որպես վկա հարցաքննվել է ամերիկաճապոնուհի ռադիոհաղորդավար Իվա Իկուկո Տոգուրի դ,Աքուինոյի հայտնի դատավարության ժամանակ (վերջինս ամերիկացիների կողմից մեղադրվել է Երկրորդ աշխարհամարտի, այսպես կոչված, Առանցքի ուժերի հետ համագործակցության մեջ):
Իվան Սագոյանը վախճանվել է 1952-ին, Տոկիոյում: Թաղված է Յոկոհամայի օտարերկրացիների գերեզմանատանը, դուստրերը հոր տապանաքարը գրել են տվել անգլերեն:
Ի դեպ, երգչուհի Գոհար Գասպարյանը վկայել է, որ 1957-ին Ճապոնիա կատարած իր ուղեւորությունից հետո նամակ է ստացել Մացույամա քաղաքում իր հետ ծանոթացած մի ճապոնուհուց, որը ստորագրված է եղել հայատառՙ Սաքանյան ազգանվամբ («Թե ինչ առեղծված է դա, չեմ կարողանում պարզել», ասել է երգչուհին): Անշուշտ, խոսքը վերոհիշյալ Սագոյան ընտանիքի աղջիկներից մեկի մասին է:
Այսօր ճապոնացիները երախտագիտությամբ են հիշում իրենց ազգային բուլկի պարգեւած հայ հացթուխին, նրա անունը հիշվում է տարբեր հոդվածներում եւ հանրամատչելի գրականության մեջ (օրինակ, Իդա Յուկիկոյի «Հաճախակի օգտագործվող բաների ծագումն իմանալովՙ սկսում ենք ճանաչել աշխարհը» գրքի առաջինՙ «Հաց» հատորում, 2000, էջ 20-21):
Իսկ Հովհաննես Սագոյան Ղեւենյանի հիմնած «Մսյե Իվան» հացի փուռը գործում է մինչ օրս: Այնտեղ կազմակերպվում են վարպետության դասեր հացթուխների համարՙ երկյուղածորեն պահպանելով հացաբուլկեղենի թխման ավանդույթները եւ հայ հացթուխի տեխնոլոգիան…
