Փարիզի Le Grand Rex -ում հանդիսատեսն Ազնավուր էր երգում
Ֆրանսիացի երաժշտարտադրող Ժիլ Մարսալլայի (Gil Marsalla) Directo Prod-ի համագործակցությամբ Ազնավուրի 100-ամյակը նշանավորվեց սիմֆոնիկ համերգով, որի համաշխարհային առաջնաբեմելը կայացավ ապրիլի 6-ին, 7-ին Նիցցայում: Մայիսի 10-ին եւ 11-ին իրականություն դարձավ Արամ Խաչատրյան համերգասրահում՝ դիրիժոր Էդուարդ Թոփչյանի ղեկավարությամբ. Ֆրանսիացի անվանի երգիչ Ժյուլ Գրիզոն (Jules Grison) Հայաստանի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի հետ հնչեցրեց Ազնավուրի հանրահայտ երգերը՝ հարգանքի տուրք մատուցելով մեծ շանսոնիեին: Նույն ծրագիրը հնչեց Ազնավուրի ծննդյան օրը՝ մայիսի 22-ին կանադական Մոնրեալում, իսկ մայիսի 25-ին՝ Փարիզի Le Grand Rex -ի 2750 տեղանոց դահլիճում, որի հատուկենտ աթոռներ էին միայն պարապ մնացել:
Երեւանյան համերգների մասին երաժշտաքննադատական հոդվածներ չհաջողվեց գտնել, միգուցե դեռ կգրի մամուլը, սակայն «Ազգ»ի գերսուղ տարածքում փորձենք բառերով ձեւակերպել այն մեծ հրավառությունը, որ մայիսի 25-ին մատուցեց Քոլոնն նվագախումբը (L՛Orchestre Colonne)՝ դիրիժոր Ալեքսանդրա Քրավերոյի (Alexandra Cravero) էներգետիկ հզոր ազդակով, մենակատար Ժյուլ Գրիզոյի վարպետ կատարողականով:
Art-deco ոճով ամերիկյան կինոդահլիճի նմանողությամբ 1932-ին կառուցված Le Grand Rex -ը, որ ծառայում է որպես կինոյի, թատրոնի, համերգի դահլիճ, որ1981-ից պետական պահպանության տակ է՝ որպես պատմական հուշարձան, մայիսի 25-ին Ազնավուրի 100-ամյակին նվիրված համերգի առիթով հյուրընկալել էր աշխարհի տարբեր լեզուներով խոսոսղ հանդիսատես, որոնց թվում, բնականաբար ֆրանսախոսները տեսակարար կշիռ էին կազմում, բայց հայոց լեզուն էլ ականջիս հասնում էր: Ժամը 20.30-ն է, աջուահյակ աղբյուրներով, շողշողուն աստղերով շատ բարձր առաստաղ ունեցող այս հսկա դահլիճի բեմում մոտ 60 երաժիշտ լույսի տարբեր երանգների հանդերձավորմամբ մատուցում է շանսոնիեի բառն ու մեղեդին: 1873-ին հիմնադրված, Ֆրանսիայի հնագույն նվագախմբերից մեկը L Orchestre Colonne, որ իր անունը ժառանգել է հիմնադիր ջութակահար դիրիժոր Էդուարդ Քոլոննից, Փարիզի եւ ֆրանսիական երաժշտական կյանքում նշանակալի դերակատարում ունեցող նվագախումբ է: Հիշարժան է եղել 1981-ի ապրիլի 13-ին նվագախմբի հետ Ազնավուրի ելույթը: Այս դահլիճում նստածներից շատերը հիշում են այդ համերգը: Նրանք էլ երեւի ինձ նման 60 երաժշտի մեջ որոնում են Շառլ Ազնավուրին:
