Թարգմ. Հ. ԾՈՒԼԻԿՅԱՆԸ, (The Arm. Mirror-Spectator)
«Ամերիկայում քարոզչական նպատակներով միլիոններ ծախսելուց բացի, Թուրքիան փորձում է մեծացնել իր քաղաքական ազդեցությունը այս երկրում»: Նման համոզմունք է հայտնում անկախ լրագրող Դավիթ Բոյաջյանը «Արմինյն Միրոր-Սփեքթեյթրից» ստորեւ թարգմանաբար ներկայացվող հոդվածում:
Անցյալ տարվա դեկտեմբերի 10-ին մոտ հարյուր թուրքեր եւ 18 հայեր, մեծ մասը Հայ երիտասարդական դաշնակցության (AYF) Մեծն Բոստոնի մասնաճյուղից, ներկա են գտնվել թուրքերեն լեզվով գրքերի նվիրատվության միջոցառմանը Լեքսինգտոնի (Մասաչուսեթս) Cary Memorial հանրային գրադարանում, որտեղ գլխավոր բանախոսը եղել է Բոստոնում Թուրքիայի գլխավոր հյուպատոս Զեյլան Օզեն Էրիսենը : Հավանաբար ներկա էին նաեւ ամերիկացի եւ թուրք անվտանգության աշխատակիցներ քաղաքացիական հագուստով: AYF-ի անդամները Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ թռուցիկներ էին բաժանել շենքի մուտքի առջեւ:
Թուրքերը մոտ 100 գիրք նվիրեցին գրադարանի համաշխարհային լեզուների բաժնին, որտեղ գրքեր կան ֆրանսերեն, իտալերեն, բենգալերեն, թամիլերեն, հինդի եւ կորեերեն լեզուներով: Հայերեն լեզվով գրականություն չկա: Հետաքրքրական է այն փաստը, որ գրքերի այդ բաժնի քաղաքականության մեջ նշված է, որ «չեն ընդունվելու գրքեր օտար վերնագրերով», բայց «բացառություններ» կարելի է թույլ տալ:
Իր խոսքում կին հյուպատոսը նշել է, որ գրքերը «մեր հոգին են, մեր սրտերը, մեր բանականությունը: Դրանցով մենք դրական ազդեցություն ենք ցանկանում թողնել հասարակության վրա եւ աշխարհը դարձնել ավելի լավը»: Նա խոստացել է երեխաների համար թուրքական պատմվածքների հատուկ միջոցառումներ կազմակերպել: Նվիրաբերված գրքերի հավաքածուի ժապավենը կտրելիս նա շշնջացել է. «Պաշտպանեք ինձ ժխտական էներգիայից»ՙ անշուշտ նկատի ունենալով հայերի ներկայությունը եւ նրանց իրավական պահանջները: Նվիրված գրքերի շարքում էին Օրհան Չեքիջի Թուրքիայի 1919-23 թվերի անկախությանը նվիրված հատորները, «Bilinmeyen Lozan» (Անծանոթ Լոզանի պայմանագիրը) գիրքըՙ Թահա Աքյոլի հեղինակությամբ, նաեւ Յուվալ Նոա Հարարիի «Sapiens-ը», Էդգար Պոի, Դեն Բրաունի, Էլիֆ Շաֆաքի եւ Օրհան Փամուքի ստեղծագործությունները:
Քանի որ հարց ու պատասխանի ժամանակ չհատկացվեց, միջոցառման վերջում մոտեցա հյուպատոսուհուն (հատուկ գործակալը մոտ 3 մետր հեռավորության վրա կանգնած էր) եւ փորձեցի իր մեկնաբանությունը լսել լրագրողների հանդեպ Թուրքիայում ցուցաբերված հետապնդումների եւ ամերիկյան գրադարանի ընձեռած ազատության վերաբերյալ: Նա չպատասխանեց:
Հավատացած եմ, որ գրքերի նվիրատվության այս միջոցառումը, որի նմանը կազմակերպվել էր նաեւ Սանտա Կլարայում (Կալիֆոռնիա) եւ Հյուստոնում (Տեխաս), հիմնականում քաղաքական նպատակ է հետապնդում, բարելավելու Թուրքիայի «իմիջը» Մ. Նահանգներում: Թուրքիայի արտգործնախարարությունը ակնհայտորեն մասնակից է այս գործընթացին:
Գրադարանի տնօրենի մոտ
Նույն օրը առավոտյան Լեքսինգտոնի բնակիչ, վավերագրական ֆիլմեր թողարկող Ռոջըր Հակոբյանը այցելել էր գրադարանի տնօրենուհի Կորեն Ստեմբրիջին եւ իր մտահոգությունը հայտնել այն առնչությամբ, որ նվիրաբերյալ գրքերի մեջ կարող էին լինել նաեւ Հայոց ցեղասպանության փաստը աղավաղող հատորներ:
Միջոցառման վերջում մենք եւս (երեք հայեր) մոտեցանք տնօրենին, եւ ընդգծեցինք, որ հյուպատոս Էրիզենը ներկայացնում է Էրդողանի բռնապետական Թուրքիան, որտեղ լրագրողներին եւ այլախոհներին հետապնդում են եւ բանտարկում, խախտում քուրդերի, ալեւիների, քրիստոնյաների իրավունքները, ժխտում Հայոց ցեղասպանությունը: Տնօրենուհին, որն ունի ռուսական արմատներ, ըմբռնումով մոտեցավ մեր առաջադրած հարցերին եւ մտահոգություններին, բայց նշեց, որ թուրքերն իրենք էին հրավիրել հյուպատոսուհուն եւ գրադարանը չէր կարող չընդառաջել նրան:
