Նախկինում երբեք չէի եղել Նյու Յորքում: Սակայն Մոսկվայի Շերեմետեւո օդանավակայանում իմ թռիչքին սպասելիս այնպիսի տպավորություն էր, որ շուտով կհայտնվեմ մի քաղաքում, որը շատ լավ գիտեմ:
Ականջիս աշխարհահռչակ Ֆրենկ Սինատրայի ոչ պակաս հայտնի «Նյու Յորք, Նյու Յորք» երգն էր, որի հերոսի նման ես էլ ցանկանում էի զարթնել մի քաղաքում, որը երբեք չի քնում եւ ինձ հայտնաբերել ցուցակի առաջին համարում: Իմ պատկերացումները աշխարհի մայրաքաղաքի մասին պոետիկ էին, գեղարվեստական, քաղված լուսանկարներից, երգերից, գրքերից եւ իհարկե ֆիլմերից:
Ես համոզված էի, որ գնում եմ ինձ հարազատ մի քաղաք, որի ամեն մի անկյունին ծանոթ եմ բազմաթիվ կինոնկարներից եւ հեռուստասերիալներից, որոնք նկարահանվել էինն այդ քաղաքի փողոցներում եւ հրապարակներում: Նյու Յորքը ինչպես գեղեցիկ մի կին հրապուրում է եւ իր հետեւից կանչում, ես էլ դեմ չէի այդ հրապուրանքին եւ երիտասարդ պատանու ավյունով պատրաստ հետեւելու նրան: Սպասվելիք տասը ժամանոց թռիչքը ոչ թե վախեցնում, այլ ընդամենը երկարացնում էր այդքան սպասված հանդիպումը, որին թվում է թե պատրաստվել ես ողջ կյանքդ:
Նյու Յորքը մեզ դիմավորեց ամպամած եւ մի փոքր անձրեւոտ: Ամերիկյան ամենամեծ օդանավակայանըՙ ՋՖՔ (Ջոն Ֆիդջերալդ Քենեդի) առանձնապես ոչնչով չէր տարբերվում մինչ այդ աշխարհի տարբեր երկրներում տեսածս օդային նավահանգիստներից:
Սահմանային անցակետը հատեցինք զարմանալիորեն արագ եւ առանց ավելորդ հարցերի: Սահմանային հսկիչը հետաքրքվեց միայն, թե քանի օրով ենք ժամանել ԱՄՆ, եւ այսքանը բավարար էր, որ անձնագրիս մեջ հայտնվի համապատասխան կնիքը, եւ ես պաշտոնապես մուտք գործեցի աշխարհի թիվ մեկ գերտերության ոչ պաշտոնական մայրաքաղաք Նյու Յորքը:
Երկարատեւ եւ հոգնեցուցիչ ճանապարհից մի փոքր հանգստանալուց հետո առաջին ցանկությունն էր շուտափույթ տեսնել այն քաղաքը, որը թվում է թե այդքան ծանոթ էր եւ այդքան հեռու, ու ցանկանում ես հասկանալՙ արդյոք այն ինչ գիտես կհամապատասխանի՞ նրան, ինչը կտեսնես: Նյու Ջերսիի Ինգլվուդ քաղաքից, որը իրականում Նյու Յորքի արվարձաններից է, եւ որտեղից միլիոնավոր մարդիկ ամեն օր գալիս են աշխարհի մայրաքաղաքՙ աշխատելու, ընդամենը 20 րոպե ճանապարհ է:
Այդ ճանապարհը հաղթահարելու համար անցնում ենք Հաթսոն գետի վրայով: Ի դեպ գետի անունը, ռուսերեն թարգմանությամբ շատ ֆիլմերի, չգիտես ինչու Հայաստանում արտասանվում է Հուդզոն կամ Գուդզոն տարբերակով, մինչդեռ իրականում սա ԱՄՆ նախագահ Հաթսոնի անունը կրող այն ջրային տարածքն է, որը պետք է հատել հայտնվելու համար Նյու Յորքի սրտումՙ Մանհեթընում: Իսկ եթե ցանկանում ես տեսնել իրական Նյու Յորքը, այն քաղաքը, որը երեւում է աշխարհի բոլոր գովազդային հոլովակներում իր երկնաքերներով, դա Մանհեթնն է:
Հաթսոն գետը հաղթահարելուց եւ Մանհեթնում հայտնվելուց հետո ես միայն հասկանում, թե ինչ ասել է երկնաքերների ջունգլիներ: Մանհեթնով ձգվող մայրուղիներիՙ ավենյուների ու դրանց խաչվող փողոցներիՙ սթրիթների վրա այդ հսկայական երկնաքերները «տեղակայված» են ոչ թե հարյուրներով ու նույնիսկ հազարներով, այլ տասնյակ հազարներով:
