Անցած կիրակին Երեւանում սկսվեց արեւի լուսառատությամբ ու ջերմությամբ: Այն շատերի համար առավել տրամադրող դարձավ գեղարքունիքցի կաթնավաճառի այցով, որը կովերի ծնի պատճառով պակասեցրել էր մի քանի ընտանիքների կաթնամթերքով ապահովումը: Ուրախ լուր հաղորդեց, որ զույգ կովերն արդեն ծնել են եւ թեեւ փոքր ու աննշան քանակով, առաջիկայում կվերականգնի կաթի ու մածունի տեսականին: Ներկաներից մեկն ակնարկեց, որ ՀՀ կառավարությունն օրեր առաջ երկրում անասնապահության խթանման նպատակով ծրագիր է իրականացնում, կարելի է դրանից օգտվելով գրեթե ընտանեկան այս գործունեությունը թող որ փոքր բիզնեսի վերածել: Այստեղ միջամտեց կաթնավաճառի ամուսինը, որ նաեւ «Ժիգուլու» վարորդն էր, որի բեռնախցում բնակիչների համար նախատեսված կաթնամթերքի տարողություններն էին. – մեկը գիտեք, մյուսը` ոչ: Գյուղի արոտավայրերը, ուր անասուններին էինք տանում, հիմա հիմնականում արեւային վահանակներով են ծածկված, տարածքը ցանկապատվել է, միայն մեր գյուղում մի քանի հեկտար:
Այ քեզ անակնկալ: Այն ավելացավ ՀՀ գյուղատնտեսության ոչ հեռավոր տարիների փոխնախարարներից մեկի այն հայտարարությանը, որ արդեն հիշատակված գործող կառավարության ծրագրով Գեղարքունիքի մարզում հիմնական անասնակեր համարվող եգիպտացորենի մշակումը չի սուբսիդավորվելու: Թե ինչ հիմնավորումով, մասնագետը մոլորված էր, քանզի այս մարզում է հաշվառվում խոշոր եղջերավոր անասունների ամենամեծ գլխաքանակը: Թերեւս ծրագրի կազմման հեղինակ- պատասխանատուներն առաջարկում են լիարժեք անասնակեր եգիպնացորենի սիլոսի փոխարեն սուբսիդավորվող առվույտ ու կորնգան մշակել: Թե ո՞ր երկրի օրինակով են նման մոտեցում սահմանել, պարզ չէ, քանզի անգամ մեր երբեմնի գյուղնախարարության այսօրինակ քայլերն են ձախողվել, եթե չասենք` տապալվել: Պարզ մի պատճառով` մենատնտեսի ու բյուջեի ֆինանսները տնօրինողի միջեւ կապի անորոշության հետեւանքով: Ամեն ինչ լուծվում է նախարարություն-մարզպետարան հեռախոսակապի միջոցով, գյուղական համայնքներում անմիջական հանդիպումների իսպառ բացակայության պայմաններում: Արդյունքում կարտոֆիլի ու կաղամբի ցանքատարածություններն են անհասկանալիորեն ավելանում, դրանց գինն է նվազում, փոխարենն ասենք լոբու մշակման ծավալներն են պակասում, հատիկի կիլոգրամի գինը 1500 դրամ ու ավելիի է հասնում:
Շատ, սպասվածից շատ են մեզանում գյուղոլորտի խնդիրները, որոնց մանրամասները բացահայտել տարիներ շարունակ չի հաջողվում: Գրեթե չկան ոլորտի տարիների գործունեության վերլուծություններ, գարնանային աշխատանքների ծավալման խորհրդատվություններ, տպագիր թերթիկներով ցանքսերի ուղղորդումներ, հեռուստաալիքներով փաստագրական նյութերի հեռարձակումներ, կարճ ասած՝ այն նվազագույն աշխատանքները, որոնք պահանջում ու պարտադրում է ոլորտը: Արդյունքն ու հետեւանքը տեսնում ու զգում ենք ամենուր ու ամեն պահի` գյուղաբնակի անօգնական վիճակ, կարծեցյալ ներդրումներով հողից մարդկանց հեռացում եւ օտարում, առաջնահերթ պարենապահովության հիմնարար ահագնացում, պարզ ու հասարակ հարցերում անբացատրելի անորոշություն: Այս իրավիճակում ի՞նչ անի ՀՀ կայացմամբ շահառու շարքային քաղաքացին, որը նաեւ ակտիվ լրագրությամբ է զբաղվում, եթե ոչ` մտահոգություններ հայտնի վիճակի գլխավոր պատասխանատուին, որոնցից հերթականը ներկայացվում է ստորեւ:
ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին.
