ԱՄՆ նախագահ Ջո Բայդենի՝ ապրիլի 24-ի Հայոց ցեղասպանության հիշատակի օրվա ուղերձը շատ ազղեցիկ էր:
Ըստ երևույթին դրանով է բացատրվում Թուրքիայի արտգործնախարար Մևլութ Չավուշօղլուի հիվանդագին արձագանքը: Քանի որ ուղերձի տեքստը նույն օրը հրապարակվել է մեր կայքում, ուստի կրկնությունից խուսափելու համար ընդամենը հիշեցնենք դրա վերջին պարբերությունը. «Այստեղ և ամբողջ աշխարհում հայ մարդը ատելության չարիքին արձագանքել է հույսով: Եկե՛ք նորից պարտավորվենք ատելության դեմ մեր խոսքն ասել, պաշտպանել մարդու իրավունքները և կանխել վայրագությունները։ Եվ եկե՛ք միասին կրկնապատկենք մեր ջանքերը՝ կերտելու ավելի լավ ապագա, որտեղ բոլոր մարդիկ կապրեն արժանապատվորեն, կվայելեն հարգանք, կլինեն անվտանգ ու ապահով»:
Թուրքական լրատվամիջոցները նախագահ Բայդենի ուղերձը համարել են «սկանդալային»:
Ինչ վերաբերում է Չավուշօղլուին, նա էլ թուրքական մամուլի տվյալներով՝ խիստ զայրացել է, որ ԱՄՆ նախագահն ուղերձում կրկին «ցեղասպանություն» է բնութագրել 1915-ի դեպքերը և բուռն հակազդեցությամբ արձագանքելով նրան՝ ասել է. «Նորից բեմ են բարձրացել այն շառլատանները, որոնք խեղաթյուրում են պատմությունը: Քաղաքական հայտարարություններով պատմությունը նորից գրել հնարավոր չէ: Նրանք, ովքեր հետամուտ են իրենց այս դիրքորոշմանը, նրանց հիշելու են որպես պատեհապաշտ, չարամիտ և երկերեսանի մարդկանց: Փառապանծ թուրք ազգին պատմության դասեր տալ ոչ ոք չի կարող»:
Նախագահ Բայդենի ուղերձի առնչությամբ հաղորդագրություն է տարածել նաև Թուրքիայի արտգործնախարարությունը՝ պատճառաբանելով, թե դա ձևակերպված է միջազգային իրավունքի նորմերին հակասող արտահայտություններով, ուղերձը հայտարարել է անընդունելի և դատապարտելի:
Հիրավի, ԱՄՆ-ի նախագահի ուղերձին Չավուշօղլուի և Թուրքիայի հակազդեցությունը չափազանց կոշտ է, լկտիության է հասնում: Ակնհայտ է, որ առանց նախագահ Էրդողանի գիտության, Չավուշօղլուն չէր կարող այդպիսի արձագանք տալ ուղերձին: Սակայն թվում է, թե հակազդեցության պարագայում Թուրքիայի խնդիրն ուղերձի բովանդակությունը չէ: Ի վերջո այդպիսի ուղերձ նախագահ Բայդենն արդեն 2021-ի ապրիլի 24-ին հրապարակել էր: Ավելին՝ նա դրանով փաստորեն վավերացրել էր 2019-ի հոկտեմբերի 30-ին և դեկտեմբերի 12-ին ԱՄՆ Կոնգրեսի Ներկայացուցիչների պալատի և Սենատի հաջորդաբար ընդունած ցեղասպանության բանաձևերը, որոնք պաշոնական Վաշինգտոնի վարչակարգին կոչ են արել նպաստել աշխարհում Հայոց ցեղասպանության ճանաչմանը և պայքարել ժխտողականության՝ այսինքն Թուրքիայի դեմ: Հետևաբար, ուղերձի բովանդակությունը չպետք է առանձնապես հուզեր թուրքերին: Բայց ուղերձի հեղինակն անպայման կհուզի, որովհետև Ջոզեֆ Բայդենն ԱՄՆ-ի նախագահն է, իսկ ԱՄՆ-ը՝ աշխարհի միակ լիարժեք գերտերությունը:
Եթե այդպիսի գերտերություն ճանաչում է ցեղասպանությունը, ապա ակամա, թեկուզ մասնակի, ստանձնում է նաև դրա հետևանքների վերացման պատասխանատվությունը: Մնում է, որ մենք արդեն միջազգայնորեն ճանաչված Հայոց ցեղասպանության փոխարեն մտածենք միջազգայնացնել դրա հետևանքների վերացման հարցը:
Հակոբ Չաքրյան
