«Անդարդ ռուսների», «այլասերված եվրոպացիների», «ոչխար հարեւնանների» ու մեր մասին
Այն, ինչի մասին պետք է գրեմ, ցավոտ թեմա է, բայց թարախոտած վերքը մինչեւ չսեղմես, մռմռացնող պալարներն ու լեղին դուրս չեն գա: Երկու կողմից սկզբից նուրբ, հետո՝ փոքր-ինչ ուժեղ, այնուհետ՝ ամբողջ հոգով ու ցասումով պետք է «մշակես» վերքը, որ թարախը դուրս հորդի, ցավը թուլանա ու հոգոց հանելով՝ հանգիստ «ախ» քաշես:
Այսօր, երբ Արցախի մասով ամեն բան կորած է թվում, Հայաստանի վաղվա օրն էլ խի՜ստ մշուշոտ, «դժբախտ ու դժգույն է», նախկին ու ներկա պետական, քաղաքական, մշակութային եւ հասարակական գործիչները պառնասական բարձունքից են խոսում իմ ու ինձ նման մի քանի միլիոն հայերի հետ, թե «ժամանակին ասում էինք, չլսեցիք»: Ամեն մեկն իր ճշմարտացիությունն է առաջ քաշում՝ գուցե արդարացնելու ճիշտ ժամանակին չգործելու, վախենալու, բավարար կամք ու ռիսկ չունենալու իր մեղավորությունը, պատասխանատվությունը: Իհարկե, պետք է հասկանալ ու ընդունել, որ աշխարհաքաղաքական ու տարածաշրջանային խաղացողների հետ ոտք գցելը հանաք բան չէ, բայց պետության ու ազգի շահն առաջ տանելու, ինչպես նաեւ՝ արեւի տակ հազիվ գտածդ տեղը չկորցնելու համար գոնե պետք է ատամ ցույց տաս՝ համառորեն ու աննահանջ: Դա անելուց առաջ, այո, խելք ու շնորհք, խորամանկություն ու ճարպիկություն, ռիսկ ու շրջապատ ձեւավորելու կարողություն պետք է ունենաս: Բայց եթե համակերպվել ես «ով էշը, ես՝ փալանը» մտքի հետ, ուրեմն եկող-գնացողն «իր սուրը քո ոսկորի վրա էլ կսրի»… քանի դեռ ոսկոր ունես:
Պետության ու պետականության «օյին» խաղալու համար բոլորը նույն՝ ամենահեշտ ու դյուրամարս արդարացումն են մատուցում հանրությանը մեղավորների որս հայտարարել եւ կողքի կանգնել: Ճիշտեւճիշտ նույն ոճով, ձեռագրով, ձայնի ու պատկերների նույնաբովանդակ մատուցմամբ հայաստանյան բոլոր իշխանություընները՝ ներկա, նախկին, նախկինի նախկին, ամենաառաջին նախկին, իրար մեղադրում են՝ թրքամոլության, բոլորի հետ խաղեր տալու, ռուսամոլության եւ ջհուդականության մեջ:
Համեղ սոուսով, աղուբիբարով իրեն մատուցած «արդարացումները» մարդիկ, որպես կանոն, յուրացնում են քաղցածի ախորժակով, ինչից հետո գիտակցության մթագնումն ու համատարած կուրությունն է մոլեգնում նրանց մեջ, եւ անհագությամբ «արդարացումներ» ճաշակած անձն ո՛չ տեսնելու, ո՛չ լսելու է մեկ այլ կարծիք: Նրա համար արդեն մեկ՝ կնքված ճշմարտություն կա. դավադիր ուժերն ամեն ինչ արել, ավարտել են մեր փոխարեն, իսկ մեզ միայն աղոթել ու «Ադանայի ողբը» երգել է մնում: Այս ամենի միակ ճշմարտությունը «մեր փոխարեն անելն է»: Այնինչ ոչինչ չի ավարտվել ու չի ավարտվելու: Քանի դեռ մենք քննարկում ենք, թե «օրով ապրող, դարդ չքաշող ռուսները», «տուտուց վրացիները», «փչացած ու այլասերված եվրոպացիները», «ոչխար հարեւանները» ինչպես են հարաբերվում աշխարհի եւ Տիեզերքի հետ, քննարկում՝ նրանց խելացի, խորամանկ, կաշառք տվող կամ այլ հատկանիշները, ճիշտ նույն ժամանակ հենց այդ նույն խորամանկները՝ խորամանկ ժպիտով ու կլորացրած աչքերով, մտածում ու կազմում են մեր իսկ ձեռքով մեզ հոշոտելու խորամանկ հաջորդ ծրագիրը:
Բայց, կարծում եմ, դեռ ամեն ինչ կորած չէ: Պարզապես պետք է իրերին ու իրադարձություներին ռեալ նայել, սառը եւ սթափ դատել, էմոցիաները մի կողմ դնել, փորձել բուժել անվերջ մեղավորներ փնտրելու քաղցկեղը՝ դա սկսելով նրանից, որ նախեւառաջ պետք է փորձել գտնել, հասկանալ ու վերլուծել մեզ պատուհսաող դժբախտություն-պարտությունների մեջ սեփական մեղավորությունը:
ՍԵՎԱԿ ՎԱՐԴՈՒՄՅԱՆ
