«Էլ պաիսը» եղեռնապատում վեպի մասին

Իսպանական կենտրոնական «Էլ պաիս» օրաթերթն անդրադարձել է հայազգի գերմանական գրող Կատերինա Փոլադյանի «Այստեղ առյուծներ կան» վեպի իսպաներեն թարգմանությանը (թարգմանիչ՝ Իբոն Սուբիաուր): Ըստ գրախոսականի հեղինակ Ալան Գարսիա Լոսայի՝ վեպը յուրօրինակ կերպով անդրադառնում է հայ ժողովրդի ողբերգական անցյալին՝ այն վերակառուցելով ընտանեկան Աստվածաշնչի պատմության միջոցով: Վեպը ոչ միայն պատմում է անցյալի մասին, այլեւ խորապես ուսումնասիրում է ինքնության, հիշողության եւ ծագման հարցերը:

Գրքում հերոսները հայ երեխաներ են՝ Անահիտն ու Հրանտը, որոնք 1915-ին, փրկվելով Ցեղասպանությունից, իրենց հետ վերցնում են միայն ընտանեկան հին Աստվածաշունչը: Այս գիրքը նրանց համար պարզապես կրոնական առարկա չէ, այլ ընտանիքի մի մասնիկը, հիշողության կրող: Փախուստի ընթացքում քույր ու եղբայրը բաժանվում են, եւ նրանց ճակատագրերը երկար ժամանակ մնում են անհայտ: Մի ամբողջ դար անց այդ նույն գիրքը հայտնվում է օտարազգի վերականգնողի ձեռքում, որը փորձում է պարզել՝ ո՛ւմ է այն պատկանել եւ ի՛նչ է եղել դրա տերերի հետ:

Վեպի գլխավոր հերոսուհին՝ Հելեն Մազավյանը, ինչպես եւ հեղինակը, ունի բազմաշերտ ինքնություն. նա մեծացել է նախկին ԽՍՀՄ տարածքում, ապա տեղափոխվել Գերմանիա, որտեղ բացահայտել է իր հայկական արմատները: Այսպիսով, ստեղծագործությունն ունի ինքնակենսագրական շերտեր, սակայն ավելի կարեւոր է այն հարցադրումը, որ միավորում է հերոսուհուն եւ հեղինակին՝ «ովքե՞ր ենք մենք եւ որտեղի՞ց ենք գալիս»:

Վեպի կարեւոր թեմաներից է նաեւ հայկական ձեռագրերի յուրահատուկ ավանդույթը՝ հիշատակարանները, որտեղ գրի են առնվում ոչ միայն գրչի կամ գրքի ստեղծման տվյալները, այլեւ ընտանիքների պատմություններ, աղոթքներ եւ անձնական հիշողություններ: Այսպիսով, գիրքը դառնում է հիշողության կենդանի պահոց, մի տեսակ «ընտանիքի անդամ», ինչպես նշում է հեղինակը:

Ալան Գարսիա Լոսան նշում է, որ թեեւ ստեղծագործության հիմքում Ցեղասպանության թեման է, Փոլադյանը նպատակ չի ունեցել գրել միայն ողբերգության մասին: Նրա համար կարեւոր է ցույց տալ մարդկային փորձառությունը՝ առանց դաժան տեսարանների նկարագրության, պահպանելով կերպարների արժանապատվությունը: Երեխաները ներկայացվում են որպես համամարդկային խորհրդանիշներ, որոնք կարող են պատկանել ցանկացած ժողովրդի՝ լինի Սիրիա, Ուկրաինա կամ այլ երկիր: Այսպիսով, վեպը դառնում է ոչ միայն հայկական, այլեւ համամարդկային պատմություն:

Վեպի վերնագիրը վերցված է միջնադարյան քարտեզներից, որտեղ այդ արտահայտությամբ նշվել են անհայտ կամ վտանգավոր տարածքները: Փոլադյանի համար այդ «անհայտ տարածքը» սեփական ինքնությունն է՝ ներքին աշխարհը, որը լի է անպարզ, երբեմն էլ՝ վտանգավոր հարցերով: Այսպիսով, վեպը դառնում է ճանապարհորդություն դեպի հիշողություն եւ ինքնաճանաչում՝ ընդգծելով, որ անցյալի պահպանումը կարեւոր է ոչ միայն պատմության, այլեւ մարդկության ապագայի համար:

Արձակագիր, թատերագիր, դերասանուհի եւ ռադիոխոսնակ Կատերինա Փոլադյանը (ծնվ. 1971, Մոսկվա) ութ տարեկանից բնակվում է Գերմանիայում: Ուսանել է Բեռլինի արքեպիսկոպոսության գիմնազիայում, ապա Լյունեբուրգի Լեուֆանա համալսարանում ստացել է կիրառական մշակութաբանական կրթություն՝ փիլիսոփայության եւ արվեստի մասնագիտացմամբ: 2011-ին լույս է տեսել նրա առաջին վեպը՝ «Մի գիշեր, մեկ այլ տեղ»: 2003-ին արժանացել է Բեռլինի Արվեստների ակադեմիայի գրական մրցանակին, 2008-ին՝ Համբուրգի Գրական տան մրցանակին, իսկ 2014 թվականին ստացել է Ալֆրեդ Դեբլինի եւ Ռոբերտ Բոշի հիմնադրամի կրթաթոշակներ: Բացի գրական գործունեությունից, Փոլադյանը նկարահանվել է լիամետրաժ եւ կարճամետրաժ ֆիլմերում եւ հեռատեսիլում՝ կատարելով շուրջ 12 դեր, որոնց մեջ է նաեւ Գերմանիայում հայտնի «Հանցագործության վայր» քրեական հեռուստասերիալը:

Ավելացնենք, որ «Այստեղ առյուծներ կան» վեպը մինչ այս թարգմանվել է նաեւ բուլղարերեն, ալբաներեն, իսկ 2021-ին լույս է տեսել հայերեն («Ակտուալ արվեստ» հրատարակչություն, թարգմանիչ՝ Գայանե Գինոյան):

Ա. Բ.