Շատ բան այն ամենից, ինչ մենք ժամանակին արտադրում, ստեղծում էինք որպես նյութական բարիք՝ շենացնելով, ամրացնելով մեր երկիրը, շատ բան, ինչ մենք ինքներս լավ էլ ունեինք, հիմա ներկրում, ներմուծում ենք դրսից՝ որտեղից ասես ու ինչ ասես: Մեր շատ գործարարների գործարարությունը հենց պատրաստի ներկրել-վաճառելը, տալ ու առնելն է. էլ ի՞նչ մտածել, գլուխ ցավեցնել, հիմնական միջոցներ ստեղծել ու ծախսատար արտադրություններ հիմնել, դեռ այդքան էլ մարդիկ պահել եւ իրացման շուկաներ գտնել… Կամ ինչո՞ւ միայն գործարարները. քաղաքական ու պետական այրերը, այլեւայլ «գործիչներ» ե՛ւ տարբեր կարգեր ու բարքեր են «ներկրում»-ներմուծում՝ հաճախ մեզ համար խորթ, ե՛ւ պատրաստի միտք ու գաղափար, ե՛ւ անգամ օտար մտածողության ու լեզվական կաղապար…
Նոյեմբերի վերջին ուրբաթ օրը հանրապետության որոշ առեւտրական ցանցերում արդեն հերթական օտարամուտ «սեւ ուրբաթն» էր հայտարարվել, որին ամսի 29-ի լուրերի ժամանակ անդրադառնալով՝ մեր Հանրային հեռուստատեսությունը գոհունակությամբ հայտնեց, թե դրա զեղչերը պահպանվել են նաեւ հանգստյան օրերին ու, պետեկամուտների կոմիտեի ամփոփած տվյալներով, քաղաքացիների կատարած առեւտրի ռեկորդային ցուցանիշ է գրանցվել: Այո, ինչպես այստեղ էլ ասվում է, խոսքն ընդամենը զեղչերի մասին էր:
Այլասիրությունը, ինչ-որ իմաստով նաեւ օտարասիրությունը ինչպես մարդկային, այնպես էլ երեւի մեր ազգային դրական ու գովելի մի հատկանիշը կարող ենք կոչել: Բայց օտարամոլությունը, ամեն ինչի անքննադատ պատճենումն ու ընդօրիակումն, անկասկած, ախտ պետք է համարել: Հիշենք, որ մարդային մտածողության մեջ տարբեր գույներ նաեւ այս կամ այն հատկանիշի կրող, այս կամ այն բանի խորհրդանիշ են համարվում: Երբեմն՝ տարբեր ազգերի մեջ իրարից տարբերվող: Կանաչն, օրինակ, գարնան ու զարթոնքի, կապույտն՝ անամպ երկնքի, ոսկեգույնը՝ արեւի, հասուն արտերի… Ջահել-ջիվանին ասում ենք՝ կարմիր արեւ, կամ երբ ասում ենք՝ կանաչ-կարմիրը կապել, հասկանում ենք ամուսնացնել, պսակել, իսկ սպիտակը, ճերմակը մաքրության, նաեւ անմեղության, հավատարմության գույն է համարվում:
Իսկ ահա պետական դրոշների վրա կանաչ գույնը, որքան մեզ հայտնի է, մահմեդականություն է խորհրդանշում: Հնդիկների շրջանում, դատելով հնդկական հեռուստաֆիլմերի որոշ դրվագներից, սպիտակը կարծես թե նաեւ վշտի, սգո արտահայտություն է, նման դեպքում սգակիրները սպիտակ զգեստ են հագնում: Իսկ ո՞ր հայը չգիտե, որ հայերիս համար մահվան, դժբախտության օր է սեւ օրը, նաեւ վշտի ու սգո գույն է սեւ գույնը, այս վերջինը՝ նայած ինչ պարագայում: 1988-ի դեկտեմբերի 7-ի անիծյալ «սեւ» օրը կարծեմ հենց ուրբաթ էր… Ուրեմն ինչո՞ւ ուրիշներից մեքենայորեն վերցնելով՝ «սեւ ուրբաթ», սեւ որեւէ օր ասել՝ պարզապես զեղչ հասկանալու համար: Որ դրանով զարգացա՞ծ համարվենք, որ դրանո՞վ առեւտուրը շատանա: Եղբայր, եկեք ինչպես առաջ՝ զեղչ ասենք, մեծ զեղչեր ասենք, զեղչերի օր, դրա տարբեր կարճ ու երկար հոմանիշներ ասենք, էլի, մեր լեզուն դրանցից քի՞չ ունի կամ քի՞չ է թույլ տալիս ստեղծել: Կուզեք՝ մեծազեղչեր ասեք, կուզեք՝ զեղչահանդես ասեք: Կենցաղային էլեկտրատեխնիկայի խանութների կարծեմ «Վեստա» ցանցն էր, շնորհակալություն իրեն, մի անգամ համարյա նորության նման մի պարզ հայերեն բառով ասել՝ գնիջեցում, իսկ հենց վերը նշված օրերին էլի մի նոր հայեցի բառ առաջ բերեց՝ զեղչարշավ:
Խնդիրը, միայն, նույնպես խիստ կարեւոր ազգային դեմքն ու մտածողությունը փոխելը, կորցնելը չէ: Խնդիրը, նաեւ, չարագուշակ, վատ խոսքի ուժով այդպիսի էներգիա չառաջացնելն է: «Սեւ ուրբաթ», սեւ օր մի՛ «ներկրեք» ու ներմուծեք այստեղ. մինչեւ այժմ պատահածը բավ է…
ԳԵՂԱՄ ՄԿՐՏՉՅԱՆ