Նմանատիպ հսկաների տեղաբաշխվածությունը համեմատաբար փոքր տարածքում գլխապտույտ է առաջացնում: Թվում է, թե ինչ-որ ոչ մարդկային ուժեր փորձել են ամեն մի ազատ տարածքի վրա մի քանի երկնաքեր կառուցել, եւ կառուցապատման այդ գործընթացը ոչ մի կերպ կանգ չէր առում:
Նյու Յորքը հսկայական մի շինհրապարակ էր հիշեցնում, որտեղ շարունակաբար նոր երկնաքեր է կառուցվում, ու ամեն անգամ շինարարները ձգտում են, որ իրենց շինությունը բոլորից բարձրը լինի եւ առանձնահատուկը: Քայլելով այդ հսկայական ու անճոռնի քաղաքի փողոցներովՙ այնպիսի տպավորություն ես ստանում, թե կարծես վերադարձել ես անցյալ, ինչ-որ ծանոթ վայր, որտեղ բոլոր անուներըՙ Մանհեթըն, Բրոդվեյ, Բրուկլին, Հարլեմ, Հինգերորդ ավենյու, Ոուլ Սթրիթ եւ այլն, այնքան ծանոթ ու հարազատ են:
Հսկայական, ահռելի, բետոնից ու ապակուց կառուցված սարսափազդու քաղաք, որը սակայն հրապուրում է, ձգում է ու բաց չի թողնում քեզ: Սակայն լավ հասկանալու համար այս հսկային հարկավոր է տեսնել նաեւ գիշերային Նյու Յորքը, եթե դու այն չես տեսելՙ ուրեմն ոչինչ չես հասկացել:
Ինչպես երգում է Ֆրենկ Սինատրան, սա քաղաք է, որը չի քնում: Նյու Նորքի երկնաքերների գրասենյակների աշխատանքը չի դադարում նաեւ գիշերը, քանի որ ինչպես ֆինանսիստներն են սիրում ասելՙ փողը երբեք չի քնում, եւ երբ ԱՄՆ-ում գիշեր է, ապա Հոնկ Կոնգում եւ Սիգապուրում ցերեկ է եւ լավագույն ժամանակը փող աշխատելու:
Սակայն գիշերային Նյու Յորքի սիրտը դա Բրոդվեյն է. եթե չես եղել այստեղ, ապա դու չես հասկացել այս քաղաքը, չես ընկալել նրա շունչը եւ չես զգացել աշխարհի մայրաքաղաքի սրտի զարկերակը: Նյու Յորքը նաեւ ջազի մայրաքաղաքն է, հենց այս քաղաքի փողոցների նկուղներում են ծնվել աշխարհի ջազի լավագույն կատարումները, եւ այսօր էլ հայտնվել այդ նկուղներում նվագող ջազային խմբերումՙ երջանկություն է յուրաքանչյուր երաժշտի համար:
Ջազային Նյու Յորքը մեկ ուրիշ աշխարհ է, որից երկրագնդի այլ ծայրում չես գտնի: Աֆրո-ամերիկացիների ստեղծած երաժշտությունը տարածվում է ողջ քաղաքով, եւ Նյու Յորք ժամանած բոլոր տուրիստների երազանքն է լսել ջազային կոմպոզիցիաներն ու իմպրովիզները հենց այդ քաղաքի ակումբներում, եւ ում դա հաջողվում է, նա կարող է ասել, որ ոչ միայն տեսել է Նյու Յորքը, այլեւ լսել նրան:
Հասկանալ այդ հսկայական քաղաքը կարճ այցելության ընթացքումՙ դժվար է, սակայն նկարագրել մեկ հոդվածում այն ինչ զգացել ես ու ապրելՙ անհնար: Կարող ես օրերով շրջել Նյու Յորքի փողոցներով ու հիանալ, սակայն չհասկանալ այն: Ինչպես նյույորքաբնակ իմ ընկերներն էին ասում, այս քաղաքը մարդկանց կուլ է տալիս, դու դառնում ես դրա մի մասը, սկսում ես ապրել քաղաքի առաջադրած ռիթմով ու քո համար ժամանակը շատ ավելի արագ է սլանում, քան երկրագնդի որեւէ այլ մասում:
Նյու Յորքը մի քաղաք է, ուր ցանկանում ես վերադառնալ, քանի որ միայն այն լքելուց հետո ես սկսում ընկալել, որ այն, ինչ տեսար ու զգացիր, աննկարագրելի եւ անհասկանալի էր, իսկ հասկանալու համար հարկավոր է ոչ թե ուղղակի այցելել, այլ ապրել այդ քաղաքում: Այս քաղաքում դու քեզ բարձունքի թագավորն ես զգում, համար մեկը, երգում էր Ֆրենկ Սինատրան:
