Տարեվերջյան իմ հոդվածում փորձել էի հիմնավորել այն միտքը, թե Արցախը թուրք-թաթարական բոլոր իշխանությունների համար, մուսավաթական, սովետական թե էլչիբեյական կամ ալիեւյան, ոչ թե կենսական, այլ ծավալապաշտական-փառասիրական տարածք է, որը, ըստ նրանց, պետք է ընդմիշտ նվաճված պահել՝ ոչնչացնելով անհիշելի ժամանակներից ի վեր այնտեղ ապրող բնիկներին, այս պարագայում՝ հայերին: Որպես ապացույց հիշատակել էի Արցախը տեւականորեն թերզարգացած պահելու նրանց քաղաքականությունը, որը աշխարհի այլ մասերում միջազգայնորեն ծանոթ է որպես էթնիկական զտում, ethnic cleansing բնութագրիչով, ինչը, ավելի ճիշտ՝ ինչի դեմ այնքան վճռական գործեց անգլո-սաքսոնական աշխարհը 90-ականներին, Հարավսլավիան տրոհելու ժամանակ, Կոսովոյին շնորհելով «փրկության ճանաչում» կարգավիճակը, որի մասին հանձնարարում եմ 5-րդ էջում կարդալ Գերմանիայի մեր թղթակից Անահիտ Հովսեփյանի հարցազրույցը միջազգային իրավունքի դոկտոր Գուրգեն Պետրոսյանի հետ, որն առաջարկում է ճանաչել Արցախի անկախությունը, իրավացիորեն:
Նույն՝ տարեվերջյան հոդվածումս այն միտքն էի արտահայտել, որ եթե ունենայինք դիվանագիտական ու քարոզչական համապատասխան միջոցները, ապա կկարողանայինք Լաչինի միջանցքի փակման ակտը օգտագործել հենց իր՝ Բաքվի դեմ, միջազգային ատյաններում ավելի քան համոզիչ ներկայացնելով Արցախյան հարցի ծագումնաբանությունն ու էությունը, բացատրելու, որ այն ոչ թե տարածքային, այլ գոյաբանական խնդիր է, որի մասին, դարձյալ ներկա համարում, հրաշալի հոդված է ստորագրել մեր ավագ գործընկեր Երվանդ Ազատյանը, առաջ քաշելով մեկ այլ բանաձեւ՝ «անջատում հանուն փրկության», ի հակադրություն միջազգային լրատվական հարթակներում դեռեւս շրջանառության մեջ գտնվող ադրբեջանամետ ամբաստանության, որում արցախահայերը ներկայացվում են իբրեւ «անջատողականներ»:
Եվ իսկապես, մարդ տխմար պիտի լինի, ինչպիսին է Իլհամ Ալիեւը, որ, թեկուզ թուրքական ռազմաքաղաքական եւ վարձկանաահաբեկչական օժանդակությամբ ռազմի դաշտում գերազանց դիրք ստանալուց հետո, միաժամանակ իրեն մեղսակից դարձնելով ռուս խաղաղապահներին, պաշարման ենթարկի մի բուռ ժողովրդի, որին դեռ ոչ հեռու անցյալում հռչակում էր իր երկրի լիիրավ քաղաքացիներ…
Ալիեւյան այդ տխմարությունը, մի կողմ թողնելով նրա ներանձնական հատկանիշները, կարելի է բացատրել քաղաքական երկու դրդապատճառներով: Առաջին՝ Իլհամ Ալիեւն իրեն դրել է, ներքաղաքական իմաստով, այնպիսի ստիպողության տակ, որը կոչվում է «հարատեւ կռիվ հայության դեմ»: Նա ստիպված է շարունակել պատերազմը եւ պատերազմի սպառնալիքը մեր դեմ, քանզի 44-օրյա պատերազմում տվել է 10 հազարից ավել (ոմանց պնդումով՝ շուրջ 17 հազար) զոհ եւ նույնքան կամ ավելի հաշմանդամ: Հետեւաբար նա ջանում է շունչ առնելու ժամանակ չտալ իր ժողովրդին, առնվազն այն բազում ընտանիքներին, որոնք կորստակիր են եւ վրեժխնդրորեն տրամադրված հայերի դեմ: Վրեժխնդրություն՝ որը որեւէ պահի կարող է ուղղվել իր իսկ՝ Ալիեւի դեմ, նրա բռնատիրական ռեժիմի դեմ:
Ահա թե ինչո՛ւ Ալիեւն անդադար բարբաջում է հայ «ռեւանշիստական տրամադրությունների» մասին, որը, ինչպես գիտենք, առնվազն պետական մակարդակով մեր մեջ չունի գոյություն, դժբախտաբար: Հատկանշական է, որ, մյուս կողմից, Ալիեւի քավոր Էրդողանը Ցեղասպանությունը չմոռացող հայերիս կոչում է արմատականներ (ֆունդամենտալիստներ) եւ շարունակ խորհուրդ է տալիս «դաս քաղել» պատմությունից, երանությամբ հիշեցնելով Էնվեր փաշայի համաթուրանական դեռեւս անկատար ծրագիրը՝ որպես սպառնալիք:
Ալիեւի տխմարության երկրորդ պատճառը, հասկացվեց արդեն, «մեկ ազգ, երկու պետություն» բանաձեւի հեղինակն է, Էրդողանը: Տխրահռչակ, վատահամբավ, անգլերեն արտահայտությամբ՝ notorious մի մոդել, որին պաշտում, միլիոնավոր դոլարների նվերներով խնկարկում է Ալիեւը եւ անընդհատ կրկնում նրան: Հենց որ Էրդողանը հայտարարում է, որ Հալեպը Թուրքիայի 82-րդ նահանգն է եւ Շամը (Դամասկոս) 83-րդը, Իլհամն իր որջից հիշեցնում է Զանգեզուրի, Սեւանի, Երեւանի եւ այլ վայրերի մասին, թքած ունենալով Նիկոլ Փաշինյանի ու նրա խնկարկուների աղավնակերպ տենչանքների վրա: Ռասիստական, մեծամոլական, զավթողական մի սիմբիոզ՝ այս երկուսը, որին հանդուրժում են ոչ միայն անգլոսաքսոնական երկրները, այլեւ ցեղասպանության ծնունդ Իսրայելը եւ անգամ՝ միշտ վերջին պահին խումհարից արթնացող Ռուսաստանը:
Այլապես, եթե չիներ այդ փոխշահավետ հանդուրժողականությունը, այդ զույգը, միասնաբար թե առանձին-առանձին, արժանանալու էր արժանի դիվայնացման (demonization) եւ, ի վերջո, պատիժի:
Սակայն քանի որ «եթե»ներով ոչինչ չի կերտվում, ստիպված ենք որպես ազգ եւ պետություն ինքնակերտվել, մեզնից դուրս վանել մեղկությունը, ծուլությունը, քաղաքական ռոմանտիզմը, հարմարվողականությունը, «աչքաբացությունը», վախկոտությունը բոլոր մակարդակներում, վերեւից ներքեւ:
«Ազգ-բանակ», այլ ելք չկա:
ՀԱԿՈԲ ԱՎԵՏԻՔՅԱՆ
