Բորիս Պաստեռնակն իր նշանավոր «Դոկտոր Ժիվագո» վեպի անգլերեն հրատարակության առաջաբանում շատ յուրօրինակ բացատրություն է տալիս զարմանալի թվացող այն երեւույթին, թե այդ ինչպես պատահեց, որ ամենեւին էլ ոչ միասնական, իրավազուրկ, տանջված ու սոված սովետական ժողովուրդը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում կարողացավ միահամուռ դիմակայել ֆաշիստական Գերմանիային ու ջախջախել նրան. պատերազմը այն բացառիկ առիթն էր, ասում է մեծ գրողը, որ սովետական ժողովուրդը վերջապես իրական մասնակցություն ունենար երկրի եւ աշխարհի քաղաքականությանը:
Մեր պարագայում դժվար է, եթե ոչ անկարելի, զուգահեռներ անցկացնել վերեւի եզրակացության եւ Արցախյան մեր դիմակայության միջեւ- մասշտաբներն ու պայմաններն են խիստ տարբեր: Այնուամենայնիվ պաստեռնակյան այդ մեկնաբանությունը հուշումներ ունի ապրիլյան առաջին տասնօրյակի համաժողովրդային մեր ոգորումների, համազգային ոգեւորության հետ, երբ առաջնագծերում մերՙ դեռեւս մարտական մկրտություն չստացած զինվորն ու կրտսեր սպան եւ անմիջապես նրանց օգնության հասած փորձառու մարտիկները փաստորեն ազգային, քաղաքական, պետակա՛ն ինքնառաջադրանք կատարեցին փառավոր կերպով, արյուն ու կյա՛նք, բովանդակություն եւ իմա՛ստ տալով մեր գոյության: Մեկ անգամ չի ասվել, որ նրանք, գոնե նրանց մեծամասնությունը, գալիս է մեր երկրի համեստ կամ հազիվ ծայրը ծայրին հասցնող խավերից, այսինքն ազգաբնակչության մեծամասնությունից. նրանք մեր երկրի լուսանցքայնացված (մարգինալացված), արհամարհված, անտեսված խավերի զավակներն են ու ներկայացուցիչները, որոնք քաղաքական կարեւորագույն գործ կատարեցին ու թերեւս անգիտակցաբար, ըստ պաստեռնակյան տեսության, առիթ ստացան իսկական քաղաքականության մեջ մտնելու, ինչից զրկված էին առհասարակ- վկա՛ տեղական ու համապետական ընտրությունները:
Այս պահին հիշեցի մեր ռամկավար ընկերներից մեկին, որ 2008 թ.ի խորհրդարանական ընտրություններից հետո, երբ ուղիղ եթերում հեռուստալրագրողի հարցին, թե ինչո՞ւ ժողովուրդը բավարար ձայն չտվեց ՌԱԿ-ին խորհրդարան անցնելու, սրամտորեն ու սարկազմով պատասխանեց. «Բայց ի՞նչ կապ ունի ժողովուրդը ընտրությունների հետ»:
Իրոք, ամեն տեսակի ընտրություններում, համայնքային, քաղաքային թե համապետական, ժողովուրդը զրկված է եղել իր հավաքական կամքը թելադրելու իրավունքից: Քվեարկել է մեկին, ընտրվել է ուրիշը: Նրան միշտ պահել են իսկական քաղաքականությունից հեռու: Իշխանախումբը, նրան սպասարկող ու նրանից օգտվող տզրուկների ու զոռբաների ջոլիրը, ներառյալ տնտեսական ամեն մի նախաձեռնության հետ փայ մտնող զինվորականներն ու չինովնիկները, առավելՙ օրենքի պաշտպան բոլոր կարգի անօրենները, քաղաքացիներին հեռու են վանել կառավարման եւ ինքնակառավարման համակարգերից, մինչ ընդդիմադիր կոչվածները այդ քաղաքացիների մեկ այլ մասին օգտագործել են իրենց պետքերի համար ու դեն շպրտել: Նրանք մնացել են լուսանցքներում, ոմանք ընտրակաշառք են վերցրել, ուրիշներ վախեցել են զրկվել խեղճուկ աշխատավարձից, ու տակավին ուրիշներՙ պարզապես քվեարկել են ոտքով…
Իսկ հիմա, ապրիլյան դաժան փորձությունից հետո, պարզվում է, որ լուսանցքայիններին ու նրանց որդիներին է վիճակվել պետական-քաղաքական գլխավոր դերակատարությունը: Դերակատարությունՙ որը նրանք կատարել են ամենայն պատրաստակամությամբ, խիզախորեն, ինքնազոհությամբ: Ուստի նրանք այսուհետ չեն կարող լուսանցքներում մնալ, նրանք այսօրվա մեր պատմությունն են գրում, նրանք մեր ապագան են կերտում:
Վերադարձրեք նրանց մարդկային ու քաղաքացիական իրավունքները, գուրգուրացեք, հարգեք նրանց: Ճանապարհ տվեք նրանց:
