100 օրից ավելի է, ինչ Արցախը ոչ միայն Հայաստանին, այլ նաև աշխարհին կապող տրանսպորտային միակ հանգույցը՝ Լաչինի միջանցքը, փակ է: Թեև միջազգային ամենատարբեր կառույցներ պաշտոնական Բաքվին միջանցքը բացելու կոչեր ու հորդորներ են հղել, Հաագայի Արդարադատության միջազգային դատարանն էլ միջանցքն անհապաղ բացելու մասին վճիռ է կայացրել, բայց Ադրբեջանն առ այս պահը շարունակում է շրջափակման մեջ պահել ավելի քան 120 հազար արցախցու:
Թեմայի վերաբերյալ «Ազգ»-ը զրուցել է Արցախի Մարդու իրավունքների նախկին պաշտպան Ռուբեն Մելիքյանի հետ:
– Պրն Մելիքյան, ավելի քան 100 օր շրջափակման մեջ գտնվող Արցախի մեր հայրենակիցները կենաց-մահու կռիվ են տալիս: Ի՞նչ բնութագրում կտաք այս իրավիճակին:
– Դժվար է բնութագրում տալ, որովհետև հայաստանյան իշխանություններն ամեն բան արեցին, որ Արցախի շրջափակման օրակարգը դուրս մնա Երևանում, Գյուրիում, Վանաձորում կամ Հայաստանի այլ համայնքներում բնակվող այլ մարդկանց տեսադաշտից կամ օրակարգից: Ու եթե առաջին օրերին բավական մեծ հետաքրքրություն կար շրջափակված Արցախի վերաբերյալ, ապա հետագայում այդ հետաքրքրությունը գնալով նվազեց: Ինչ վերաբերում է միջազգային իրավական բաղադրիչին, ապա այս ընթացքում գոնե մեզ համար մի քանի միֆեր վերացան: Դրանցից մեկն, օրինակ, կապվում էր Արցախի արդեն նախկին պետական նախարար Ռուբեն Վարդանյանի պաշտոնավարել-չպաշտոնավարելու հետ: Ու թեև նա ազատվեց զբաղեցրած պաշտոնից, բայց դրանից հետո շրջափակման վերացման մասով որևէ բան չփոխվեց:
Երկրորդ միֆը միջազգային իրավական մեխանիզմների հետ է կապված, որ առաջին հերթին մեզ՝ իրավաբաններիս է վերաբերում, երբ չափազանցնում ենք իրավական գործիքակազմերի նշանակությունը: Մարդկանց թվում է, որ եթե ինչ-որ հայտարարության տակ ՄԱԿ-ի միջազգային դատարանը կամ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն են ստորագրություն դրել, ապա դրանով կարելի է ինչ-ինչ հարցերում խնդիրներ լուծել: Բայց տեսանք՝ ինչպես Ադրբեջանն այդ թուղթը հօգուտ իրեն օգտագործեց:
Հաջորդն Ադրբեջանի կողմից տարածվող միֆն է, որ այսպիսի քայլերով կարելի է ծնկի բերել արցախցիներին, բայց Արցախում ապրող մեր հայրենակիցները վերահաստատեցին, որ իրենց արժանապատվությունը վեր է ամեն ինչից, եւ ի տարբերություն շատերիս՝ չընկրկելով կարողացան բարձր պահել հայի անունը:
– Կասկածից վեր է, որ Ադրբեջանը, փակ պահելով Լաչինի միջանցքը, Արցախում մարդու հիմնարար իրավունքները մի քանի կետերով է խախտում: Բայց պետք է ծուռը նստել, ուղիղ խոսել, որ թե՛ Հայաստանի, թե՛ Արցախի իշխանությունները 44-օրյա պատերազմից հետո միջազգային ամենատարբեր ատյաններում կարող էին այնպիսի դիվանագիտական աշխատանք տանել, որ այսպիսի իրավիճակի ականատեսը չլինեինք:
