Հայտնի է, որ համաշխարհային պատմության մեջ տեղի են ունեցել բազմաթիվ հեղափոխություններ, որոնց վերջնանպատակն է եղել ազգային իղձերի իրականացումը: Սակայն հենց նույն պատմությունը մատնանշում է, որ միշտ չէ, որ հեղափոխություն իրականացրած ժողովուրդներին հաջողվել է հասնել նվիրական նպատակներին, հակառակը՝ երբեմն էլ նրանց ներքաշել են աշխարհաքաղաքական խաղերի հորձանուտ՝ այդ կերպ փորձելով սասանել տվյալ երկրի հզորությունը: Թերեւս բացառություն չէ 1979 թ. Իսլամական հեղափոխությունն Իրանում, որին էլ հաջորդեց Երկրորդ աշխարհամարտից հետո ամենից տեւական Իրան-իրաքյան 8-ամյա ավերիչ պատերազմը: Հիրավի, այդ պատերազմը զգալի վնաս հասցրեց նաեւ իրանական եւ իրաքյան հասարակությունների անբաժանելի ու խիստ փոքրաթիվ մասը կազմած տեղի հայկական համայնքներին: Թերեւս դրանով է պայմանավորված այն իրողությունը, որ մեր օրերում էլ իրանահայ կամ իրաքահայ ավագ սերնդի հիշողության մեջ դեռ թարմ են այդ հիշողությունները:
Եվ ահա օրերս՝ փետրվարի 8-ին, Վարդանանց տոնի խորհրդանշական օրվա զուգադիպությամբ, Թեհրանի Նոր Բուրաստան գերեզմանատանը տեղի է ունեցել Իրան-իրաքյան 8-ամյա պատերազմի միաստվածային կրոնների նահատակների շիրիմների օծման եւ խնկարկման արարողությունը: «Բոլոր կրոններն ընդդեմ սիոնիզմի» ուշագրավ կարգախոսով ամենամյա համազգային ոգեկոչման արարողության ընթացքում նահատակների շիրիմներին խոնարհվում են ծաղիկներ, որի ընթացքում Իրանի կրոնական համայնքների առաջնորդները լրագրողներին տված հարցազրույցներում հանդես են եկել Պաղեստինի ժողովրդին աջակցելու կոչերով:
Հարկ է նկատել, որ ավելի քան 35 տարի է անցել 8-ամյա պատերազմից, սակայն իրանական հասարակական շրջանակները եւ բարձրագույն իշխանության մարմինները նույն պատրաստակամությամբ ու պատասխանատվության զգացումով են հիշատակում ոգեկոչման այս արարողությունը: Այդ մասին է վկայում այն, որ միջոցառման կազմակերպիչների թվում են Թեհրանի նահանգապետ Ալիռեզա Ֆախարին եւ Նախագահի կրոնական փոքրամասնությունների հարցերով խորհրդական Աբդոլսալամ Քարիմին:
Հետաքրքրական է, որ միջոցառման ընթացքում տեղի է ունենում կարեւոր խորհրդանշական արարողություն: Իրանի Իսլամական Հանրապետության օրհներգով եւ Հայ Առաքելական եկեղեցու կարգով նահատակների հոգու խաղաղության համար կատարվում է կրոնական ծես:
Հիշարժան է, որ շնորհավորելով Իսլամական հեղափոխության գերագույն առաջնորդին եւ համայն Իրանի ժողովրդին 45-ամյակի առիթով՝ Թեհրանի հայոց թեմի առաջնորդ Տ. Սեպուհ արք. Սարգսյանն իր պատգամում ընդգծել է, որ ավելի քան հազար տարի Իրանի հողում ապրած հայ ազգը եւս մեծ ներդրում է ունեցել հայրենիքի եւ հեղափոխության պաշտպանության գործում: Փաստորեն, հայոց եկեղեցու թեհրանյան ներկայացուցիչն ակնարկել է, որ հայությունը ոչ միայն մասնակցել է Իսլամական հեղափոխությանը, այլ նաեւ իր արյունն է թափել հանուն ընդհանուր հայրենիքի՝ այդ կերպ կարծես ապացուցելով ապրելու իր իրավունքն Իրանում: Մինչդեռ Թեհրանի Նահատակների հիմնարկի գլխավոր տնօրեն Աբբաս Ալի Ռեզայիի խոսքով՝ Իսլամական հեղափոխության հաղթանակից մինչ օրս միաստվածային կրոններն ավելի քան 184 նահատակ եւ 606 հաշմանդամություն ունեցող վետերան են նվիրել երկրին:
Ի դեպ, միջոցառման ավարտին միասնական լուսանկարից հետո հուշանվերներ է հանձնվել նահատակներ Ռազմիկ Խաչատրյանի եւ Ալֆրեդ Գաբրիի ընտանիքներին:
Այսպիսով, Իսլամական հեղափոխության 45-ամյակն առիթ է տարածաշրջանի ներկայիս մարտահրավերների համատեքստում նորովի իմաստավորելու ութամյա պատերազմի տարիներին Իրանում հայության անցած անձնվեր կյանքի ուղին, վերարժեւորելու 1980-ական թթ. մարտի դաշտում հայ եւ իրանցի զինվորների առաջնագծում համատեղ կռվելու ու հայրենիքը պաշտպանելու գաղափարը:
ԿԱՐԵՆ ՄԿՐՏՉՅԱՆ
