Իրանի դեմ պատերազմի ընթացքում ԱՄՆ-ին չհաջողվեց ձեւավորել այնպիսի լայն հակաիրանական կոալիցիա, ինչպիսին նախկինում հաջողվել էր ստեղծել տարբեր միջազգային ճգնաժամերի ժամանակ։ Ավելին, ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի պնդմամբ՝ Վաշինգտոնի գլխավոր ռազմական դաշնակիցներից եւ ՆԱՏՕ-ի անդամ Թուրքիան նույնիսկ դիտարկում էր Իրանին աջակցելու հնարավորությունը։
Նախօրեին ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղար Մարկ Ռյուտեի հետ հանդիպման ժամանակ Թրամփը քննադատել է դաշինքի անդամ մի շարք պետությունների՝ հայտարարելով, որ նրանք բավարար աջակցություն չեն ցուցաբերել Իրանի դեմ ռազմական գործողությունների ընթացքում։
Նա չի թաքցրել իր դժգոհությունը Իտալիայի, Մեծ Բրիտանիայի եւ Գերմանիայի դիրքորոշումից, իսկ Իսպանիայի վերաբերյալ սահմանափակվել է միայն ակնարկներով։
Թրամփի խոսքով՝ ճգնաժամի որոշակի փուլում Անկարան նույնիսկ պատրաստ էր ավելի ակտիվ դեր ստանձնել Իրանին աջակցելու հարցում։ Նա նշել է, որ Վաշինգտոնի եւ Անկարայի միջեւ անմիջական շփումներն ու բանակցությունները կանխել են պատերազմի հետագա ընդլայնումը եւ թույլ չեն տվել, որ Թուրքիան ներգրավվի ռազմական գործողություններին։
Այս հայտարարությունները լայն արձագանք են ստացել, քանի որ Թուրքիան ՆԱՏՕ-ի անդամ է, եւ նման զարգացումը կարող էր լուրջ հետեւանքներ ունենալ ոչ միայն Մերձավոր Արեւելքի, այլեւ միջազգային անվտանգության համար։
Թրամփը, սակայն, չի ներկայացրել մանրամասներ, թե Թուրքիան ինչպիսի աջակցություն կարող էր ցուցաբերել Իրանին։ Միաժամանակ նա ընդգծել է, որ նման սցենարի դեպքում պատերազմը կարող էր դուրս գալ Իրանի եւ Իսրայելի սահմաններից եւ վերածվել ավելի լայն տարածաշրջանային հակամարտության։ ԱՄՆ նախագահը դա ներկայացրել է որպես իր վարչակազմի դիվանագիտական հաջողություններից մեկը։
Թրամփի հայտարարությունները հնչել են այն ժամանակ, երբ Թուրքիայի դերը Մերձավոր Արեւելքում շարունակում է մնալ միջազգային ուշադրության կենտրոնում։
Պատերազմի սկզբից ի վեր Անկարան բազմիցս մտահոգություն է հայտնել Իրանի դեմ իրականացվող հարվածների կապակցությամբ եւ կոչ արել ճգնաժամը լուծել դիվանագիտական ճանապարհով։ Միեւնույն ժամանակ Թուրքիան Թեհրանի հետ պահպանում է կարեւոր տնտեսական եւ քաղաքական հարաբերություններ՝ փորձելով հավասարակշռել համագործակցությունը Արեւմուտքի եւ տարածաշրջանային գործընկերների հետ։
Տարբեր աղբյուրների համաձայն՝ վերջին ամիսներին Թուրքիան, տարածաշրջանի մի շարք երկրների հետ միասին, նաեւ միջնորդական ջանքեր է գործադրել՝ նպաստելով բանակցություններին եւ լարվածության նվազեցմանը։
ԱՄՆ-ի եւ Իրանի միջեւ հակամարտության դադարեցման շուրջ քննարկումների ընթացքում Թուրքիայի անունը եւս հիշատակվել է Պակիստանի եւ Կատարի հետ մեկտեղ՝ որպես հնարավոր տարածաշրջանային միջնորդներից մեկը։
Միաժամանակ Թրամփի քննադատները նշում են, որ նա մինչ այժմ որեւէ հրապարակային ապացույց չի ներկայացրել՝ հիմնավորելու իր պնդումը, թե Թուրքիան պատրաստվում էր ներգրավվել պատերազմում Իրանի կողմում։ Թուրքական պաշտոնական շրջանակները նույնպես չեն հաստատել այդ տեղեկությունը։
Այդ պատճառով մի շարք վերլուծաբաններ Թրամփի հայտարարություններն ավելի շատ գնահատում են որպես քաղաքական գնահատականներ եւ Մերձավոր Արեւելքում իր վարչակազմի դերակատարումն ընդգծելու փորձ, քան փաստական տվյալներով հաստատված տեղեկություններ։
Գ․ Առաքելյան
