«Բրուքլինում (Նյու Յորք) բնակվող մի խումբ եռանդուն, համախոհ եւ ստեղծագործող երիտասարդներ 2018-ին նախաձեռնել են թարգմանիչների մի խմբակ ստեղծել, որի նպատակն է վերապրեցնել արեւմտահայերենը, որ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից ճանաչվել է որպես «կորստյան դատապարտված լեզու», գրում է Արփի Սարաֆյանը «Արմինյն Միրոր-Սփեքթեյթր» շաբաթաթերթում, հիշատակելով նաեւ պարբերականի խմբագրական կազմի ավագ սյունակագիր, լուսահոգի Երվանդ Ազատյանի անունը, որը ժամանակին ահազանգել էր այդ մասին: Հոդվածագիրը նշում է, որ երիտասարդների նախաձեռնությունը իր առաջին պտուղը տվել է արդեն: Այս տարի հեղինակային հրատարակությամբ եւ Գալուստ Գյուլբենկյան հիմնադրամի աջակցությամբ լույս է տեսել «Those Words That Offer to US» (Այդ բառերը, որ մեզ առաջարկում են) 135 էջանոց գեղեցիկ հատորը, որ ապացույց է այդ խմբի անդամների նվիրվածությանն ու պատասխանատվության զգացումի՝ հանդեպ մեր ինքնությանն ու պատմությանը: Նրանք հույս են հայտնում, որ թարգմանության միջոցով նոր ուղի կբացվի հասկանալու արեւմտահայերենը, որն էլ կհեշտացնի հաղորդակցությունը տարբեր երկրներում գտնվող ընտանիքների հիմնականում օտարախոս հայ երիտասարդների միջեւ:
Ըստ հատորը գրախոսող Արփի Սարաֆյանի, հատորն ընդգրկում է 19-20-րդ դարերի գրական տեքստեր թարգմանելու հինգ տարբեր փորձարարակական ծրագրեր, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի իր ինքնուրույն մոտեցումը ինչպես ընդհանրապես թարգմանության, այնպես էլ ընտրված հեղինակի նկատմամբ: Արեւմտահայերենին նոր-նոր ծանոթացող Ալեքսիա Հաթունը (Խաթուն), օրինակ, Զաբել Եսայանի «Հոգիս աքսորյալի» ընթերցման իր հասկացությունն է բացահայտում` օգտագործելով իր որդեգրած լեզուն: Նրա բանաստեղծությունը այդ թեմայի շուրջ զգացմունքներին ազատություն տալու փորձ է, հարազատ մնալով, անշուշտ, Եսայանի ապստամբ ոգուն եւ պայքարելու պատրաստակամությանը:
Մհեր Տարաքչյանը Հալեպի իր հայկական դպրոցի գրականության դասերի ժամանակ բաժանված նյութերից է հատվածներ թարգմանել երեւան հանելու համար հայերի տարագրությունը եւ իրարից բաժանվելու պատմությունը: Նա բացատրում է, որ Շահան Շահնուրի, Մատթեոս Զարիֆյանի եւ Գրիգոր Զոհրապի մասին գրված տողերը «հայոց լեզուն սիրելու եւ հայերեն մտածելու հիանալի առիթ են ստեղծում»:
Ալինա Գրիգորյանը, մյուս կողմից, արեւելահայերենով եւ արեւմտահայերենով գրված մանկական գրքերից է թարգմանություններ անում եւ համեմատում երկու լեզուները ցույց տալու համար, թե որքան տարբեր կարող են լինել դրանք` պայմանավորված օգտագործման վայրով:
Իսկ Հրայր Վարազը արեւմտահայերենի է թարգմանել Նենսի Աղբաբյանի «Fear of Sex» պոեմը, գերադասելով պահպանել խոսակցական լեզվի սահուն հոսքը եւ տուրք չտալով քերականական կանոնների ճշգրիտ օգտագործմանը:
Խմբի հինգերորդ մասնակիցը Քամի Աբրահամյանն է, որ անգլերենից արեւմտահայերենի է թարգմանել իտալահայ պարուհի Ջորջիա Օհաննեսյան-Նարդինի «Անվերնագիր» բանաստեղծությունը, որ ըմբռնելու տեսակետից որոշ դժվարություն է ներկայացնում, սակայն խմբագիրներ Քեթի Գիրիտլյանը, Քերոլայն Փարթամյանը եւ Մհեր Տարաքչյանը որոշել են առանց ուղղումներ կատարելու հրատարակել բանաստեղծությունը՝ քաջալերելու համար թարգմանչի առաջին փորձը, որը նմանեցրել են հայերեն խոսել սկսող երտասարդ մոր անդուլ ջանքերին, որով նա խիզախում է, անտեսելով սխալները, զգալ մայրենի լեզուն եւ փորձել կատարելագործել այն:
Ըստ հատորը գրախոսողի, երիտասարդ ստեղծագործողները մեզ առաջարկում են թարգմանության նոր մոտեցում, որը «հեղափոխական» կարելի է անվանել այն առումով, որ թարգմանիչները կանոնների չեն հետեւոմ, ազատ են ստեղծագործում եւ եթե նույնիսկ իրենց իսկ խոսքերով ներկայացված հատվածները կատարյալ չեն գրական տեսակետից, այդուհանդերձ փորձարարական «գործընթացը» ողջունելի է եւ խոստանում է շարունակական լինել` խթան հանդիսանալով արեւմտահայերենի հետագա պահպանմանը: Կարեւորը, ըստ Սարաֆյանի, թիմային աշխատանք կատարելու սկզբունքն է, որը հինգ հոգու միավորել է պայքարելու ընդդեմ արեւմտահայերենի մոռացմանը: Հատորը նաեւ արժեւորվում է այն հանգամանքով, որ թարգմանություններին դեմ առ դեմ զետեղված են նաեւ բնագիր հատվածները, թույլ տալով համեմատությունների միջոցով նորանոր բացահայտումներ կատարել: «Հատորը գուցե դժվար ընթեռնելի է, սակայն կատարվածը ողջունելի է, քանի որ այն նոր սերնդին դարձյալ արեւմտահայերեն երազել է ուսուցանում», եզրակացնում է Սարաֆյանը, հավելելով, որ շարքի երկրորդ հատորը պատրաստման ընթացքի մեջ է եւ շուտով կհրատարակվի:
Թարգմանեց` Հակոբ ԾՈՒԼԻԿԱՆԸ
The Armenian Mirror-Spectator
