Տարօրինակություններն ամբողջ կյանքում են ուղեկցում մարդ արարածին: Դրանց արդյունքում նրանք թե՛ հաջողություններ են ունենում, թե՛, ասենք, խնդիրներ, որոնք կարող են խճճված ու բարդ տեսք ունենալ, անգամ դժբախտությունների հանգեցնել: Կան վկայություններ, ըստ որոնց՝ այդօրինակ իրավիճակներում առավել հաճախ հայտնվում են սեփական կարծիքը անառարկելի ճշմարտություններ դիտարկող անձինք, այսպես կոչված անսխալականները: Իսկ ահա աշխատանքով այդ իրավիճակներից ելքեր փնտրողներն ու գտնողները նախապատվությունը տալիս են տարօրինակություններ առաջացնող իրավիճակների բացահայտմանը, դրանց վերլուծությանը, պատճառների նախականխմանը: Թե ի՞նչ է այդ աշխատանք համարվողը, վստահ եմ որեւէ մեկը կվկայի, այն պարզապես անորոշ մի զգացում է, շատերիս կողմից հիշատակվող անունը կա, ամանում չկա արտահայտության տեսքով: Ընթերցեք խնդրեմ ՀԱԱՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի կողմից 1967 թվականին հրատարակված «Հայոց լեզվի հոմանիշների բառարան»-ի բացատրություններից մեկը. աշխատել- զբաղվել, թալաթոսել, շլտորել, օգտվել, օգուտ ստանալ…, չձանձրացնելու նպատակով բոլոր հոմանիշները չէ որ ներկայացնում եմ:
Իսկ ի՞նչ է նշանակում աշխատել բառի զբաղվել հոմանիշը, ասենք, մայրաքաղաքի պարագայում: Զանգահարում ես 1-05 հեռախոսահամարին, տեղեկացնում, որ Դրոյի փողոցում շները հարձակվել են վրադ, մի կերպ խուսափել ես հոշոտվելուց: Բարյացակամ լսում են, խոստանում զբաղվել, ասել է թե կաշխատեն ահազանգի ուղղությամբ: Օրեր անց նշված հասցեի հանդիպակաց մայթով եմ անցնում, քանզի նախորդ անգամվա 3 շների փոխարեն հիմա 5-ն էին տարածքում: Ամենայն բարյացկամությամբ զանգահարում եմ 1-05 հեռախոսահամարին, ահազանգում, որին ի պատասխան լսում՝ աշխատանքը շատ է, կզբաղվենք: Դե եկ ու 3.000.000 շնորհյալ վարչապետներից մեկը լինելով հանդերձ հանգիստ տար այս ամենը, երբ շինարարության պահակն էլ է հաստատում, որ շներն իրոք ոչ միայն հաչան, այլեւ կծան են: Բանուկ փողոց է քաղաքի այս հատվածը, այն մշտապես մարդաշատ է, թե՛ մանկապարտեզ կա, թե՛ մանկական բուժհամալիր, առեւտրի կետերն էլ են բազմազան, ծառայություններ մատուցողներն էլ: Սակայն արի ու տես մարդկանց ու մեքենաների վրա հարձակվելու բազմացող շների հանդեպ վերաբերմունքը չի փոխվում, թեեւ ինչ-ինչ հաշվետվություններում քաղաքապետարանի ծախսած գումարները չեն պակասում:
Դե եկ ու հասկացիր, թե ինչքանով է տեղին քաղաքապետարանի առավել կարեւոր ու բարդ աշխատակարգի պայմաններում նման թեմաներից խոսել: Չէ՞ որ եթե հիշատակված շները սահմանափակ թվով քաղաքացիների առօրյան են խաթարում, ասենք` տրանսպորտային բարեփոխումներ հռչակվածը հարյուր հազարավորների հետ է առնչվում, քաղաքապետարանի պաշտոնյա-պատասխանատուների ուշադրությունը շեղում հիմնական հարցերի լուծումից: Հանկարծ չլինի հիշեցնեք, որ ավտոբուսները շաբաթներով չեն լվացվում, կանգառներում կայանելը շիլաշփոթի է վերածվում, վճարասարքերը բոյկոտում են վճարամիջոցների հաստատումը, պարզ չէ մինչեւ 7 տարեկանների երթեւեկի պայմանները, թեեւ այս առումով 1998-ին եւ 2003-ին օրենքներ են ընդունվել: Առաջինով մեկ երեխան է անվճար երթեւեկում, 2003-ի օրենքով՝ երկրորդն էլ, եթե… նստատեղ չի զբաղեցնում: Դե եկ ու պատկերացրու այն ուղեւորի վիճակը, որ լրացուցիչ 150 դրամ վճարելուց խուսափելու նպատակով ստիպված է փոքրիկներին ծնկի վրա ու գրկած տանել: Հետո էլ անհանգստանում ենք, որ պակասող ծնունդների խնդիր ունենք, որ մեր ժողովրդագրական վաղվա վիճակն է մտահոգիչ:
Այսօրինակ մտահոգություններով է հագեցած հայաստանաբնակի առօրյան նորօրյա հայտարարված Հայաստանի Հանրապետությունում: Երբեմն տպավորություն է ստեղծվում, որ օրն այստեղ ոչ թե սովորական 24 ժամերից է կազմված, այլ՝ ոմանց համար, ասենք 23 ժամերից, այլոց համար՝ 25 եւ ավելի: Այս ընթացքում խոսվում է ինչից պատահի, իրական ու անիրական միջավայրից մինչեւ 5 միլիոն բնակչությամբ Հայաստանից, միայն ոչ՝ աշխատանքից, դրա արդյունավետությունից ու ստեղծված ուժից, օգտավետությունից եւ արդյունքից, հպարտության զգացումի դրսեւորումից, հին ու նոր միջավայրերի հաստատումից: Եթե ինչ-որ մեկն ասի, որ այս ամենին կարելի է հասնել թալաթոսելով ու շլտորելով, ոմանք թերեւս… մեղա-մեղա, մեր կառավարիչներին հիշեն, որոնք թերեւս կապ չունեն այս բառերի բուն հասկացության հետ: Նրանց առավել բնորոշողը կտուրը վարողն էլ է մեռնում արտահայտությունն է: Թե ինչու է պետք կտուրը՝ նույն ինքը տանիքը վարել, նույնն է թե՝ հերկել, այլ խոսույթի թեմա է, որը մեզանում ընդունված չէ հանրայնացնել, այ, այլ բան է լռելը: Լռե՞լը… լռե՞լը. թերեւս զուր չեն ասում՝ լռելը ոսկի է:
Թե երբ ու որտեղ՝ ինքներդ գուշակեք:
ԳԵՂԱՄ ՔՅՈՒՐՈՒՄՅԱՆ