47-ամյա ֆրանսիացի տաղանդավոր դիրիժոր Ալեքսանդրա Քրավերոն տիրապետում է հանդիսասրահին կախարդելու արվեստին: Ալ կարմիր շապիկով, սեւ կոստյումով փոքրամարմին այդ կինը փոխանցում է Ազնավուրի էներգիան ու ռիթմը՝ ձեռքերի եւ մարմնի շարժումներն այնքան օրգանական, որ թվում է, թե երաժշտական կառավարման հետ նա այդ ներկայացման մեջ Ազնավուրի դերակատարն է:
Շառլ Ազնավուրի երգացանկի ծանոթ ստեղծագործությունները սիմֆոնիկ նվագախմբի համար փոխադրել է ճապոնացի կոմպոզիտոր, դաշնակահար Նոբույուկի Նակաջիման (Nobuyuki Nakajima): Իմ ունկնդրած լավագույն տարբերակն են դրանք, եւ մեծագույն հաճույք էր տեսնել, որ նույն օրվա դաշնակահարը հենց Նակաջիման էր, որն իրեն ուղղված դահլիճի որոտընդոստ ծափերին արձագանքում էր մինչեւ գետին խոնարհումով:
Formidable, La Boheme, Emmenez-moi …Ազնավուրի հանրահայտ ստեղծագործություները անվանի ֆրանսիացի երգիչ Ժյուլ Գրիզոն կատարում է մեծ վարպետությամբ, անասելի զգացմունքայնությամբ: Ակորդեոնահարուհի Մագալի Ռիփոլլը (Magali Ripoll), որ այս համերգին նաեւ իր ձայնով է Ազնավուրի ստեղծագործության հետ, 2011-2018-ին ուղեկցել է Շառլ Ազնավուրին համաշխարհային համերգային շրջագայությունների ժամանակ: Նա էլ Գրիզոյի նման առանձնահատուկ սիրո տուրք է մատուցում բեմից 100-ամյա Արտիստին ու նրա հանդիսատեսին: Հանդիսասրահը փաստում է, որ բոլոր երգերի բոլոր բառերն անգիր գիտե, եւ երբ բեմից արտոնում են բարձր երգել, ձայնակցում է: Հանդիսասրահն ապրում է Ազնավուրով, նրա երգերը ֆրանսիացիների ապրած կյանքի անբաժան մասն են, շատերը խոսում են հենց նրա տողերը առօրյա ներմուծելով, Ազնավուրի բառերը դաջված են ֆրանսիացիների սրտում, մտքում: Նա Ֆրանսիայի գրավոր, բանավոր ժառանգությունն է:
Հրաշալի համերգն ավարտվեց: Ալֆորվիլցի հայերը մի քիչ դժգոհ էին՝ համերգի ծրագիրը կազմելիս հաշվի չէին առել, որ Ազնավուրը 100 տոկոսով նաեւ հայ է, չէին ընդգրկել «Քեզ համար, Հայաստանը», «Նրանք ընկան» երգերը… Իսկ Le Grand Rex -ի առջեւ դեռ խմբված է հանդիսատեսը, տուն չի գնում, չի կարողանում արագ հեռանալ սիրո արվեստի վայելքի այն վայրից, որտեղ բոլորին հավաքել էր Ազնավուրը: Որքան էլ բարձրակարգ էր համերգը, սակայն Ազնավուրին բեմում կենդանի տեսած, լսած մարդը հենց նրա՛ն էր որոնում: Ոչ միայն այն պատճառով, որ 100-ամյակին երգելու խոստումը դրժել է Ազնավուրը…Նա պոետ էր, մարդ նվագախումբ, եւ իրենով փակվում է մի դարաշրջան…
Բայց նաեւ բացվում, որտեղ երկու հին բարեկամ ժողովուրդներ՝ ֆրանսիացիներն ու հայերը փայփայելու են նրա հիշատակն ու ժառանգությունը՝ երանի տալով նրանց, որ Ազնավուրի ժամանակակիցն են եղել:
ԱՆԱՀԻՏ ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ
Փարիզ
