Լուսինե ՊԱՊՅԱՆ
Ի՞նչ է ազգային երգն ու պարըՙ մշակու՞յթ, սերնդե սերունդ փոխանցվող արժե՞ք, ազգային տիպի բնորոշի՞չ
Թերեւս այս բոլորը համատեղ: Սակայն տարիներ շարունակ մենք քայլել ենք առաջՙ թուլացնելով սերունդների միջեւ կապը, անցյալում թողնելով ազգային շատ արժեքներ: Այսօր ազգային երգն ու պարը միտում ունեն դառնալ գրաբարի նման մի բանՙ այն մերն է, բայց քչերն են տիրապետում դրան:
Այդ կապն ամրապնդելու եւ ազգային մշակույթը պահպանելու նկատառումով, 2014-2015 ուստարվա սկզբից հայաստանյան տաս դպրոցներումՙ ութ երեւանյան եւ երկու մարզային, ներդրվել է «Ազգային երգ ու պար» առարկան: Ըստ ծրագրի համահեղինակ, «Կարին» ազգագրական երգի-պարի համույթի գեղարվեստական ղեկավար Գագիկ Գինոսյանի, նախապես ներկայացված է եղել երկու ավարտուն ծրագիր դպրոցներում ներդնելու համարՙ երգի ու պարի դասական եւ ազգային ուսուցման: Սակայն, հաշվի առնելով ազգային մշակույթի ուսուցման եւ տարածման կարեւորությունը հայապահպանման գործումՙ ընտրվել է հենց ազգայինի տարբերակը:
Չնայած ծրագիրն արժանացել է ՀՀ ԿԳՆ-ի հավանությանը, բայց դեռ գտնվում է փորձարարական վիճակում: Առարկայի մասսայական եւ պարտադիր ներմուծումը բոլոր դպրոցներում, ըստ կազմակերպիչների, դեռ իրատեսական չէ, այն կիրականացվի փուլային ձեւով, քանզի դեռ կան մի շարք խնդիրներ, որոնք լուծման կարիք ունեն: Առաջնահերթ լուծում են պահանջում դասագրքերն ու դասավանդող կադրերը: Մասնագետների հարցը նախատեսվում է լուծել բուհերում համապատասխան բաժինների ստեղծմամբ: Իսկ այս տարի առարկայի ուսուցման համար ընտրվել են տվյալ դպրոցների ուսուցիչներ, որոնք վերապատրաստում են անցել ԳԳինոսյանի ղեկավարությամբ: Ընտրվել են այնպիսի ուսուչիներ, որոնք ունակ կլինեին մի քանի ամսվա ընթացքում յուրացնելու ծրագրով նախատեսված ութ երգն ու պարը: Նրանց թվում, իհարկե, գերակշռում են պարի եւ երգի ուսուցիչները, սակայն կան նաեւ դասվարներ, անգամ աշխարհագրության ուսուցիչներ: Նրանցից մեկը Աննա Սաֆարյանն է, Ջոն Կիրակոսյանի անվան թիվ 20 դպրոցի ուսուցչուհին, ով փոքր ինչ տարբերվում է իր գործընկերներից: Պատճառն այն է, որ նա դեռ առարկայի ներմուծումից առաջ, սեփական նախաձեռնությամբ, իր դասարանի աշակերտներին ազգային պարեր էր սովորեցնում: ԱՍաֆարյանը ոգեւորությամբ է հիշում, թե ինչպես էին աշակերտները դասամիջոցներին միացնում երաժշտությունը եւ խնդրում իրեն այդ փոքրիկ ժամանակահատվածում գոնե մեկ պար կրկնել:
Մեկ այլ բան է ինքնակամ սովորելը, մեկ այլ բանՙ որպես պարտադիր առարկա: Շատ դեպքերում առարկայի բնականոն անցկացման համար ուսուցիչները կանգնում են հոգեբանական խնդիր լուծելու առջեւ, քանզի աշակերտների մեծ մասը հեռացած ու օտարացած է ազգային մշակույթից, եւ լինում են դեպքեր, երբ նրանք հրաժարվում են պարի դասին մասնակցելուց:
– Մի աշակերտուհի ունեմ, որը առաջին դասաժամերի ընթացքում հրաժարվում էր մասնակցելուց, պատճառաբանելով, թե ինքը «լատինո» պարող է եւ նման պարեր չի պարում: Տղաներ կային,որոնք ամաչում էին, բայց ժամանակը ամեն ինչ հարթում է եւ ի վերջո երեխաների մեջ խոսում է հայի արյունը. հիմա նրանք ինքնակամ ու միասնական ձեռք ձեռքի են տալիս ու պարում,- նշում է Սաֆարյանը:
Բացի առարկայի գործնական մասից, երեխաներին դասավանդվում է նաեւ տեսական գիտելիք: Միայն շարժումները չեն կարող փոխանցել պարի ամբողջական իմաստը, չէ՞ որ յուրաքանչյուր ազգային պար ունի իր խորհուրդը, իր ասելիքը, եւ հիմնված է որոշակի պատմական երեւույթների եւ դիցաբանական տարրերի վրա:Դրա հետ միասին շատ պարեր ունեն իրենց համապատասխան երգերն ու երաժշտությունը:
– Չէին կարող լինել առանձին ազգային երգի կամ ազգային պարի դասընթացներ, քանի որ երգն ու պարը փոխկապակցված են միմյանց հետ, եւ իրարից առանձնանալովՙ նրանք հաճախ օտարվում են եւ շեղվում ազգային հենքիցՙ երբեմն ստանալով այլ տեսակի երգարվեստներին կամ պարարվեստներին բնորոշ գծեր,- նշում է ԳԳինոսյանը:
Ազգային երգի ու պարի մոռացության մատնվելու պատճառներից մեկը եղել է նաեւ այն, որ տարիներ շարունակ ազգագրագետները, կատարողներն ու ժողովուրդը մեկ ամբողջականության մեջ չեն եղել: Ազգագրագետները երկրի տարբեր անկյուններից հավաքել են ազգային երգի եւ պարի մասնիկներ, մշակել դրանքՙ բերելով ամբողջական տեսքի, բայց այն գրքի տեսքով մնացել է գրադարակներում: Կատարողները հաճախ անտեսելով այդ մշակումներըՙ բեմ են բարձրացրել պար, որը ազգային տարրեր է ունեցել, բայց ազգային չի եղել: Այսօր, ըստ Գինոսյանի, իրենց հաջողվել է հավաքագրածը բեմ բարձրացնել եւ թեկուզ դեռ փոքր քանակով, բայց «Կարին» համույթի կողմից կազմակերպված «Մեր պարերը եւ մենք» բացօթյա ազատ դասընթացների ծրագրի շնորհիվ նաեւ բեմից իջեցնել հասարակության մեջ: «Ազգային երգ ու պար» դպրոցական առարկայի շնորհիվ այն կստանա ավելի մասսայական բնույթ, եւ հնարավորություն կընձեռի շատերին ոչ միայն ծանոթ լինել ազգային երգ ու պարին, այլեւ պարել ու երգել ազգայնորեն:
