Հայոց ցեղասպանությանը զոհ գնացած ծնողների հազարավոր երեխաներին հարյուրից ավելի տարիներ պատսպարած Երուսաղեմի հայկական թաղամասի 19-րդ դարում կառուցված որբանոցը վերջին հինգ տարիների ընթացքում վերանորոգման ենթարկվելուց հետո 2022-ի վերջերին իր դռներն է բացել որպես թանգարան, որտեղ ցուցադրության է դրվել քաղաքի հայկական համայնքի հարուստ, բայց ցավոտ պատմությունը, տեղեկացնում է «Ասոշիեթդ Պրեսի» Երուսաղեմի թղթակից Իլան Բեն Չայընը: 1850-ական թվականներին կառուցված շինությունը նախատեսված է եղել հյուրընկալելու Սուրբ քաղաքը այցելող ուխտավորներին: Ապա ծառայել է որպես մենաստան, որբանոց Ցեղասպանությունից փրկված երեխաների համար, հոգեւոր ճեմարան եւ փոքրիկ թանգարան-գրադարան:
Նորաբաց Մարտիկյան թանգարանը այսուհետ այցելուներին կպատմի Սուրբ քաղաքի հետ հայկական համայնքի առնչությունների մասին, միեւնույն ժամանակ յուրահատուկ հուշակոթող դառնալով այն 1,5 միլիոն հայերի հիշատակին, որոնք զոհ գնացին Օսմանյան Թուրքիայի իրականացրած 20-րդ դարի առաջին ցեղասպանությանը: Թանգարանի տնօրեն Ցողիկ Գարագաշյանը նշում է, որ թանգարանը ծառայելու է որպես այցեքարտ ճանաչելու հայերին եւ հասկանալու նրանց դերը Երուսաղեմի պատմության մեջ:
Երուսաղեմում ապրում են մոտ վեց հազար հայեր, որոնց մեծ մասը Ցեղասպանությունից ճողոպրածների հետնորդներն են: Նրանք ապրում են քաղաքի գլխավոր թաղամասերից մեկում՝ Սբ. Հակոբյանց միաբանության վանքի հարեւանությամբ: Սակայն Սուրբ քաղաքի հետ հայոց առնչությունները շատ ավելի հին պատմություն ունեն եւ գնում են մինչեւ հռոմեական կայսրության եւ խաչակրաց արշավանքների ժամանակաշրջանները:
Թանգարանի կենտրոնական մասի հատակը զարդարում է 5-6-րդ դարերում արված չնաշխարհիկ թռչուններով ու խաղողի վազերով հարուստ նրբաճաշակ խճանկարը, որը հայտնաբերվել է 1894-ին հայկական մի հին մենաստանում: Ըստ մակագրության՝ այն նվիրված է եղել բոլոր այն հայերի փրկությանն ու հիշատակին, որոնց «անունները հայտնի են Աստծուն»: Տասնամյակներ շարունակ այդ խճանկարը մնացել է հին քաղաքի դամասկոսյան դարպասի (Բաբ-աշ-Շամ) մոտ գտնվող փոքրիկ մի թանգարանում: 2019-ին Իսրայելի հուշարձանների պահպանության տեսչությունը հայոց պատրիարքարանի հետ միասին ձեռնարկել է խճանկարային այդ հատակի դժվարին տեղափոխությունը եւ տեղադրումը նոր թանգարանում:
Բացի խաչքարերից, պաշտամունքի առարկա դարձած նկարազարդ սալիկներից եւ եկեղեցական հանդերձանքներից, որոնք ցուցադրված են պատշաճորեն, թանգարանը նաեւ խորհրդանշում է հայերի ապրելու կամքը, նրանց հարատեւելու պատմությունը մինչ Երուսաղեմը ձեռքից ձեռք անցավ, կայսրություններ առաջացան եւ անկում ապրեցին:
«Այսօր մենք պատրաստ ենք մեր պատմությունը եւ մշակութային ժառանգությունը ցույց տալ աշխարհին եւ պատմել, թե ինչպես ենք մենք առաջադիմում եւ քայլում ժամանակի հետ», նշում է թանգարանի ուղեկցորդներից Արեգ Քահքեճյանը:
Անգլերենից թարգմանեց ՀԱԿՈԲ ԾՈՒԼԻԿՅԱՆԸ
(The Armenian Mirror-Spectator)
