Իսկ թանգարանն ինքը ցուցասրահի պայմաններ չունի
Շիրակի մարզի Բենիամին գյուղի մոտ գտնվող հնավայրը հայտնաբերվել է 1989 թվականին: Այն իր հնագիտական ու պատմական արժեքով բացառիկներից մեկն է համարվում ոչ միայն Հայաստանում, այլ նաեւ Անդրկովկասի տարածաշրջանում: Հուշարձանի պեղումները սկսվել են հայ-ֆրանսիական համատեղ հնագիտական արշավախմբի կողմից եւ շարունակվել 18 տարի, ապա որոշակի ընդմիջումից հետո վերսկսվել են 2022-ին: Այս բոլոր տարիների ընթացքում հայտնաբերված հազարավոր նյութերի մի փոքր մասը ներկայացված է Գյումրու Մարիամ եւ Երանուհի Ասլամազյան քույրերի պատկերասրահում բացված «Բենիամին. Շիրակի հնագույն մայրաքաղաքը» խորագրով ցուցահանդեսում:
«Մայրաքաղաք» հասկացությունն այս դեպքում, իհարկե, պայմանական է: Հնագետները «գեղարվեստորեն» այսպես են անվանել զգալի տարածք ընդգրկող այս բազմաշերտ հնավայրը, նկատի ունենալով աքեմենյան, Երվանդյան շրջանին համընկնող, հետագայում նաեւ հելլենիստական եւ անտիկ ժամանակաշրջաններում ծաղկում ապրած տարածքում նկատված վարչական կենտրոնի հատկանիշները: Մասնավորապես՝ հայտնաբերված աքեմենյան պալատը եւ սյունազարդ անտիկ դահլիճը, որոնք նախաքրիստոնեական Հայաստանի բացառիկ նմուշներից են: Ցուցադրանքում ներկայացված եզակի գտածոներից են Արտաշես արքայի սահմանաքարը, տարբեր զարդեր, արձանիկներ, որոնք, ըստ մասնագետների, կարող են զարդարել ցանկացած թանգարանի ցուցադրություն:
«Մեր թվարկությունից առաջ մոտավորապես 6-րդ դարից սկսած մինչեւ մեր թվարկության 3-րդ դարը՝ մոտ 8-9 հարյուր տարի, Բենիամինը Շիրակում ուներ ուրույն դեր եւ երեւի թե Շիրակի կարեւորագույն ու գլխավոր կենտրոնն էր»,- բացման առիթով ասաց երկրագիտական թանգարանի գիտաշխատող, հնագետ Լեւոն Աղիկյանը: «Շիրակի մարզն ընդհանրապես հարուստ է պատմական հնավայրերով,-իր հերթին նշեց հայ-ֆրանսիական հնագիտական արշավախմբի անդամ, ֆրանսիացի հնագետ Ֆրանսուա դե Ֆիշե Քլեյրֆոնթեյնը:- Դրանցից արժեքավոր են հատկապես Հոռոմի, Ազատանի եւ Բենիամինի հնավայրերը: Բենիամինի հնավայրը 40 հեկտար տարածք է ընդգրկում, բայց այդ 40 հեկտարի վրա դարերի պատմություն է ամփոփված»:
Շիրակի երկրագիտական թանգարանը ոչ միայն մշակութային, այլ նաեւ գիտական կարեւոր հաստատություն է: Բենիամինից, մարզի մյուս հնավայրերից ու հուշարձաններից պեղված ավելի քան 25 հազարի հասնող պատմական եւ հնագիտական արժեքավոր նյութերի մեծ մասը, ցավոք, փոշոտվում են արկղերում՝ թանգարանի հարմարեցված մի հին շենքում ցուցասրահ ու մշտապես ցուցադրվելու հնարավորություն չլինելու պատճառով: Խնդրի լուծման նպատակով դեռ 2018 թվականին, կառավարությա՛ն որոշմամբ նրան հատկացվեց քաղաքիս նախկին վիրաբուժական հիվանդանոցի եռահարկ ընդարձակ շենքը, բայց դրա նորոգման եւ այնտեղ թանգարանի տեղավորման համար անհրաժեշտ գումարը դեռ այդպես էլ չի գտնվել…
Երկրագիտական թանգարանի խնդրի լուծումն իր հաճելի հայերեն խոսքում կարեւորեց նաեւ ՀՀ-ում Ֆրանսիայի դեսպանության մշակույթի եւ համագործակցության հարցերով խորհրդական Գիյոմ Նարժոլեն: «Մենք կարող ենք օգնել, իհարկե, Ֆրանսիան: Գիտեք, որ Ֆրանսիան Հայաստանի Հանրապետության բարեկամն է, բայց… պետք է ինչ-որ բան անեք: Ու այդ հավաքածուն պետք է հայ եւ միջազգային հանրությանը ցույց տալ»,- ասաց նա:
ԳԵՂԱՄ ՄԿՐՏՉՅԱՆ
