ՏԻԳՐԱՆ ԵԿԱՎՅԱՆ, «France-Arme՛nie», septembre 2013, Ֆրանս. թարգմ. Պ. Ք.
Ռուսաստանում է ապրում Հայաստանից դուրս հաստատված ամենամեծ հայկական համայնքը, որը, սակայն, մտավոր արտադրանքով չի արդարացնում սպասելիքները: Այդուհանդերձ կան բարի կամքի մարդիկ, ովքեր առանց աղմկելու ապրեցնում են հայկական գիրքը: Սամվել Ղազարյանը մեկն է մշակույթի անխոնջ մարտիկներից:
«Ноев ковчег» ամսաթերթի խմբագրատանը, հարմարավետ բազկաթոռին նստած, Սամվել Ղազարյանը մտասույզ ծխում է: Նա խոսում է խռպոտ ձայնով եւ ընտիր հայերենով: Ես տեղեկանում եմ, որ նա Երեւանից Մոսկվա է տարագրվել «մութ» 1990-ականներին, երբ բացել է ճարտարապետական արվեստանոց: Մոսկվայում (եւ առհասարակ Ռուսաստանում) հայկական գրքերի պակասը գիտակցելովՙ նա ձեռնամուխ է եղել հրատարակչական գործին: «2005-ին ես ստեղծեցի իմ Uni Press հրատարակչությունըՙ հիմք ընդունելով իմ Uni Prom ճարտարապետական արվեստանոցը: Մեր հրատարակած առաջին գիրքը իտալացի գրող Ջովանի Գուայտայի ստեղծագործությունն է Հայոց ցեղասպանության մասին», պատմում է Սամվել Ղազարյանը:
Նա չբավարարվեց հայոց պատմության այդ մռայլ էջով: Ունի որոշակի նպատակ. հայ գրականության մեծ դասականներին հնարավորինս շատ ճանաչելի դարձնել ռուսալեզու (հայ կամ այլազգի) հանրությանը: Ղազարյանի անձնական ներդրման շնորհիվ լույս ընծայվեցին թարգմանություններ: Խոսքը վերաբերում է, մասնավորապես, Րաֆֆիին («Սամվել», «Դավիթ-Բեկ», «Խենթը»), ինչպես նաեւ Մուրացանին («Գեւորգ Մարզպետունի»), Դերենիկ Դեմիրճյանին, չխոսելով արդեն հին ու նոր, կրոնական եւ աշխարհիկ պոեզիայի (Նահապետ Քուչակ, Գրիգոր Նարեկացի, Պարույր Սեւակ, Հովհաննես Շիրազ), ինչպես նաեւ Թումանյանի հեքիաթների մասին: Դժվարին պայմաններում լույս տեսավ ընդհանուր առմամբ չորս տասնյակ աշխատություն: Այսօր նրա շնորհիվ հնարավոր է ռուսաց լեզվով հայկական կամ Հայաստանին վերաբերող գրքեր գտնել Մոսկվայի, ինչպես նաեւ Երեւանի գրախանութներում:
«Մենք Ռուսաստանում ունենք բազմաթիվ տաղանդներ, որոնք ստեղծագործական մեծ ներուժ են կազմում, բայց մինչեւ օրս մենք չենք կարողացել միավորվել մի ընդհանուր նախագծի շուրջը», գանգատվում է Ղազարյանը: «Զարմացած եմ հավատարիմ եւ շատ ուսյալ ռուս ընթերցողների զանգվածի գոյությունից, որոնք մոտիկից հետաքրքրվում են մեր գրականությամբ: Սովորաբար տարեց մարդիկ են գալիս ինձ տեսնելու եւ այս կամ այն թեմայի շուրջը բանավիճելու», պատմում է նա ծխելով: Ինչ վերաբերում է հայերինՙ նրանք տարբեր են: «Մոսկվայում կգտնեք Բաքվի հայերի (ռուսալեզու), Աբխազիայի, Օսիայի, Կրասնոդարի, Ռոստովի, Ստավրոպոլի (հայախոս) հայերի. նրանք իրարից տարբեր են, եզակի եւ յուրօրինակ», շարունակում է Սամվել Ղազարյանը:
Հրատարակչի գլխավոր հոգսերից մեկը գրքերի տարածումն է: Գրահրատարակչության ֆինանսական անդունդում շահավետ գործարքների մասին չմտածող Ղազարյանը մխիթարվում էՙ մտածելով նախկին ԽՍՀՄ տարածքի բազմաթիվ հայկական ամենօրյա եւ կիրակնօրյա դպրոցների հազարավոր աշակերտների մասին: Օրինակ, Աբխազիայում կան 36 հայկական ամենօրյա դպրոցներ, որոնցից յուրաքանչյուրը անվճար ստանում է հրատարակված բոլոր գրքերից մեկական օրինակ: Նույնը կարելի է ասել Մինսկի, Օդեսայի, Կիեւի կամ Կալինինգրադի հայկական մյուս կառույցների մասին: «Խնդիրը տնտեսականից ավելի շատ բարոյական է: Հարկավոր է ձեւավորել սեփական ժառանգությանը քաջածանոթ երիտասարդ սերունդ: Եթե Ռուսաստանի հայերի գոնե 1 տոկոսը կարդար իմ հրատարակած գրքերը, ես երջանիկ կլինեի: Ցավոք, այդ թիվն էլ չենք ապահովում», ասում է նա:
Այս խնդիրը ծանոթ է նաեւ ֆրանսահայերին:
