Ռուսաստանի հարավկովկասյան քաղաքականության փոփոխության պատճառները

Ըստ  իրանցի վերլուծաբանի

Նոյեմբերի 30-ին  Իրանի  Ազգային պաշտպանության համալսարանի  ազգային անվտանգության  հարցերի ուսումնասիրությամբ  զբաղվող  ինստիտուտի եւ «Abrar-e moaser» հետազոտությունների կենտրոնի համատեղ նախաձեռնությամբ  կազմակերպված  «Կովկասի հեռանկարը» խորագրով «կլոր սեղանը» նվիրված  էր Կովկասի ապագայի նկատմամբ  Հայաստանի դիրքորոշման, ինչպես նաեւ  այս տարածաշրջանի  ապագայի վրա  տարածաշրջանային ու միջազգային  ուժերի ակտիվացման  ազդեցության թեմաներին:  

Հատուկ հյուրի կարգավիճակով քննարկումներին մասնակցած  Իրանում Հայաստանի Հանրապետության դեսպան  դոկտոր Արսեն Ավագյանի ելույթին առավել մանրամասն անդրադարձել է  Թեհրանում լույս տեսնող հայկական «Ալիք» օրաթերթը: Միջոցառմանն   անդրադարձ է կատարել   նաեւ «IRANIAN DIPLOMACY»   էլեկտրոնային պարբերականը: 

ՀՀ դեսպան Արսեն Ավագյանը,  ըստ «IRANIAN DIPLOMACY» պարբերականի, իր ելույթում  անդրադարձել  է խաղաղությանը միտված բանակցությունների վերաբերյալ Ադրբեջանի պատկերացումներին, ինչպես նաեւ «էքստերիտորյալ  միջանցքների» ադրբեջանական մեկնաբանություններին, որոնք էապես  տարբերվում  են 2020 թ. նոյեմբերի 9-ի, 2021 թ. հունվարի 11-ի եւ 2021 թ. նոյեմբերի 26-ի  Հայաստան-Ադրբեջան-Ռուսաստան  եռակողմ  բանակցությունների արդյունքում  ձեռք բերված պայմանավորվածություններին: 

Անդրադառնալով առկա սպառնալիքներին,  ըստ իրանական պարբերականի, դեսպան Ավագյանը խոսել է 44-օրյա պատերազմի օրերին Հայաստանի որոշ տարածքներ ներթափանցած եւ ցայօր տարածաշրջանում գտնվող ահաբեկիչների ու նրանց սպառնալիքների մասին:  «IRANIAN DIPLOMACY»-ի ձեւակերպմամբ, դեսպան Ավագյանը բարձր է գնահատել  հայկական կողմին  հուզող հարցերի  կապակցությամբ Իրանի վճռական դիրքորոշումն ու առհարկի զգուշացումները:  

Հանդիպմանը ներկա  քաղաքական հարցերի վերլուծաբան Շոայբ Բահմանի  ելույթը,   «IRANIAN DIPLOMACY»-ի փոխանցմամբ, նվիրված էր Կովկասի նկատմամբ Ռուսաստանի մոտեցումներին: Իրանական պարբերականի խոսքերով,  բանախոսն անդրադարձել է   տարիների ընթացքում Ռուսաստանում  ձեւավորված քաղաքական  ավանդույթներին, համաձայն  որոնց,   նախկինում Մոսկվան  կողմնակից է եղել  լայնածավալ  բախումները կանխելու միջոցով   կողմերի միջեւ   հարաբերական զինադադար հաստատելու գործելաոճին, ինչը տեղի չունեցավ Արցախի երկրորդ պատերազմի ժամանակ:  Ըստ բանախոսի, այդ գործելաոճը վկայում է Մոսկվայի որդեգրած նոր  քաղաքականության մասին: 

Շոայբ Բահմանի կարծիքով, Ռուսաստանի նոր վարքագիծը պայմանավորված է երկու հիմնական հանգամանքներով, որոնք առնչվում են արտաքին քաղաքական հարցերում Ռուսաստանի գլոբալ ծրագրերի ու նախագծերի հետ: Բանախոսի պատկերացմամբ,  այդ ծրագրերի  թվին է պատկանում հատկապես Եվրասիական տնտեսական միության նախագիծը, որը  2014 թվականին ուկրաինական ճգնաժամի պատճառով խնդիրներ առաջացրեց Ռուսաստանի համար:  Բանախոսի եզրահանգմամբ, Ռուսաստանը չէր կարող  առանց Ուկրաինայի,  մտածել հզոր միություն ստեղծելու մասին, որի ձեւավորումը նախատեսված էր 2015 թվականին:

Այնուհետեւ, բանախոսը հավելում է՝   նման հզոր միություն  ձեւավորելու համար, Ռուսաստանի պատկերացմամբ, տնտեսական կարողություններով հարուստ Ադրբեջանի մասնակցությունը նույնպես խիստ անհրաժեշտ էր,  որը սակայն չէր կարող անդամակցել տվյալ միությանը՝  նույն կառույցին անդամակցող Հայաստանի հետ  Արցախյան հիմնահարցի շուրջ  ունեցած խնդիրների պատճառով:  

Ըստ բանախոսի, Ռուսաստանի ավանդական քաղաքականության փոփոխությանը հանգեցրած  մյուս պատճառը,  2018 թվականի Հայաստանի  ներքաղաքական իրադարձություններն  ու  դրանց հետեւանքը հանդիսացող իշխանական համակարգի   վերադասավորումներն ու Հայաստանի աշխարհաքաղաքական կողմնորոշման հնարավոր փոփոխությունն էր:  

Շոայբ Բահմանը նաեւ նկատում է, որ Արցախի երկրորդ պատերազմի հետեւանքները առանձնապես չէին տարբերվում ռուսների կողմից մինչ այդ ներկայացված  պլանից  (Լավրովի պլան.- Գ.Ա.), համաձայն որի,  սկզբում  Արցախի շուրջ  գտնվող հինգ եւ ժամանակի ընթացքում մյուս  երկու շրջանները պիտի հանձնվեին Ադրբեջանին, ու տեղի ունենար «միջանցքների» փոխանակում: Այս իրադարձությունների հանրագումարը հաշվի առնելով, ըստ բանախոսի, Արցախի երկրորդ պատերազմի ժամանակ, ռուսները, քանի դեռ միջամտության անհրաժեշտություն  չէին տեսնում,   լուրջ հակազդեցություն  չցուցաբերեցին:  

«Միջանցքի» կապակցությամբ  Շոայբ Բահմանը նշել է. «Ուկրաինական պատերազմը վերջին ամիսներին այն մտայնությունն է ռուսների մոտ ձեւավորել, որ ապագայում հնարավոր է Արեւմուտքի հետ հաղորդակցական ուղիների արգելափակում: Եվ դա պատճառ դարձավ, որ ռուսները վերանայեն «միջանցքի» վերաբերյալ  իրենց մոտեցումները:

ԳՐԻԳՈՐ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

Իրանում ՀՀ նախկին դեսպան