2002 թվականի հուլիսի 1-ին Հոլանդիայի Հաագա քաղաքում իր գործունեությունն է սկսել մի բան, ինչի մասին մենք չգիտենք: Չենք էլ ուզում իմանալ, մեզ պետք չէ, մենք հո գործ տվող չե՞նք, որ նման թիթիզ բաները մեզ պետք լինեն: Խոսքը Հաագայի միջազգային քրեական դատարանի մասին է, որն իրականում հիմնադրվել է 1998-ի հուլիսի 17-ինՙ Հռոմի ստատուսի հիման վրա, բայց, ինչպես նշեցի, իր գործունեությունը սկսել է 2002-ի հուլիսի 1-ից: Դատարանը, որն ի դեպ քրեական արդարադատության միջազգային առաջին մարմինն է, քննում է մարդկության դեմ կատարած հանցագործությունների, ցեղասպանությունների եւ ռազմական հանցագործությունների մեջ մեղադրվող անձանց կամ ուժերի գործերը:
Ունե՞նք հիմք, ավելինՙ հիմքեր, որպեսզի դիմենք այս դատարան: Ունենք: Դիմո՞ւմ ենքՙ ոչ, չենք դիմում: Ինչո՞ւ չենք դիմում, չէ՞ որ հիմքեր ունենք, որովհետեւ մենք ի տարբերություն այս դատարան դիմողների թիթիզ չենք եւ գործ տվող չենք:
Կոնկրետ Թուրքիային, նկատի ունեմ այսօրվա Թուրքիային դատի տալը գուցե եւ իրավական առումով խնդրահարույց է, քանի որ մենք որքան էլ գիտենք, որ Ցեղասպանության զոհերի ժառանգներն ենք, իսկ այսօրվա թուրքերն էլ օսմանների եւ երիտթուրքերի ժառանգներն են, բայց դատարանում, այն էլՙ միջազգային, մենք պետք է ապացուցենք, որ հանդիսանում ենք ցեղասպանության ենթարկվածների իրավահաջորդը, որ այդպիսին է հանդիսանում նաեւ Հայաստանի Հանրապետությունը, բացի այդ մենք պետք է ապացուցենք, որ այսօրվա թուրքերը երեկվա թուրքերի իրավահաջորդն են: Սա դժվար գործ է, մանավանդ երբ չես աշխատում այս ուղղությամբ:
Բայց Ադրբեջանին դատի տալ հո կարո՞ղ ենք: Փաստերՙ որքան ուզեք: Օրինակ, Լեռնային Ղարաբաղի դատախազությունը, չգիտեմ ո՞ւմ համար, անցնող շաբաթ հայտարարեց, որ ապրիլյան քառօրյա պատերազմի ժամանակ զոհված երեք մեր զինվորներՙ 19-ամյա Քյարամ Սլոյանը, վարորդ Հրանտ Ղարիբյանը եւ 31-ամյա մայոր Հայկ Թորոյանը գլխատվել են, ընդ որում Հայկ Թորոյանին ադրբեջանցիները գլխատել են նախքան նրան սպանելը, կենդանի վիճակում: Ավելին, դատախազությունն արձանագրել է մեր զոհված զինվորների դիակների խոշտանգման այլ դեպքեր: Հարգելով նրանց անմահ հիշատակը եւ նրանց ծնողներին ուժ ու տոկություն մաղթելով, եւս մեկ անգամ չեմ տա նրանց անունները, պարզապես ասեմ, որ նրանց ականջները ադրբեջանցիները կտրել են: Սա ի՞նչ է: Ավելի ճիշտՙ սա ռազմական հանցագործություն չէ՞: Եթե չեն, ապա էլ ո՞րն է ռազմական հանցագործությունը, իսկ եթե են, ապա մենք ինչո՞ւ այսօր Հաագայում չենք ու դատարանից դուրս չենք գալիս այնքան ժամանակ, քանի դեռ գլխատող եւ ականջ կտրող թշնամին չի հայտնվել այնտեղ, որտեղ հայտնվում են միջազգային տականքները:
Այո, այս փաստերի առնչությամբ ԼՂՀ ՄԻՊ-ը եւ զոհվածների ընտանիքների անդամները դիմել են միջազգային դատարան, բայց այդ դատարանը կոչվում էՙ ՄԻԵԴ, ժողովուրդ, ՄԻԵ՛Դ, այսինքնՙ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան: Այս դատարանը, ով չգիտի ասեմ, որ քննում է մարդու իրավունքների խախտումները… մեր տղերքի գլուխներն ու ականջներն են կտրել, մարդիկ, նրանց աչքերն են հանել, մատներն են կտրել, մարդիկ, ու մարդու իրավունքնե՞ր, ի՞նչ մարդու, սպանված-խոշտանգվա՞ծ…
Բայց մենք թիթիզ բաներ չենք սիրում, գործ տվող չենք: Ի՞նչ գործ ունենքՙ Ադրբեջանին դատի տալ, այն էլՙ միջազգային քրեական դատարանում: Դրա համար պետք է Հաագա գնալ, միջազգային բարձրակարգ փաստաբաններ վարձել, նրանց աշխատավարձ տալ, բյուջեից, որն ուրիշՙ սրբասուրբ նպատակների համար է, հիմա էլ ամառ է, բոլորը հանգստանալ են ուզում, ի՞նչ դատ, այ ախպեր, համ էլՙ էդ Հոլանդիայում ծով կա՞ գոնե:
Հոլանդիայում ծով կա, ավելինՙ Հաագան հենց այդ ծովի ափին է: Ճիշտ է, այն կոչվում է Հյուսիսային ծով ու որպես կանոն դրա ափին չեն պառկումՙ արեւի տակՙ թոթափելով ողջ տարվա աշխատանքային հոգնածությունը կամ չաշխատելուց առաջացած հոգնածության կեղտը, բայց դա էլ երեւի հատուկ նպատակներով է այդպես ստացվել: Բանն այն է, որ Հաագա գնացողը ծով չի գնում, գնում է դատարան, գնում է գործով, գնում է փաստերով զինված, գնում է հաղթելու, գնում է, որովհետեւ թիթիզ է եւ գործ տվող:
Կներեք մեզ, զինվորների մայրեր… Եթե կարող եք:
