Ամերիկայում հայտնված երիտասարդներից շատերը հապճեպ փոխում, ձեւափոխում ու ձեւախեղում են իրենց անունները, այնպես որ հայկական հետքն անհետանում է:
Գլենդելաբնակ հոգեբան ու մանկավարժ Նադյա Շահգելդյանը Հայոց ցեղասպանության հարյուրամյա տարելիցը փորձում է արժեւորել չափազանց ուշագրավ նախաձեռնությամբ: Որպես յուրատեսակ տուրք ցեղասպանության մեկ ու կես միլիոն նահատակների հիշատակին, նա առաջարկում է 2015 թվականին ծնված բոլոր երեխաներին կոչել բացառապես հայկական անուններով: Հոգեբանը սեփական միջոցներով պաստառներ է պատվիրել ու հրապարակել, եւ ցրել ու տարածել գրադարաններում, հայկական մշակութային, հասարակական կազմակերպություններում ու համայնքային միություններում, վաճառակետերում, գրախանութներում:
Վերջերս սոցիալական ցանցերում կարդացի հայկական Ազգային վիճակագրական ծառայության անցած տարվա տվյալները նորածինների անվանակոչությունների վերաբերյալ: Ճիշտն ասած, հաճելիորեն անակնկալի եկա տեղեկանալով, որ անցած տարի ամենատարածված անունները եղել են Նարեն ու Դավիթը` 20218 աղջիկներից 874-ին ծնողները Նարե են կոչել, 22965 տղաներից 1552-ին` Դավիթ:
Տխուր է, բայց պատկառելի թիվ են կազմել նաեւ Միլենան (693), Ալեքսը (689), նաեւ Անգելինան, Ալենն ու Էլենը:
Անակնկալի եկա, որովհետեւ մտածում էի, որ ինչպես Գլենդելում, ուր համարյա 100 հազարից ավելի հայ է ապրում, եւ ուր համատարած նորածին տղաներին ու աղջիկերին օտարահունչ անուններով են կնքում, Հայաստանում էլ նույն տրամադրություններն են իշխում: Գլենդելում, որ հայ սփյուռքի մայրաքաղաք են կոչում, չափազանց նորաձեւ են օտար անունները:
Ակցիան ներկայացնող պաստառի վրա շուրջ վեց տասնյակ հայկական անուններ են, հայահոտ ու հայաշունչ, լիովին կամ մասնակի մոռացության մատնված` ինչպես Զուլալը, Դալարը, Խոնարհը, Հայնուշը, Սեւանան, Սարինեն, Դրոն, Թալինը, Արուսը, Արինեն, Արին: Գլենդելում նրանց այսօր փոխարինել են Էնջին, Մայքլը, Աշլին, Շերլին, Էլիզաբեթը, Օդրին, Արինան, Միլանան, Թիֆընին, Արթուրը, Ջոնը, Ջեսիքան, Ջորջը, Համլետը, Ժոզեֆինան: Իսպանախոս ազգերի մոտ սովորույթ կա երեխային միանգամից մի քանի անունով կոչել: Օտար ափերում հայտնված հայերը զարմանալի ոգեւորությամբ յուրացրել են նաեւ այդ սովորույթը, որ իրենցը չէ, օտարինն է: Եվ բազմաթիվ հայ փոքրիկ աղջնակներ, որոնց կոչում են Աննա-Մարիա, Գաբրիելա-Սյուզի-Անտոնինա, կամ էլ լավագույն դեպքում` մի քանի անուններ են տալիս, որոնցից մեկը գոնե հայկական անուն է: Հարեւանուհուս աղջկա անունը Գայանե-Էլեն է:
Անունն անհատի ինքնության մի կարեւոր մասնիկն է, եւ սա առավելագույնս ճշմարիտ է հատկապես արտերկրում ծնվող ու մեծացող երեխայի համար: Նույնիսկ Կալիֆոռնիայի նման հայահոծ համայնքի համար ազգային ինքնությունը կորցնելու վտանգը միանգամայն իրական է արդեն երրորդ սերնդի երեխաների համար: Լեզվապահպանության ու հայապահպանության խնդիրները կամ անտերության են մատնված կամ մնացել են հատուկենտ կազմակերպությունների հույսին, որոնք մասնակի, սակայն ոչ հետեւողական շահագրգռություն են ցուցաբերում ժամանակ առ ժամանակ:
