Ռոբերտ Էլիբեկյանի նկարչության գունային լույսի տեւական ազդեցությունը գալիս է անտեսանելի խորքերից: Դա իր երեւակայության աշխարհում ծնված ու փայփայած երազն է, որ հետո սնվել ու հասակ է առել մի միջավայրում, որտեղ նրան շրջապատել է գույնի մի ուրիշ աշխարհ, հոր` Վաղարշակ Էլիբեկյանի եթե ոչ այդքան երեւակայական, սակայն դարձյալ թատերային` հետագայում ձեւավորված նրա գեղագիտական մտածողությունից, հայացքներից տարբեր իհարկե, բայց ընդհանուր պատկանելությամբ նույնի` գույնի արվեստից սնվող, այդ աշխարհի իրականության իմպուլսներով ու կանոններով ապրող: Եղբայրը` Հենրի Էլիբեկյանը նույնպես հայտնի արվեստագետ, հետաքրքրական մտածողությամբ գեղանկարիչ, քանդակագործ էր: Այնպես ստացվեց, որ այդ շղթան, այդ թելը շարունակական եղավ, հասնելով հաջորդող սերնդին նաեւ: Որդին` Արեգ Էլիբեկյանը, կտավները վրձնում է փորձի սեփական պատկերացումներով, գեղագիտության իր սկզբունքներով:
Այն վայրը, ներքին, ինքնաստեղծ այն միջավայրը, որտեղ ապրում է արվեստագետը, համարվում է երկրորդ, զուգահեռ իրականություն, բայց հաճախ դառնում է ավելի իրական, ավելի ռեալ, առաջնային, իսկ ամենակարեւորը` ապրեցնող:
Ինչ հոգեվիճակում էլ որ լինես, միտքդ արտաքին աշխարհի ինչպիսի լարերի վրա էլ որ լինի` հուսահատ, ճնշված թե մռայլ, երբ հայտնվում ես էլիբեկյանական գունային լույսի հոսքում, նրա կերպարների միջավայրում, անհնար է մտային տրանսֆորմացիաներ ու նոր ապրումներ չունենալ. ընդ որում՝ շատ արագ, վայրկենապես զգում ես փոփոխությունը: Լույս ու նորից լույս, հավերժության իմպուլսների հանդարտ զգացողություն, որ հուսալիություն ու ներքին հավասարակշռություն է բերում մտքերիդ: Կյանքի բեմից տեղափոխվում ես մեկ այլ տարածք. դա նրա ստեղծած թատրոնն է նկարչության մեջ, որին բնորոշ է հատկապես պահի կարեւորության ընդգծումը: Շեշտված դիմախաղ, միմիկա, ժեստ, բոլոր մանր դետալները` գործողության, տեսանելի է դարձնում նկարիչը, կանգնեցնում պահը, ակնթարթը, որ գեղեցկությունը ամբողջությամբ բացվի, թաքնված շատ բաներ հայտնի լինեն:
Ռոբերտ Էլիբեկյանի աշխատանքային ճանապարհն ուղղակիորեն կապված է եղել բեմին, թատրոնին: Դեռ վաղ շրջանից է նա թատերական, օպերային ներկայացումներ ձեւավորել, հեղինակել բալետային, թատերական ներկայացումների զգեստներ: Ազգային պատկերասրահում ներկայացված նրա ցուցահանդեսի մի բավական մաս բեմական աշխարհին նվիրված գործեր են. թատերական ձեւավորումների, բեմական դեկորների, զգեստների էսքիզներ:
Հետաքրքրական է այն, որ թատերայնության տարրերը թափանցված են նրա գրեթե բոլոր աշխատանքներում` կոմպոզիցիաներում, դիմանկարներում, առավելաբար կանացի կերպարներում շատ նկատելի են:
