Նախքան որ Հայաստանի իշխանությունները, ներքին խլրտումների պայմաններում, կհայտարարեին սահմանազատման գործընթացի հետեւանքում Տավուշի չորս գյուղերի հանձնումը Ադրբեջանին, երկրում քննարկման գլխավոր թեման այն էր, թե արդյոք ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը կմասնակցի՞ Մոսկվայում մայիսի 7-ին կայանալիք ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի երդմնառության տոնակատարությանը: Հնարավոր պատասխանը այո էր: Քանի որ ՀՀ վարչապետը մասնկացել էր Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի երդմնառությանը, ճիշտ չէր լինի բաց թողնել Պուտինի նախագահ վերընտրվելու առթիվ նախատեսված երդմնառությանը: Դրան չմասնակցելը բազում հարցեր կառաջացներ ինչպես Հայաստանի ներսում, այնպես էլ նրա սահմաններից դուրս` միջազգային աշխարհում: Անշուշտ նման ենթադրությունները հիմնված են տրամաբանական բնականոն մտածելակերպի վրա եւ ոչ թե անկանխատեսելի քայլերի, որոնցով հաճախ առաջնորդվում է Հայաստանի վարչապետը:
Արժե նշել, որ Փաշինյանը հավանաբար հրավիրված է նաեւ մասնակցելու մայիսի 9-ին Մոսկվայում Հայրենական մեծ պատերազմի (կամ` ինչպես Արեւմուտքն է անվանում` Համաշխարհային 2-րդ պատերազմի) հաղթանակի 79-ամյակին նվիրված շքերթին: Հաշվի առնելով արտաքին պատժամիջոցները, միայն բարեկամական երկրների ղեկավարներն են հրավիրված Պուտինի երդմնառությանը, որոնցից շատերը երկու օր անց հավանաբար ներկա են լինելու նաեւ Հաղթանակի տոնախմբությանը: Նման որոշումը ծառայելու է որպես Ռուսաստանի կողմից Արեւմուտքին ուղղված ուղերձ, հատկապես ներկա իրադարձությունների խորապատկերում, երբ Մ. Նահանգների կոնգրեսը ընդամենը օրեր առաջ հավանություն տվեց Ուկրաինային հավելյալ օգնություն ցուցաբերելու նախագծին:
Հետաքրքրական է ընդգծել, որ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիեւը Մոսկվա այցելեց ապրիլի 22-ին հանդիպելու նախագահ Պուտինի հետ, ըստ երեւույթին հասկացնելու, որ հնարավոր է չմասնակցի երդմնառությանը եւ զորահանդեսին, չնայած չի բացառվում, որ նա դարձյալ հայտնվի Ռուսաստանի մայրաքաղաքում:
Ճիշտ է, Եվրոհանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենի եւ ԱՄՆ Պետքարտուղար Էնթընի Բլինքենի հետ հանդիպումներից հետո Հայաստանը ստացավ ֆինանսական օժանդակություն, բայց ոչ մի պարտավորվածություն` Եվրոմիության կամ ՆԱՏՕ-ի անդամակցության կամ էլ անվտանգության որեւէ տեսակի երաշխավորության վերաբերյալ, ինչը նշանակում է, որ Հայաստանը կարող է ետ շրջվել Արեւմուտքից եւ մնալ առանց որեւէ մեկ պետության հովանավորության ներքո: Սա կարող է անապահովության լուրջ խնդիրներ առաջացնել տեղացի բնակչության շրջանում, ինչպես տեղի է ունենում այժմ Տավուշի գյուղերում: Անվտանգության երաշխիքներ տրամադրելու Արեւմուտքի անկարողության պայմաններում, Հայաստանը ստիպված է երաշխիքներ որոնել այլ վայրերում: Բայց առկա մարտահրավերների լրջությունը չափազանց դժվարացնում է գտնել համապատասխան հովանավոր մի պետություն, որը կցանկանար անվտանգության հարցերով օգնել Հայաստանին: Եթե Ռուսաստանի եւ Իրանի օրինակները վերցնենք, որպես տարածաշրջանային դերակատարների, ապա այդ երկու պետություններն այժմ այնքան են խրված իրենց սեփական մարտահրավերները դիմակայելու մեջ, որ դժվար թե համաձայնվեն հավելյալ բեռ վերցնել իրենց ուսերին:
Բայց Փաշինյանի նախատեսված այցելությունը Մոսկվա կարող է ճակատագրական լինել Հայաստանի համար: Անվտանգության երաշխիքների բացակայությունը անհրաժեշտություն է առաջացնում վերականգնելու հարաբերությունները Մոսկվայի հետ: Հաշվի առնելով Պուտին-Ալիեւ եւ Պուտին-Փաշինյան հանդիպումները, կարելի է ենթադրել, որ Ռուսաստանը փորձում է դարձյալ միջնորդի դերը ստանձնել եւ եռակողմ բանակցությունների հարթակ հանդիսանալ, ինչպես տեղի ունեցավ 2020 թվականի պատերազմի ավարտին:
Պետքարտուղար Բլինքենը վերջերս հավանություն տվեց հայկական չորս գյուղերը Ադրբեջանին փոխանցելու երկու կողմերի ձեռք բերած համաձայնությանը, նշելով, որ Մ. Նահանգները գոհ է գործընթացից, չնայած այն իր միջնորդական առաքելությունից դուրս է գտնվում: Հայաստանում Մ. Նահանգների դեսպանը նույնպես նշեց, որ Հայաստանը բաց է բոլոր նրանց առաջ, ովքեր պաշտպանում են խաղաղության գործընթացը, որը կարող է բարենպաստ լինել նաեւ Վաշինգտոնին, եթե նույնիսկ Մ. Նահանգները չէ միջնորդը:
Նման դիրքորոշումը ցույց է տալիս, որ Վաշինգտոնը հավատացած է, որ անվտանգության երաշխիքներ ստանալու լավագույն տարբերակը Հայաստանի համար ետդարձ կատարելն է դեպի Ռուսաստան: Այս մասին RAND կորպորացիան էր վերջերս նշում իր հրատարակած մի հոդվածում:
Շահագրգիռ բոլոր կողմերն էլ հասկանում են, որ անվտանգության երաշխիքների բացակայությունը ստիպում է Հայաստանին միակողմանի զիջումներ կատարել, փոխանակ ներքին բարեփոխումների հարցեր լուծելու: Հայաստանն անընդհատ մի բան վերակազմակերպելու, վերանայելու պահանջն ունի, խուսափելու համար մի նոր պատերազմից: Եվ քանի այս իրականությունը հասկանալի է բոլորին, բոլորն էլ գործում են հօգուտ իրենց շահերի, առանց Հայաստանի հանդեպ որեւէ պարտավորվածություն հանձն առնելու կամ նույնիսկ օգնելու ցանկություն ցուցաբերելու:
ՍՈՒՐԵՆ Ս. ՍԱՐԳՍՅԱՆ
Միջազգայնագետ, ԱՄՆ արտաքին քաղաքականության փորձագետ
Անգլ. բնագրից թարգմանեց` ՀԱԿՈԲ ԾՈՒԼԻԿՅԱՆԸ
(The Armenian Mirror-Spectator)
