Խաղաղության հեռանկար Վիեննայում, պատերազմի տագնապ Ուկրաինայում

Ուկրաինական ճգնաժամը կխոչընդոտի՞  Համատեղ գործողություններիհամապարփակ  ծրագրի (ՀԳՀԾ) վերականգնմանը 

Կիեւում Իրանի դեսպանությունը, Ուկրաինայի մայրաքաղաքում  հավատարմագրված մյուս  դեսպանատների նման, անհրաժեշտ է համարել մոտալուտ վտանգի մասին զգուշացնել իր քաղաքացիներին՝ կոչ անելով  պատրաստ լինել հնարավոր արտակարգ իրավիճակներին եւ մշտապես կապ հաստատել ԻԻՀ դեսպանության հետ: 

Ուկրաինական տագնապի կապակցությամբ իրանական կողմի պաշտոնական տեսակետի մասին հայտարարությամբ է հանդես  եկել ԻԻՀ  ԱԳՆ մամուլի խոսնակ Խաթիբզադեն, նշելով, որ Թեհրանը ուշի-ուշով եւ տագնապով է հետեւում ուկրաինական դեպքերին: Նա հավելել է, որ Իրանը մտահոգ է Ուկրաինայի ու Ռուսաստանի միջեւ լարվածութայն ահագնացման համար, եւ որպես երկու հակամարտ կողմերի հետ լավ հարաբերություններ ունեցող երկիր, կողմերին հորդորում է տարաձայնությունները լուծել խաղաղ ճանապարհով, եւ իր պատրաստակամությունն է հայտնում կողմերի տեսակետները մոտեցնելու հարցում ջանքեր գործադրել:

Ստեղծված իրավիճակի կապակցությամբ իրանական կողմի մտահոգության մասին է վկայում  նաեւ փետրվարի 14-ին ԻԻՀ ԱԳ նախարար Ամիր-Աբդոլլահիանի ու ՌԴ ԱԳ նախարար Լավրովի հեռախոսազրույցը, որի ընթացքում, ըստ պաշտոնական հաղորդագրությունների, քննարկվել են թե՛ ուկրաինական ճգնաժամի, եւ թե՛ ՀԳՀԾ-ի շուրջ Վիեննայում ընթացող բանակցություններին  վերաբերող  հարցեր: 

Իրանը մտահոգ է ոչ միայն Ուկրաինայում բնակվող իր քաղաքացիների կյանքի ու  աշխարհացունց պատերազմի անդառնալի հետեւանքների համար, այլեւ բավարար հիմքեր ունի ենթադրելու, որ ուկրաինական ճգնաժամն իր բացասական  ազդեցությունն է թողնելու  նաեւ  Իրանի մասնակցությամբ Վիեննայում ընթացող Համատեղ գործողությունների համապարփակ  ծրագրի (ՀԳՀԾ) բանակցությունների վրա, քանի որ այդ գործընթացին մասնակցում  են առճակատման մեջ ներգրավված  թե՛ Ռուսաստանը, թե՛ ԱՄՆ-ը եւ թե՛ Եվրոպան: Իրանը նաեւ չի բացառում, որ Մոսկվան Եվրոպայից, ՆԱՏՕ-ից ու ԱՄՆ-ից  շահութամասեր  կորզելու  նպատակով,  կօգտագործի  իրանական խաղաքարտը:

Թեեւ Թեհրանը գիտակցում է, որ ոչ իրանանպաստ հետեւանքներին հակադրվելու միջոցը  ԱՄՆ-ի հետ չմիջնորդավորված բանակցություններ սկսելն է, այնուամենայնիվ, զգուշավորությամբ է վերաբերում  իսլամական հեղափոխության  դավանած սկզբունքներին հակասող  նման  որոշում կայացնելուն:

Բանակցային գործընթացին հոռետեսորեն է  մոտենում   նաեւ   Իրանի ազգային անվտանգության գերագույն խորհրդի քարտուղար  Ալի Շամխանին, որ փետրվարի 13-ին  իր թվիթերյան էջում կատարած գրառումով տեղեկացրել է Վիեննայում Իրանի բանակցող թիմը ղեկավարող Բաղերի Քյանիի հետ հեռախոսազրույցից իր մոտ ձեւավորված ոչ լավատեսական տպավորությունների մասին:   Շամխանին կարծում է, որ Թեհրանն իր  հետապնդած նպատակներին  հասնելու հարցում լուրջ դժվարությունների է հանդիպելու:

Ուկրաինական ճգնաժամի սրմանը զուգընթաց,  Վիեննայում ընթացող բանակցությունների արդյունքների մասին   կան  նաեւ լավատեսական մոտեցումներ: Կա տեսակետ, որ անկախ առճակատման ծավալներից ու դրա անդառնալի հետեւանքներից, Իրանի միջուկային ծրագրի շուրջ բանակցություններն իրենց բնական հունով կընթանան: Ավելին, հուսադրող տեղեկություններ են շրջանառվում  բանակցային գործընթացի դրական ելքի մասին: Նման լավատեսական կանխատեսումների համար հիմք է հանդիսացել մոտալուտ պատերազմի վտանգը, որի պատճառով էլ  բանակցությունների հիմնական երկու կողմերը՝ Թեհրանն ու Վաշինգտոնը կձգտեն  օր առաջ  լուծել հարցը:

Բանակցությունների դրական ընթացքը կանխատեսող  վերլուծաբանների մյուս  փաստարկն էլ այն է, որ, դեմոկրատական Ջո Բայդենի կառավարության բանակցող  թիմը, Վիեննա գործուղվելով,  հենց սկզբից երկու նպատակ է իր առջեւ դրել: Նախ, ԱՄՆ-ի կարեւոր  ձեռքբերումը համարվող ՀԳՀԾ-ի պայմանավորվածություններին վերադառնալով՝  բարձրացնել  Բայդենի քաղաքական ու բարոյական հեղինակությունը, եւ, հետո, հասնել ՀԳՀԾ-ն  չեղարկած Թրամփի հեղինակազրկմանը, ապացուցելով, որ վերջինիս կողմից իրականացված պատժամիջոցները որեւէ կերպ չեն կարողացել զսպել Իրանին՝ հրաժարվելու իր նպատակներից, եւ ընդհակառակը, առավել հաստատուն քայլերով միջուկային զենքին հասու դառնալու ծրագիրն իրականացնելու համար, ավելի   նպաստավոր պայմաններ են ստեղծել Թեհրանի համար: Վիեննայում ընթացող բանակցությունների մասին առկա լավատեսական ու հոռետեսական կանխատեսումներով հանդերձ, այսօր միջազգային հանրությունը կանգնած է ճգնաժամի օրավուր խորացման առաջ:  Նույնիսկ պատերազմի բռնկման ժամկետներ են կանխատեսվում: Իսկ ժամանակակից աշխարհն այնքան է փոքրացել, որ ամեն մի բռնկում, այն էլ աշխարհի գերտերությունների ներգրավվածությամբ,   կարող է շղթայաբար ազդել  այլ երկրների, այդ թվում՝  մեր փխրուն տարածաշրջանի վրա:

ԳՐԻԳՈՐ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