Փորձում եմ տպավորություններս ամփոփել փակ աչքերով, մտովի. մեծածավալ, բազմաֆիգուր բեմ կտավի տեսքով, որ է կյանքը մեր, որտեղ մի պահ քարացել է գործողությունը. միտքն ու զգացումը կենտրոնացած են թատերային ձեւերի, դիմակների տակ. վարագուրված, քողարկված է կերպարների ներքին բնույթը: Մինչդեռ զուգահեռները բեմի թատրոնի ու կյանքի թատրոնի միջեւ ակնհայտ են: Չգիտես ինչու, թվում է` նկարիչն այդ երկուսի սահմանները հատուկ է մոտեցրել իրար: Վրձինը, այնուամենայնիվ, պահելով կտավի խորքից եկող հաճախականության` դեղին գույնից ծնվող լույսի վրա, նա վարագույրը բացում է խորքից, բեմը նկարում կյանքի ներսից…
Համենայն դեպս նման զգացողություն վերջին, երրորդ սրահի էքսպոզիցիայի կենտրոնական կտավից փոխանցվեց` վերնագրված «Գրիգոր Նարեկացու «Մատյան ողբերգության» պոեմի մոտիվներով»: Շատ զգայուն ու անմիջական, հաղորդական է այստեղ հոգու տառապանքը, այնպես մերկ ու այնքան հավերժական:
Այս ամբողջի մեջ հստակ անցնող տոնական տրամադրությունների վառ գունային արտահայտությունները նկարների թատերային, բեմական մթնոլորտով ու դրանց արտիստիզմով չեն պայմանավորված միայն: Կյանքն է այդ մասին հուշում, ուղղորդում, որպես արտահայտության հակադիր ձեւեր` բնական, օրինաչափ, այնպես ինչպես իրական են նաեւ սեւի, մոխրագույնի կամ արյան խուլ կարմիր երանգները…
Այսպես սրնգի հնչյունները մերթ հեգնում, մերթ շոյում են մեզ… Կյանքի նավն իր առագաստները բացում է տարբեր գույներով ու ձեւերով: Նկարիչը տեսնում, ապրում է այս անցումները. կտավներին դաջվում են իրականի ու իր պատկերացրածի միստերիաներ:
Այս ամենի ֆոնին չանդրադառնալ նկարչի կնոջ` Մարիի` բոլորից առանձնացող հրաշալի դիմանկարին, անկարելի է ու չհիանալ երիտասարդական տարիների այս խորունկ, հմայիչ պատկերով` նույնպես:
Ցուցահանդեսի խորագիրը մաքուր Էլիբեկյանական է: Միստերիան հայտնի է որպես եվրոպական միջնադարյան թատրոնի ժանրերից մեկը՝ հիմնված կրոնական տեքստերի, պատմությունների վրա. բառային ստուգաբանությամբ` ծիսական արարողություն:
Էլիբեկյանի միստերիաներում, պայմանականորեն ասած՝ նրա «բեմականացումներում» գործողությունների հաջորդականություն, շղթա է նկատվում: Թատրոնը տեղափոխելով կտավին՝ արարողությունները խորհրդավորության շղարշով են պատվում: Այստեղ լռությունը խոսուն է, իսկ գործողության ստատիկ վիճակը հարկավոր է որսալ` հասկանալու ձեւի, կերպարի կեցվածքի, դիմախաղի բուն նշանակությունը:
Գործողությունների ծիսական այս հանդարտությունը` մեղմ հանդիսավորությամբ ու վառ գունագեղությամբ միտքս տարավ հեռու – հեռավոր Արեւելք, դեպի չինական թատերական մշակույթի խորն ու հանդարտ, անչափ գեղեցիկ աշխարհը, երբ արտաքին խիստ արտահայտիչ դեկորների ծանրության տակ հանդիսականը պետք է կարողանա տեսնել ներքին աշխարհի լույսն ու մութը, թաքնված շարժումները, հույզերն ու կրքերը:
…Ժամանակը չի հոգնում, այդ հոսքի անդադար պտույտում վարագույրը` բեմի ու կյանքի՝ մեկ բարձրանում, մեկ իջնում է: Թատրոն է…
ՄԵԼԱՆՅԱ ԲԱԴԱԼՅԱՆ
