ՌՈՄԵՆ ԿՈԶՄՈՅԱՆ
Րոպեներ առաջ վերադարձա ՌԱԿ կենտր. վարչության կողմից կազմակերպված Մեծ հայրենադարձության 70-ամյակին նվիրված «կլոր սեղանից», եւ քանի դեռ տպավորություններս թարմ են, որոշեցի այդ օգտաշատ, արդիական միջոցառման որոշ դրվագներ հանձնել թղթին:
Կազմակերպիչները շատ տեղին եւ ճիշտ, առաջին իսկ պահից, խնդրեցին ներկաներին քննարկվող հարցը չքաղաքականացնել եւ այսօրվա արտագաղթի պայմաններում շեշտը դնել երեւույթի հոգեբանական ֆակտորների վրա ( ):
Մթնոլորտն ավելի քան դասական էր, թե՛ պարոն Ավետիքյանի բացման խոսքով եւ թե՛ պատմական գիտությունների դոկտոր Սուրեն Սարգսյանի, որպես վարողի, չափի զգացողության եւ նյութին լիիրավ տիրապետելու արվեստով:
Քանի որ տողերիս հեղինակը մասնակից է եղել 1964-65թթ. քարավանների ընդունման կազմակերպչական աշխատանքներին, նրան ավելի սրտամոտ ու հարազատ էր քննարվող թեման, գումարած իր արեւմտահայ ծագումը:
Արդ մեկ-երկու օրինակով, հատկապես երիտասարդներին ներկայացնեմ այդ օրերի մթնոլորտն ու իրավիճակը Հայաստանում, ամենայն օբյեկտիվությամբՙ թվարկելով ե՛ւ լավը, ե՛ւ վատը… Վերջին մոտեցումը (վատն ու լավը) խիստ կարեւոր եմ համարում, քանի որ անկախությունից հետո միայն անպատասխան հարց առաջացավ, թե ինչո՞ւ տվյալ ժամանակըՙ ներկան, միշտ թերագնահատում է անցյալը, իր պատմությունը, իր ճշմարտությունները:
Երբ խոսում ենք քսան տարի ետ գնալով, ժողովրդի գոնե կեսը (տաքսիստներին չհաշված) կարոտով է հիշում անցյալը, բայց երբ հայտնվում է պաշտոնական կարծիք, լավագույն դեպքում լռութուն է: Այսօր մենք չենք ընդունում մեր խորհրդային շրջանը, որն էլ իր հերթին չէր ընդունում Առաջին հանրապետության շրջանը: Ինչո՞ւ: Այդ հարցին կպատասխանի քաղաքագետը, պատմաբանը, թե՞ հոգեբանը, միեւնույն էՙ միայն լինի՛ որեւէ պատասխան:
Սփյուռքահայ գրողների քանի՞ առաջին համագումար եղավ, քանի՞ առաջին համաժողով, ո՞ւր են նախկինները:
Ցավոք, երբ ետ ենք նայում, տեսնում եւ հիշում ենք միայն, որ ջարդվել ու աքսորվել ենք, բայց որ աշխարհի առաջավոր երկրների շարքում ենք եղել, գիտությամբ, մշակույթով, նույնիսկ արդյունաբերությամբ, դրանք չենք հիշում ու չենք ասում:
Գալով ներգաղթինՙ չեմ կարող չհիշել «մեծ գործերը մեծ զոհեր են պահանջում»-ը, եւ եթե ներգաղթն իր բացառիկ ու անգնահատելի արդյունքը տվեց մեր երկրին, ապա դրա կողքին եղան, կասեի, անձնական ողբերգություններ:
Ընթերցողը կպատկերացնի, թե ի՞նչ ապրեցին Եգիպտոսից ժամանողները, երբ բարեկեցիկ կյանքից հետո մտան Լենինականի «փափախանա» թաղամասը, ուր աննկարագրելի ցեխ էր, եւ բեռնատարը չէր կարողանում մոտենալ արդեն պատրաստ, անորակ շենքերին, որոնց տեղաբնակներն էին սպասում տասնյակ տարիներ: Անշուշտ, Հասաքեից եկած Անտուանն իր վեց մանկահասակ զավակներով նստած էր գորգերը փռած ջեռուցվող տան հատակին, իսկ նկարիչ Հակոբ Հակոբյանի եղբայրըՙ Սարգիսը, գլուխն առած ափերի մեջ չէր ցանկանում «քակել» իրերի արկղերը: Նա ուզում էր ետ գնալ հենց այդ պահից ու գնաց տարիներ անց, չնայած տեքստիլ կոմբինատում դիրքի հասավ, ճանաչվեց որպես լավագույն քիմիկոս:
Հակոբյան, Ծուլիկյան, Դոստումյան եւ այլ ընտանիքների կողքին էր Կիպրոսից ժամանած վարորդ Ժանոն, որն աղմուկ էր անումՙ ասելով, որ իրեն խոստացել են «լյուքս ավտոբուս», բայց հիմա տալիս են «Պազ», եւ որքան գնահատելի էր այն փաստը, որ Ժանոն դեռ երկիր չհասած արդեն գործ ուներ, նույնքան այպանելի էր այն, որ Հայաստանի վարորդների համար «Պազ»-ը լյուքս էր: Եթե Ժանոն հիմա Հայաստանում է, վստահաբար լյուքս կգտնի, իսկ գո՞րծ…
Ահա ժանոների, սարգիսների, անտուանների դժվարությունների, զրկանքների շնորհիվ էր, որ Հայաստանը թարմ արյուն ստացավ, ծաղկեց, միության մեջ առաջատարի դեր ունեցավ, ունեցավ սրտաբան Զավեն Դոլաբչյան, իսկ վերջինսՙ ախպար կին, որն էլ գիտնականին ԱՄՆ առաջնորդեց: Ո՞ւր է այժմ նրա սերունդը օտար փեսայովՙ գուցե Եգիպտոսո՞ւմ…
Չեմ կարող գայթակղությունս զսպել ու չհիշել մի դրվագ վերոհիշյալ «կլոր սեղանից». երբ ներկաներից մեկը դժգոհեց, թե ժամանակին իրեն ախպարի ճուտ են ասել, մեկ այլ դասական ախպարի ճտի ճուտՙ հայտնի մտավորական Վերժինե Սվազլյանի նույնպես մտավորական աղջիկըՙ Քնարիկն ասաց, որ ինքն այդ ախպար չարչրկված հասկացության մեջ միշտ որակի իմաստ է տեսել եւ օրինակներով, կասեիՙ երկրաչափորեն, ապացուցեց իր կարծիքըՙ երկրորդելով վարողի նույն մոտեցումը:
Ավարտելով խոսքսՙ ասեմ, որ զեկուցողըՙ պատմական գիտությունների դոկտոր Արման Եղիազարյանն իրեն հատկացված ժամի մեջ մնաց, այնուհանդերձ ստիպված եղավ պատասխանելու հարցերի մի տարափիՙ ցույց տալով տվյալ թեմայի իր գերազանց իմացությունը եւ ընդհանուր զարգացումը:
Շնորհակալություն կազմակերպիչներին, որ այս «հայ ես դու, հայ եմ ես, վայ քո ցավը տանեմ ես» ժամանակներում կարողացան կազմակերպել գիտական, բարեկամական, ջերմ մթնոլորտով հանդիպումը:
12.12.2017.