– Իշխանությունները փակ դիվանագիտության գործելաճով են աշխատում, ու մենք տեղյակ չենք, թե միջազգային գործընկերների հետ հանդիպումների ժամանակ նրանք ինչ են խոսում կամ անում: Ըստ իս՝ ՔՊ-ականները դիվանագիտությամբ հետաքրքրված չեն, որովհետև այդտեղ իրենց սիրելի «լայվերն» ու «լայքերը» չկան: Ի՞նչ են անում նրանք. հանրությանը դիմելով՝ ասում են՝ ուզո՞ւմ եք դիմենք Եվրոպական կամ Արդարադատության միջազգային դատարան, ապա խնդրեմ, դիմում ենք: Բայց խնդիրը ոչ թե այդ կառույցներին դիմելը, այլ փակ դռների հետևում դիվանագիտություն անելն է, որտեղ պետք է խոսել Արցախի ինքնորոշման իրավունքի իրացման իրավական հիմքերի, Ադրբեջանի կողմից մարդու իրավունքների խախտման մասին: Բայց մեր իշխանավորներն ի՞նչ են անում դրա փոխարեն, շարունակում են Արցախը որպես բեռ դիտարկել ու հնարավորություն տալ, որ Ադրբեջանը միջազգային հանրության համակրանքին արժանացող հայտարարություններ անի: Բայց, հասկանո՞ւմ եք, խնդիրն,առաջին հերթին, մեզանից է, որովհետև եթե մենք չենք կարողանում մեզ պաշտպանել, ապա ուրիշի՞ց ինչ ենք ակնկալում:
– Թե՛ Հայաստանի, թե՛ Արցախի իշխանությունների խոսույթում ասես մի տեսակ նեղացվածություն կա միջազգային կառույցներից, թե Արցախը շրջափակումից դուրս բերելու համար բավարար ջանքեր չեն գործադրում կամ պատժամիջոցներ չեն սահմանում Ադրբեջանի նկատմամբ: Դրսի կառույցների հետ նեղացած կամ մունաթով խոսելը հարցի լուծո՞ւմ է:
– Աշխարհն այժմ բավական լուրջ հակամարտության փուլում է գտնվում եւ ուժային կենտրոններից մեկից (Հաագայի Արդարադատության միջազգային դատարանին նկատի ունի- Ս.Վ.), որ անգամ բավարար լծակներ չունի, ակնկալել, թե ինչ-որ բան պետք է փոխի, կարճամիտ է: Մենք այս ընթացքում լրջորեն սրեցինք մեր հարաբերությունները մեր ռազմավարական դաշնակից համարվող Ռուսաստանի հետ, ու չգիտեմ՝ Հայաստանի բնակիչների քանի՞ տոկոսն է այժմ Ռուսաստանին դաշնակից համարում: Տեսնում ենք նաև, որ Ռուսաստանն էլ իր հերթին է հակընդդեմ քայլեր կատարում՝ թե՛ հայտարարությունների, թե՛ գործողությունների մակարդակով: Խնդիրն այն չէ, որ արտաքին մի ուղղությունն ակտիվացնենք, մյուսն՝ աչքաթող անենք: Այս հարցում գրոսմաստերական հմտությունն է պետք:
– Եթե անգամ ենթադրենք, որ Ադրբեջանը հենց վաղը կբացի Լաչինի միջանցքը, ապա որևէ երաշխիք չկա, որ հաջորդ իսկ պահին նորից չի կարող փակել, հետևաբար՝ ախր մեր հայրենակիցներին ինչպե՞ս պետք է ապահովագրել հնարավոր այդ սցենարից:
– Պատկերացրեք՝ ծակ կաթսայով գետից ջուր եք բերում, պարզ է, չէ՞, որ բավարար ջուր ունենալու համար ծակ կաթսան պետք է փոխել: Այլապես կստացվի՝ անընդհատ ջուր ես կրում, բայց տարան այդպես էլ չի լցվում: Նույն էլ բանակցողի ու իշխանության դեպքում է. նրանք էլ շատ բան կարող են անել, բայց նպատակն այդպես էլ չի արդարացվի:
ՍԵՎԱԿ ՎԱՐԴՈՒՄՅԱՆ