ՀՀ կառավարության 14.03.2024 նիստում գյուղոլորտին նվիրված հարցի կապակցությամբ հայտնում եմ հետեւյալը: Երկրի գյուղհատվածում բավարար ներուժ չկա խնդրի նման ծավալով իրականացման համար: Համաշխարհային գործընթացները հաստատում են, որ նման խնդրի լուծման հիմնարար միջոցը լոկոմոտիվի դեր կատարող եգիպտացորենի աճեցումն է հիմնանում հատիկի նպատակով, որի ծավալներն անցնում են 1.2 մլրդ տոննան, երբ ցորենն ընդամենը 770 մլն տոննա է: Ապացույցի նպատակով ծանոթացեք հետեւյալ մեջբերմանը, որը կատարել եմ Ն. Խրուշչովի 1954թ սեպտեմբերին ԱՄՆ այցի մասին պատմող «Երես առ երես Ամերիկայի հետ» հուշագրությոնից:
«Բնությունն արտակարգ առանձնահատկությամբ է իր բարիքներով օժտել Այովա նահանգը: Այն ինչով պարծենում են այովացիները, նրանց եգիպտացորենն է: Դեռ շատ տարիներ առաջ այն գովերգել է Լոնգֆելլոն, այդ հացաբույսը կոչելով «մարդկանց բարեկամ», «երկնքի պարգեւ»: Այն ալյուր է, շիլա, կաթ, օշարակ, ձու, բուսայուղ, պահածոներ եւ ուրիշ շատ ու շատ մթերքներ, որոնք օգտակար ու անհրաժեշտ են մարդու կյանքի համար: Բայց գլխավորը` եգիպտացորենը դա տավարի միս է, խոզի միս, թռչուն, նաեւ կաշի: Իր չափերով փոքրիկ այս նահանգում աճեցնում են տարեկան 20 մլն խոզ, չհաշված մսատու ու կաթնատու մյուս անասունները» (էջ 420):
Անհարկի է նիստում հնչած այն մոտեցումը, թե Արարատի ու Արմավիրի մարզերում ծրագիրը հարկ չէ ներդնել, քանզի դրանցում արտադրվում են առավել բարձրարժեք մշակաբույսեր: Եթե խոսքը ծիրանի, խաղողի մասին է, միայն դրանց մեկ հեկտարի վրա աշխատողների քանակը տասնյակների է հասնում, երբ «եգիպտացորենի մշակման պարագայում մեկ մարդը միջին հաշվով այս մշակաբույսը մշակում է 100 հեկտար տարածության վրա, իսկ 6 մարդը` 800 հա տարածության վրա (էջ 435):
Ի վերջո` խոսքը ՀՀ պարենային ապահովության ու անվտանգության մասին է, որտեղ ընդհանրապես չպետք է քննարկվեն բանա՞ն թե խոզի միս, սո՞ւրճ թե թռչնամիս, թե՞յ թե կաթնամթերք, կոկո՞ս թե երշիկեղեն հարցերը:
Եգիպտացորենը գյուղոլորտի լոկոմոտիվն է, սա է պետք ընդունել»:
Այլապես` մեր կաթնավաճառի մտադրությամբ ստիպված կլինի կովերից ընդամենը մեկը պահել, իր ընտանիքի նվազագույն կարիքները հոգալու նպատակով: Հերթական անգամ` ավաղ:
ԳԵՂԱՄ ՔՅՈՒՐՈՒՄՅԱՆ