Բարձր վարձավճարների պատճառով հայկական դպրոցները մատչելի չեն եւ շատերը նախընտրում են ամերիկյան հանրային (public school) դպրոցներ ուղարկել իրենց զավակներին: Լեզվի ու ինքնության պահպանությունը մնում է ընտանիքի հույսին: Շատ երեխաներ հայերեն սովորում են իրենց ծնողներից, տատիկ, պապիկներից, բայց շեմից այն կողմ անգլերենի տիրապետությունն է: Նման պայմաններում հայկական անունների պահպանումը առանձնակի կարեւորություն է ստանում: Անունը նաեւ կենսագրություն է, պատմություն, արահետ դեպի ազգային ինքնության գիտակցումն ու հոգեբանական արժեւորումը: Տարօրինակ ու սարսափելի փաստ է նաեւ այն իրողությունը , որ Ամերիկայում հայտնված երիտասարդները հապճեպ փոխում, ձեւափոխում ու ձեւախեղում են իրենց անունները, այնպես, որ հայկական հետքն անհետանում է: Մկրտիչը Մայք է դառնում, Հովհաննեսը` Ջոն, Կարինը` Քեյթ կամ Քըրին, Գրիգորը` Գրեգըրի: Սա նույնիսկ օտարամոլություն չպետք է անվանել, սա օտարահաճություն է, ստրկամիտ ռեւերանս օտարի առաջ, որին բացարձակապես չի հետաքրքրում քո` ազգայինը զոհաբերելու անհասկանալի պատրաստակամությունը: Հետաքրքրական է, Հայաստանում տասնամյակներ ապրող օտարազգիներից քանիսն են իրենց զավակներին հայկական անուններ տվել:
«Ծնողները պատասխանատու են իրենց երեխաների անունների համար: Երեխաները ոչ մի մեղք չունեն, որ նրանց օտար անուններ են տալիս: Ես կարծում եմ, որ այն ծնողները, որոնք օտար անուններ են տալիս իրենց երեխաներին, իրենք պատշաճ դաստիարակություն չեն ստացել դպրոցում, եւ դա է պատճառներից մեկը, որ այդքան հեշտությամբ հեռանում են ազգայինից, իրենց արմատներից եւ փոխանակ հայոց թագավորի կամ թագուհու անունը դնելու իրենց զավակին, ասենք` Զաբել կամ Արշակ, Էլիզաբեթ ու Արթուր են կոչում: Սա տգիտության յուրատեսակ արտահայտություն է»,- ասում է տիկին Շահգելդյանը: Նա ինքն իր զավակի անունը Սեւան է դրել` փորձելով հակակշռել ծնողների` ժամանակին իրեն ռուսական անունով կոչելու սխալը: Հիշատակենք, որ հայ անվանի գործիչներից շատերը, ովքեր նույնպես կարեւորել են հայեցի անունների խորհուրդն ու նշանակությունը, նույնիսկ հետագայում փոխել են իրենց անունները: Հովհաննես Քաջազնունին հրաժարվել է Իգիթխանյան ազգանունից, Արամ Մանուկյանը` Սերգեյ Հովհաննիսյան անուն-ազգանունից:
Տիկին Շահգելդյանի նախաձեռնությունը մարդկանց սթափեցնելու նպատակ ունի: Այս ակցիայի երկրպագուներից մեկը պաստառը տեղադրել է Facebook-ում, եւ այն արդեն բազմաթիվ հավանություններ (like-եր) է հավաքել: Տիկին Շահգելդյանը մտադիր է ընդլայնել ակցիայի շրջանակները` կազմակերպելով նաեւ հրապարակային դասախոսություններ մասնագետների մասնակցությամբ:
Գլենդդեյլ, ԱՄՆ
